Συνέντευξη στον ραδιογωνικό σταθμός ΑΘΗΝΑ 9,84 και στον Δημήτρη Τζιβελέκη.
Σε μια εποχή κατά την οποία οι διεθνείς εξελίξεις διαδέχονται η μια την άλλη με ταχύτητα, οι γεωπολιτικές ισορροπίες μεταβάλλονται, οι πολεμικές συγκρούσεις εξακολουθούν να προκαλούν ανθρώπινο πόνο και εκατομμύρια άνθρωποι σε διάφορες περιοχές του πλανήτη βρίσκονται αντιμέτωποι με τη φτώχεια, την πείνα, τον αναγκαστικό εκτοπισμό και την αβεβαιότητα για το μέλλον τους, σε αυτό το σύνθετο περιβάλλον, το ερώτημα που τίθεται είναι ποιος μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη διατήρηση της ειρήνης, στην προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στην οικοδόμηση ενός κόσμου που οι διαφορές ανάμεσα στα κράτη δεν θα οδηγούν αναπόφευκτα σε σύγκρουση.
Ο Δημήτρης Φατούρος, Υπεύθυνος Επικοινωνίας για την Ελλάδα και την Κύπρο στο Κέντρο Πληροφόρησης του ΟΗΕ, καλεσμένος του Δημήτρη Τζιβελέκη στην εκπομπή «Ο επισκέπτης της έβδομης μέρας», περιέγραψε τον ρόλο του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών στη σημερινή διεθνή πραγματικότητα, τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει, καθώς και τις δυνατότητές του να συμβάλει στην ειρήνη και την επίλυση διεθνών κρίσεων.
Κάνοντας μια αναδρομή στο παρελθόν, ο κ. Φατούρος, αναφέρθηκε στο πως δημιουργήθηκε ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών το 1945, μέσα από τα συντρίμμια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, με νωπές ακόμη τις μνήμες της ανείπωτης καταστροφής, των εκατομμυρίων νεκρών και του Ολοκαυτώματος.
«Με πρωτοβουλία ηγετών που αντιλήφθηκαν την επιτακτική ανάγκη για μια νέα αρχιτεκτονική διεθνών σχέσεων, θεμελιώθηκε ένας διεθνής Οργανισμός με έναν ιστορικό στόχο, να αποτραπεί η επανάληψη ανάλογων τραγωδιών και να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για έναν κόσμο με περισσότερη ειρήνη, ασφάλεια και συνεργασία», σημείωσε, προσθέτοντας πως η Ελλάδα συγκαταλέγεται στα ιδρυτικά μέλη του , συμμετέχοντας από την πρώτη στιγμή σε αυτή τη συλλογική προσπάθεια.
«Σήμερα, 81 χρόνια μετά την ίδρυσή του, ο ΟΗΕ εξακολουθεί να στηρίζεται σε τρεις θεμελιώδεις πυλώνες: την ειρήνη και την ασφάλεια, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ανάπτυξη. Τρεις πυλώνες που αποτελούν τη βάση του έργου του και παραμένουν εξίσου επίκαιροι καθώς οι προκλήσεις της σύγχρονης εποχής γίνονται ολοένα πιο σύνθετες», εξήγησε.
Το χθες και το σήμερα του ΟΗΕ
« Η διαδρομή από το 1945 έως το 2026 έχει αλλάξει σημαντικά το εύρος της αποστολής του. Οι δράσεις, οι δραστηριότητες και οι αρμοδιότητες του Οργανισμού έχουν διευρυνθεί, καλύπτοντας πλέον σχεδόν κάθε πτυχή της ανθρώπινης δραστηριότητας από την πρόληψη και την αντιμετώπιση ένοπλων συγκρούσεων έως την ανθρωπιστική βοήθεια, την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου, την καταπολέμηση της φτώχειας και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Καθοριστικός σε αυτή την προσπάθεια είναι ο ρόλος του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, ο οποίος, ως κορυφαίος διεθνής διπλωμάτης, καλείται να συντονίζει πρωτοβουλίες, να μεσολαβεί μεταξύ αντιμαχόμενων πλευρών, να αναζητά διπλωματικές λύσεις και να συμβάλλει στην πρόληψη κρίσεων και συγκρούσεων. Πρόκειται για ένα ρόλο ιδιαίτερα απαιτητικό σε έναν κόσμο όπου η ανάγκη για διάλογο και διεθνή συνεργασία συνυπάρχει με τις γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις και τις αυξανόμενες αμφισβητήσεις της αποτελεσματικότητας των διεθνών θεσμών».
Η σημασία των ψηφισμάτων του ΟΗΕ
«Δεν πρέπει να υποτιμούμε τη σημασία των ψηφισμάτων του ΟΗΕ. Τα ψηφίσματα της Γενικής Συνέλευσης αποτυπώνουν τις θέσεις της διεθνούς κοινότητας για κρίσιμα ζητήματα όπως το Κυπριακό και η βιώσιμη ανάπτυξη και έχουν σημαντικό ηθικό και πολιτικό βάρος. Αντίστοιχα, τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας έχουν ιδιαίτερη πολιτική και ανάλογα με το περιεχόμενό τους, νομική σημασία. Τα κράτη-μέλη τα επικαλούνται συχνά καθώς διαμορφώνουν ένα κοινό πλαίσιο αναφοράς για τη διεθνή νομιμότητα και τις διεθνείς σχέσεις.
Όμως, πρέπει να κατανοούμε ότι η σημασία των ψηφισμάτων δεν συνεπάγεται αυτομάτως και την εφαρμογή τους. Ο ΟΗΕ -για παράδειγμα- δεν διαθέτει δικό του μόνιμο στρατό ενώ η δυνατότητά του να επιβάλλει αποφάσεις εξαρτάται από τις αρμοδιότητες που του παρέχει ο Χάρτης του και τη συνεργασία των κρατών-μελών. Συχνά, ζητάμε από τον Οργανισμό να αναλάβει δράση χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη τα πραγματικά όρια των αρμοδιοτήτων του. Αυτό, όμως, δεν αναιρεί τη σημασία των ψηφισμάτων τα οποία αποτελούν ουσιαστικά εργαλεία διεθνούς πολιτικής και διπλωματίας».
Ο ρόλος των μεγάλων δυνάμεων και η αποστολή του ΟΗΕ
«Στο Συμβούλιο Ασφαλείας έχουμε πέντε μόνιμα μέλη, τις μεγάλες δυνάμεις, οι οποίες έχουν ισχυρό λόγο στις αποφάσεις του Οργανισμού είτε με θετική ψήφο είτε με βέτο το οποίο μπορεί να παραλύσει τις αποφάσεις. Για τον μήνα Οκτώβριο, η Ελλάδα ασκεί την Προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας, κάτι ιδιαίτερα σημαντικό καθώς συμπίπτει με τη διαδικασία εκλογής του νέου Γενικού Γραμματέα. Υπάρχει διεκδίκηση συμφερόντων αλλά ο ΟΗΕ δεν άγεται και φέρεται από αυτά. Τα συμφέροντα των μεγάλων δυνάμεων εκφράζονται κυρίως στο Συμβούλιο Ασφαλείας αλλά δεν καθορίζουν το σύνολο του έργου του Οργανισμού. Όταν ο ΟΗΕ προσφέρει προστασία και βοήθεια σε περίπου 140 εκατομμύρια ανθρώπους που έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τις χώρες τους, κυρίως λόγω πολέμου, επιτελεί την αποστολή του, ανεξάρτητα από τις πολιτικές βουλήσεις των κρατών-μελών. Και αυτό εξηγεί γιατί τα κράτη επιθυμούν να συμμετέχουν στο Συμβούλιο Ασφαλείας, για να έχουν λόγο στα ζητήματα που απασχολούν την ανθρωπότητα».
Ανάγκη αναμόρφωσης του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ
«Το Συμβούλιο Ασφαλείας είναι ένα Όργανο που αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα του 1945 και όχι του 2026. Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ έχει επισημάνει πολλές φορές την ανάγκη μεταρρύθμισής του. Εδώ και πάρα πολλά χρόνια έχει ξεκινήσει μια συζήτηση για το πώς πρέπει να είναι το επόμενο Συμβούλιο Ασφαλείας, πόσα μέλη να έχει, πόσα μόνιμα και πόσα μη μόνιμα, καθώς και ποιες περιοχές θα εκπροσωπούνται. Ωστόσο, η συζήτηση αυτή δεν έχει ακόμη καταλήξει κάπου, ακριβώς επειδή υπάρχει το βέτο των μόνιμων μελών. Σκεφτείτε ότι μια πολύ σημαντική ήπειρος η Αφρική, η οποία αναμένεται να γίνει ακόμη σημαντικότερη στο μέλλον, δεν εκπροσωπείται στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Η συζήτηση για τη μεταρρύθμιση έχει ξεκινήσει και ελπίζουμε να καταλήξει, προκειμένου το όργανο αυτό να γίνει πιο αντιπροσωπευτικό».
Η εκλογή του νέου Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ
«Η θητεία του σημερινού Γενικού Γραμματέα, Αντόνιο Γκουτέρες, λήγει στα τέλη της χρονιάς και έχει ήδη ξεκινήσει η συζήτηση για τον επόμενο ή την επόμενη Γενική Γραμματέα. Υπάρχει η πρόταση να είναι γυναίκα, ενώ, σύμφωνα με έναν άγραφο κανόνα εναλλαγής των περιοχών, αυτή τη φορά είναι η σειρά της Λατινικής Αμερικής, χωρίς αυτό να είναι υποχρεωτικό. Τα κράτη-μέλη προτείνουν υποψηφίους και ακολουθεί μια διαδικασία ανεπίσημων, μυστικών ψηφοφοριών ώστε να διαπιστωθούν οι προτιμήσεις στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Ωστόσο, αυτός ή αυτή που θα βγει πρώτος ή πρώτη στην ανεπίσημη διαδικασία δεν σημαίνει ότι θα είναι και ο επόμενος Γενικός Γραμματέας, καθώς την απόφαση λαμβάνει το Συμβούλιο Ασφαλείας και στη συνέχεια η επιλογή επικυρώνεται από τη Γενική Συνέλευση των 193 κρατών-μελών. Με βάση την εμπειρία μου, εκτιμώ ότι μέσα στον Νοέμβριο θα έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία».
Ποια χαρακτηριστικά πρέπει να διαθέτει ο νέος Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ
«Οι υποψήφιοι Γενικοί Γραμματείς του ΟΗΕ είναι συνήθως πρόσωπα με μεγάλη πολιτική και διπλωματική εμπειρία, έχοντας διατελέσει υπουργοί, πρωθυπουργοί ή μόνιμοι αντιπρόσωποι των χωρών τους στα Ηνωμένα Έθνη. Ο ρόλος απαιτεί στρατηγική σκέψη, ευελιξία, ψυχική και σωματική αντοχή καθώς ο γενικός γραμματέας καλείται να διαχειρίζεται κρίσεις σε ολόκληρο τον κόσμο, συχνά υπό συνθήκες έντονης πίεσης και συνεχών μετακινήσεων. Όπως χαρακτηριστικά λέγεται, πρέπει να είναι περισσότερο «general» παρά «secretary», δηλαδή να είναι περισσότερο Στρατηγός παρά Γραμματέας. Ωστόσο, το ύφος και ο τρόπος άσκησης των καθηκόντων του εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την προσωπικότητα, τον χαρακτήρα και τις καταβολές του κάθε προσώπου».
Η κρίση ρευστότητας στα Ηνωμένα Έθνη και η ανάγκη για ουσιαστική αναδιοργάνωση
«Τα Ηνωμένα Έθνη πέρασαν και εξακολουθούν να περνούν μια σοβαρή οικονομική κρίση λόγω των καθυστερήσεων στην καταβολή των οφειλόμενων εισφορών η οποία δημιούργησε μεγάλα προβλήματα ρευστότητας και είχε σημαντικές επιπτώσεις στη λειτουργία του Οργανισμού. Πολλοί συνάδελφοί μας έχασαν τη δουλειά τους, ενώ περιορίστηκαν ακόμη και κρίσιμες ανθρωπιστικές υπηρεσίες από τις οποίες εξαρτάται η επιβίωση εκατομμυρίων ανθρώπων. Παράλληλα, ο Γενικός Γραμματέας αξιοποίησε την κρίση ως ευκαιρία για την αναδιοργάνωση του Οργανισμού μέσα από την πρωτοβουλία UN80, με στόχο την εξάλειψη των επικαλύψεων αρμοδιοτήτων, την αποδοτικότερη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων και την ενίσχυση των δράσεων που ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων σε όλο τον κόσμο».
Για τις κατηγορίες Νετανιάχου ότι ο ΟΗΕ υποθάλπει τρομοκράτες
«Οι κατηγορίες του Νετανιάχου ότι η UNRWA, η Υπηρεσία Αρωγής και Έργων του ΟΗΕ για τους Παλαιστίνιους Πρόσφυγες, υποθάλπει τρομοκράτες και συνεργάζεται με τη Χαμάς οδήγησαν στη διεξαγωγή ανεξάρτητης έρευνας από εμπειρογνώμονες, προκειμένου να εξεταστεί η βασιμότητά τους. Εξετάστηκαν καταγγελίες που αφορούσαν 12 εργαζομένους από το σύνολο του προσωπικού της υπηρεσίας το οποίο αριθμεί περίπου 10.000 άτομα. Ωστόσο, οι κατηγορίες αυτές δεν μπορούν να γενικευτούν στο σύνολο της UNRWA. Είναι ιδιαίτερα πικρό να διατυπώνονται τέτοιες κατηγορίες όταν ο ΟΗΕ έχει καταγράψει στη Γάζα τη μεγαλύτερη απώλεια προσωπικού στην ιστορία του με περίπου 300 συναδέλφους μας, κυρίως τοπικούς εργαζομένους, να έχουν χάσει τη ζωή τους. ενώ εργάζονταν σε σχολεία, νοσοκομεία και άλλες ανθρωπιστικές δομές».
Νέες προκλήσεις
«Η μεγαλύτερη πρόκληση για τα Ηνωμένα Έθνη είναι να ανταποκριθούν τόσο στις παλιές προκλήσεις όπως η πείνα, οι εμπόλεμες καταστάσεις, οι πρόσφυγες και οι μετανάστες, όσο και στις νέες όπως η ανάγκη δημιουργίας ενός διεθνούς πλαισίου για τη λειτουργία της Τεχνητής Νοημοσύνης, παράλληλα με την επίτευξη των 17 Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης και την εξασφάλιση της απαραίτητης χρηματοδότησης. Όλες αυτές τις προκλήσεις πρέπει να τις αντιμετωπίσουμε, δεν υπάρχει άλλη λύση. Τα Ηνωμένα Έθνη, δεν είναι απλώς ένας διεθνής Οργανισμός ή ένας γραφειοκρατικός μηχανισμός, είναι μια ιδέα, μια διαχρονική προσπάθεια του ανθρώπου, από το 1945 μέχρι σήμερα, να βελτιώσει τη ζωή και την ευημερία όχι μόνο τη δική του αλλά και των υπολοίπων. Θυμάμαι τα λόγια του εξαιρετικού διπλωμάτη Βύρωνα Θεοδωρόπουλου, ο οποίος είχε υπηρετήσει στα Ηνωμένα Έθνη κατά τη δεκαετία της δημιουργίας τους και είχε πει, σε εκδήλωση για τον Οργανισμό ότι αν η διεθνής κοινότητα αποφάσιζε σήμερα να κλείσει τα Ηνωμένα Έθνη, την επόμενη κιόλας ημέρα θα έπρεπε να τα δημιουργήσει ξανά».
ΑΚΟΥΣΤΕ ΤΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΕΔΩ.