ΑΣΠΡΟΜΑΥΡΗ ΕΛΛΑΔΑ

Από το φωτογραφικό αρχείο των Ηνωμένων Εθνών.

UN80 WhiteΜία ψηφιακή έκθεση με 30 υψηλής καλλιτεχνικής και ιστορικής αξίας ασπρόμαυρες φωτογραφίες από το πλούσιο αρχείο των Ηνωμένων Εθνών. Φωτογράφοι του ΟΗΕ, όπως η Βούλα Παπαϊωάννου (1898-1990) και ο Marcos Chamúdez (1898-1990), απαθανατίζουν πρόσωπα και γεγονότα της μεταπολεμικής περιόδου και μέσω αυτών την αρχή της ισχυρής σχέσης των Ηνωμένων Εθνών με την Ελλάδα, μίας χώρας που υπήρξε ένα από τα ιδρυτικά μέλη του Οργανισμού.

Η έκθεση παρουσιάζεται με την ευκαιρία της 80ης Επετείου των Ηνωμένων Εθνών (1945 – 2025).
 
Επιλογή φωτογραφιών – Επιμέλεια Έκθεσης – Κείμενα: Θρασύβουλος Δούβλης.

voula papaioannou Βούλα Παπαϊωάννου (1898–1990)

 
Η Βούλα Παπαϊωάννου υπήρξε πρωτοπόρος της ελληνικής φωτογραφίας, με έργο που συνδύασε την αισθητική αναζήτηση με τον ανθρωπισμό. Από τα μέσα της δεκαετίας του ’30 απαθανάτιζε τοπία και μνημεία, ενώ ο πόλεμος του ’40 σημάδεψε βαθιά τη ματιά της, οδηγώντας την να καταγράψει με συγκλονιστική αυθεντικότητα την καθημερινότητα και τα δεινά του άμαχου πληθυσμού. Μετά την Απελευθέρωση ανέλαβε υπεύθυνη του φωτογραφικού τμήματος της UNRRA (United Nations Relief and Rehabilitation Administration), αποτυπώνοντας τις προσπάθειες ανασυγκρότησης της Ελλάδας. Συχνά υπερέβαινε τις επίσημες εντολές της υπηρεσίας, στρέφοντας τον φακό στις φυσιογνωμίες και στις ιστορίες απλών ανθρώπων, αναδεικνύοντας την αξιοπρέπειά τους ακόμη και μέσα σε συνθήκες εξαθλίωσης. Το έργο της εντάσσεται στο ρεύμα της ανθρωπιστικής φωτογραφίας.
 

Marcos Marcos Chamúdez (1907–1989)

Ο Marcos Chamúdez υπήρξε Χιλιανός δημοσιογράφος και φωτογράφος με αξιόλογη διεθνή πορεία. Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο υπηρέτησε ως πολεμικός ανταποκριτής του αμερικανικού στρατού, αποτυπώνοντας τις επιχειρήσεις των Συμμάχων στην Ευρώπη, αλλά και τη φρίκη των ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης. Το 1947 εντάχθηκε στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών ως επίσημος φωτορεπόρτερ της Επιτροπής Έρευνας για τα Βαλκάνια και αργότερα εργάστηκε στον Διεθνή Οργανισμό Προσφύγων (International Refugee Organization) στη Γερμανία, καταγράφοντας τις δύσκολες συνθήκες ζωής των εκτοπισμένων πληθυσμών. Παράλληλα φωτογράφισε σημαντικές μορφές των γραμμάτων και των τεχνών, όπως τους Picasso, Miró και Neruda, δημιουργώντας μια ξεχωριστή εικαστική πινακοθήκη της μεταπολεμικής διανόησης. Το έργο του, με έντονο ανθρωπιστικό χαρακτήρα, παρουσιάστηκε στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης, καθώς και σε εκθέσεις του ΟΗΕ.
Ηλικιωμένη μαυροντυμένη γυναίκα κοιτάζει θλιμμένη προς την κάμερα σε εσωτερικό χώρο.
Ελληνίδα γυναίκα που πενθεί. Ελλάδα, 1947 (Φωτ. Marcos Chamúdez)
Αγόρι κρατά δύο κουτιά γάλα εβαπορέ σε χωρό διανομής τροφίμων, ενώ πίσω του περιμένουν γυναίκες με παιδιά.
Παιδί σε κέντρο διανομής τροφίμων του ΟΗΕ (UNRRA). Αθήνα, 1948 (Φωτ. Ηνωμένα Έθνη)
Τέσσερις Έλληνες κρατούμενοι με στρατιωτικές στολές, χαμογελούν καθώς κατεβαίνουν από όχημα στο αεροδρόμιο της Ελευσίνας.
Έλληνες κρατούμενοι σε γερμανικά στρατόπεδα συγκέντρωσης επιστρέφουν στην πατρίδα, μετά την απελευθέρωση. Αεροδρόμιο Ελευσίνας, 1945 (Φωτ. Βούλα Παπαϊωάννου)
Ηλικιωμένη γυναίκα με μαύρο μαντήλι σκιάζει με το χέρι τα μάτια της, κοιτάζοντας εκτός πεδίου.
Ελληνίδα ηλικιωμένη, επαναπατρίζεται από την UNRRA. Ελλάδα, 1945 (Φωτ. Βούλα Παπαϊωάννου)
Νεαρός άνδρας ακουμπά σκεφτικός σε φράχτη με συρματόπλεγμα, ενώ πίσω του διακρίνονται μια γυναίκα και ένα αγόρι.
Συγγενής εκτοπισμένου ατόμου που δεν επέστρεψε στην Ελλάδα με το πλοίο «Gripsholm». Πειραιάς, 1945 (Φωτ. Βούλα Παπαϊωάννου)
Κορίτσι περπατά, ξυπόλητο, δίπλα στη λίμνη, κουβαλώντας στην πλάτη της μεγάλο δεμάτι με ξύλα.
Κορίτσι μεταφέρει ξύλα για θέρμανση. Ήπειρος, 1945 (Φωτ. Ηνωμένα Έθνη)
Αγόρι με κοντοκουρεμένα μαλλιά χαμογελά πλατιά, με τα χέρια πίσω από το κεφάλι του.
Ένα χαμογελαστό αγόρι. Ελλάδα, 1945 (Φωτ. Ηνωμένα Έθνη)
Τρία κορίτσια παρακολουθούν χαμογελαστά πίσω από παράθυρο με κάγκελα την ιατρική αποστολή της UNRRA.
Παιδιά παρακολουθούν την ιατρική αποστολή της UNRRA. Ροβολιάρι, Φθιώτιδα, 1945 (Φωτ. Ηνωμένα Έθνη)
Νεαρή γυναίκα αγκαλιάζει χαμογελαστή δύο μικρά παιδιά μέσα στο πλήθος.
Διακόσια δέκα ορφανά ελληνόπουλα εβραϊκού θρησκεύματος αναχωρούν για την Παλαιστίνη, όπου θα υιοθετηθούν. Ελλάδα, 1945 (Φωτ. Βούλα Παπαϊωάννου)
Μεσήλικας άνδρας στέκεται όρθιος σε προαύλιο χώρο.
Πολιτικός κρατούμενος εξετάζεται από την επιτροπή του ΟΗΕ για τα Βαλκάνια. Θεσσαλονίκη, 1947 (Φωτ. Marcos Chamúdez)
Τρεις νεαρές γυναίκες συνομιλούν με άνδρα με στρατιωτική στολή στο αεροδρόμιο της Ελευσίνας.
Ελληνίδες αναμένουν με αγωνία την άφιξη αεροπλάνου που μεταφέρει τους Έλληνες εκτοπισμένους από την Ιταλία πίσω στην Ελλάδα. Ελλάδα, 1945 (Φωτ. Ηνωμένα Έθνη)
Μικρό κορίτσι με μια τσάντα κρεμασμένη στον ώμο της, σκουπίζει το πρόσωπό του, περιτριγυρισμένη από επιβάτες με αποσκευές.
Ορφανό ελληνόπουλο εβραϊκού θρησκεύματος αναχωρεί για την Παλαιστίνη, όπου θα υιοθετηθεί. Ελλάδα, 1945 (Φωτ. Βούλα Παπαϊωάννου)
Πλήθος μαυροντυμένων γυναικών στέκονται θλιμμένες μέσα σε ασφυκτικά γεμάτο δωμάτιο.
Πενθούσες γυναίκες. Ελλάδα 1947 (Φωτ. Marcos Chamúdez)
Νεαρός άνδρας καθισμένος δίπλα σε ένα παράθυρο εξετάζεται, σκυθρωπός, από επιτροπή.
Πολιτικός κρατούμενος εξετάζεται από την επιτροπή του ΟΗΕ για τα Βαλκάνια. Θεσσαλονίκη, 1947 (Φωτ. Marcos Chamúdez)
Μια γυναίκα με τα τρία παιδιά της πίσω από παράθυρο, χαμογελούν ελαφρά προς την κάμερα.
Οικογένεια Ελλήνων σε στρατόπεδο προσφύγων της UNRRA στη Μέση Ανατολή. (Φωτ. Alexander Kook)
Άνδρας με τον δεξί του βραχίονα ακρωτηριασμένο, καθισμένος σε καρέκλα, κοιτάζει σοβαρός προς την κάμερα.
Ακρωτηριασμένος Έλληνας. Ελλάδα, 1947 (Φωτ. Marcos Chamúdez)
Γυναίκα χαμογελά συγκινημένη περιτριγυρισμένη από κόσμο.
Έλληνες εκτοπισμένοι, επαναπατρισθέντες από τη Γερμανία προσπαθούν να εγκατασταθούν στη συνοικία Δουργούτι. Αθήνα, 1945 (Φωτ. Βούλα Παπαϊωάννου)
Μαυροντυμένες γυναίκες στέκονται θλιμμένες ανάμεσα στο πλήθος.
Οι χήρες του εμφυλίου πολέμου. Ελλάδα, 1947 (Φωτ. Marcos Chamúdez)
Ομάδα μικρών αγοριών με κοντοκουρεμένα μαλλιά και φθαρμένα ρούχα καθισμένοι στο κατάστρωμα πλοίου φωτογραφίζονται κοιτάζοντας το φακό.
Ελληνόπουλα πάνω στο πλοίο που τα μεταφέρει στην Ελλάδα από καταυλισμούς προσφύγων της UNRRA στην Βόρεια Αφρική. Σάμος, 1945 (Φωτ. Χινάμ Ντάρμπεϊ)
Μικρό κορίτσι κρατά στα χέρια του ένα δέμα με τρόφιμα τυλιγμένο σε δίχτυ.
Κοριτσάκι με τρόφιμα της UNRRA. Ελλάδα, 1945 (Φωτ. Βούλα Παπαϊωάννου)
Δύο άνδρες με φθαρμένα ρούχα αγκαλιάζονται συγκινημένοι στο λιμάνι του Πειραιά.
Επαναπατρισμός από την έρημο του Σινά. Πειραιάς, 1945 (Φωτ. Βούλα Παπαϊωάννου)
Δύο γυναίκες σε εσωτερικό χώρο, κρατώντας στην αγκαλιά τα μικρά παιδιά τους, κοιτάζουν σκυθρωπές προς την κάμερα.
Σύζυγοι θυμάτων του εμφυλίου πολέμου. Ελλάδα, 1947 (Φωτ. Marcos Chamúdez)
Άνδρας με μουστάκι καθισμένος σε γραφείο εξετάζεται από επιτροπή.
Εξέταση πολιτικού κρατουμένου από την επιτροπή του ΟΗΕ για τα Βαλκάνια. Χαλκιδική, 1947 (Φωτ. Marcos Chamúdez)
Δύο μεσήλικες άνδρες συνομιλούν σκυθρωποί σε αεροδρόμιο.
Επιστροφή αιχμαλώτων στο αεροδρόμιο Ελληνικού ή Ελευσίνας. Αττική, 1945 (Φωτ. Βούλα Παπαϊωάννου)
Ηλικιωμένη γυναίκα με μαύρο μαντήλι στο κεφάλι της κοιτάζει σοβαρή προς την κάμερα, περιτριγυρισμένη από κόσμο.
Ελληνίδα πρόσφυγας που μόλις έχει αφιχθεί στο λιμάνι. Πειραιάς, 1945 (Φωτ. Ηνωμένα Έθνη)
Τρεις νεαροί άνδρες στέκονται όρθιοι σε εσωτερικό χώρο, κοιτάζοντας σοβαροί εκτός πεδίου.
Έλληνες εκτοπισμένοι, επαναπατρισθέντες από τη Γερμανία προσπαθούν να εγκατασταθούν στη συνοικία Δουργούτι. Αθήνα, 1945 (Φωτ. Βούλα Παπαϊωάννου)
Γυναίκες αγκαλιάζονται και φιλιούνται συγκινημένες σε πλατεία χωριού, υπό το βλέμμα συγχωριανών τους.
Επιστροφή Ελλήνων προσφύγων από το στρατόπεδο «Πηγές του Μωυσέως» της UNRRA. Σάμος, 1945 (Φωτ. Ηνωμένα Έθνη)
Έλληνες πρόσφυγες με τις αποσκευές τους κουρασμένοι στο λιμάνι του Πειραιά.
Το πλοίο "Gripsholm" φτάνει στο λιμάνι με 513 Έλληνες πρόσφυγες. Πειραιάς, 1945 (Φωτ. Ηνωμένα Έθνη)
Ομάδα νεαρών αγοριών στέκονται όρθιοι στην καρότσα ενός φορτηγού χαμογελώντας.
Αναχώρηση ορφανών παιδιών εβραϊκού θρησκεύματος για την Παλαιστίνη με το πλοίο "Impire Petrol". Πειραιάς, 1945 (Φωτ. Βούλα Παπαϊωάννου)
Γυναίκα με μαύρο μαντήλι στο κεφάλι κρατά στην αγκαλιά της το μικρό γιο της, ενώ δίπλα της στέκονται τα άλλα δύο αγόρια της.
Οικογένεια περιμένει να παραλάβει τρόφιμα. Καλαμπάκα, 1945 (Φωτ. Ηνωμένα Έθνη)