Τα ποσοστά γεννήσεων μειώνονται παγκοσμίως, όχι επειδή οι νέοι απορρίπτουν τον γάμο, την απόκτηση παιδιών ή την οικογενειακή ζωή, αλλά επειδή βρίσκονται αντιμέτωποι με οικονομικούς περιορισμούς και δυσκολίες στην εξασφάλιση στέγης.
Αυτό είναι ένα από τα βασικά συμπεράσματα μιας μεγάλης νέας έρευνας του Ταμείου των Ηνωμένων Εθνών για τον Πληθυσμό (UNFPA), του οργανισμού του ΟΗΕ για τη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία, η οποία καταρρίπτει επίσης μύθους γύρω από τη λεγόμενη «παγκόσμια υπογεννητικότητα».
Η Έρευνα για το Δημογραφικό Μέλλον (Demographic Futures Survey) συγκαταλέγεται στις μεγαλύτερες και γεωγραφικά πιο εκτεταμένες έρευνες του είδους της. Περισσότεροι από 108.000 ενήλικες ηλικίας 18 έως 39 ετών, με πρόσβαση στο διαδίκτυο, από 73 χώρες και εδάφη, κλήθηκαν να εκφράσουν τις απόψεις τους σχετικά με τις σχέσεις, την απόκτηση παιδιών και το μέλλον.
Άρση των εμποδίων
Σε όλες τις περιοχές του κόσμου, οι συμμετέχοντες συμφώνησαν σε μεγάλο βαθμό ότι τα σημαντικότερα εμπόδια για τη δημιουργία σχέσης και οικογένειας είναι η οικονομική ασφάλεια, η σταθερή απασχόληση και η πρόσβαση σε κατάλληλη στέγη.
«Οι νέοι διατηρούν μια εμπνευσμένη αίσθηση ελπίδας και ένα ξεκάθαρο όραμα για τις οικογένειες και το μέλλον τους», δήλωσε η Εκτελεστική Διευθύντρια του UNFPA, Ντιένε Κέιτα.
«Όταν καταργούμε τα οικονομικά εμπόδια και ενισχύουμε τη δυνατότητά τους να λαμβάνουν αποφάσεις, μπορούν να κάνουν τις επιλογές που είναι σωστές για τους ίδιους. Επενδύοντας σήμερα στα όνειρά τους, οικοδομούμε ένα πιο ανθεκτικό και ευημερούν αύριο.»
Τι θέλουν οι νέοι
Η έρευνα υποδηλώνει ότι η δημόσια συζήτηση γύρω από τη γονιμότητα και τις δημογραφικές αλλαγές έχει επικεντρωθεί στο λάθος ερώτημα. Αντί να αναρωτιόμαστε αν οι νέοι εκτιμούν την οικογενειακή ζωή, θα πρέπει να εξετάζουμε ποιες προϋποθέσεις χρειάζονται ώστε να μπορέσουν να δημιουργήσουν τις σχέσεις, τις οικογένειες και το μέλλον που επιθυμούν.
Η έκθεση καταρρίπτει επίσης ορισμένους μύθους σχετικά με τη μείωση των ποσοστών γεννήσεων. Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ, ο μέσος αριθμός γεννήσεων ανά γυναίκα μειώθηκε από περίπου πέντε παιδιά κατά τις δεκαετίες του 1950 και του 1960 σε λίγο πάνω από δύο το 2024 και προβλέπεται να υποχωρήσει στο 1,8 έως το 2100.
Περισσότερες από τις μισές χώρες και περιοχές του κόσμου (55%) καταγράφουν πλέον επίπεδα γονιμότητας κάτω από το 2,1 παιδιά ανά γυναίκα, που θεωρείται το όριο αναπλήρωσης του πληθυσμού σε συνθήκες χαμηλής θνησιμότητας και μηδενικής μετανάστευσης.
Σύμφωνα με την έρευνα του UNFPA, η δημόσια συζήτηση για το ζήτημα βασίζεται συχνά σε παρανοήσεις, εικασίες και μισογυνισμό. Αντίθετα, τα ευρήματα αναδεικνύουν τους λόγους για τους οποίους τόσοι πολλοί νέοι αδυνατούν να πραγματοποιήσουν τις προσδοκίες τους.
Πρώτα η συντροφικότητα, μετά η γονεϊκότητα
Περισσότεροι από τα δύο τρίτα των ερωτηθέντων δήλωσαν ότι επιθυμούν να παντρευτούν ή να συζήσουν με έναν σύντροφο, ενώ σχεδόν το 80% θεωρεί ότι η ύπαρξη σταθερής σχέσης αποτελεί βασική προϋπόθεση για να αποκτήσει κάποιος παιδιά.
Ωστόσο, μεταξύ των ατόμων ηλικίας 25 έως 39 ετών, περίπου ένας στους τέσσερις δήλωσε ότι επιθυμεί σύντροφο αλλά είναι μόνος και δεν βρίσκεται σε διαδικασία γνωριμιών, με τους άνδρες να το αναφέρουν συχνότερα από τις γυναίκες.
Παράλληλα, το 57% των συμμετεχόντων ανέφερε ότι τα μεγαλύτερα εμπόδια για τον γάμο ή μια σταθερή συμβίωση είναι οι οικονομικές δυσκολίες και τα προβλήματα στέγασης.
Τα ευρήματα αυτά αντικατοπτρίζουν και τις μαρτυρίες που έχει συλλέξει το UNFPA μέσω των προγραμμάτων του για τη νεολαία. Όπως δήλωσε μια νεαρή γυναίκα από την Ινδία: «Η εύρεση του κατάλληλου συντρόφου είναι σημαντική, γιατί πιστεύω ότι η ανατροφή ενός παιδιού πρέπει να αποτελεί κοινή ευθύνη, με συναισθηματική και οικονομική υποστήριξη και από τους δύο γονείς.»
Ο φεμινισμός δεν αποτελεί παράγοντα
Η έρευνα αμφισβητεί επίσης τους ισχυρισμούς ότι ο φεμινισμός ευθύνεται για τη μείωση της γονιμότητας. Όπως σημείωσε το UNFPA, πολλές γυναίκες εξακολουθούν να μην έχουν τον έλεγχο του σώματός τους και της αναπαραγωγής τους.
Για παράδειγμα, περίπου μία στις δέκα δεν μπορεί να αποφασίσει για την αντισύλληψη, μία στις τέσσερις δεν μπορεί να λαμβάνει αποφάσεις για τη δική της υγειονομική περίθαλψη και μία στις τέσσερις δεν μπορεί να αρνηθεί τη σεξουαλική επαφή.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι στάσεις απέναντι στις επιλογές που σχετίζονται με την οικογένεια ήταν γενικά παρόμοιες μεταξύ ανδρών και γυναικών, αν και οι γυναίκες αξιολογούσαν σταθερά ως σημαντικότερα εμπόδια για την απόκτηση παιδιών τις οικονομικές ανησυχίες, την υπογονιμότητα και τα χρόνια προβλήματα υγείας σε σύγκριση με τους άνδρες.
Η παρανόηση σχετικά με τις γεννήσεις
Ένας ακόμη μύθος υποστηρίζει ότι η «κατάρρευση» των γεννήσεων στην εφηβική ηλικία αποτελεί πρόβλημα για τις κοινωνίες. Το UNFPA τόνισε ότι η μείωση των ποσοστών γεννήσεων στην εφηβεία αποτελεί επιτυχία για τη δημόσια υγεία και όχι δημογραφική απειλή.
Οι λιγότερες εγκυμοσύνες στην εφηβεία σημαίνουν ότι περισσότερα κορίτσια παραμένουν στο σχολείο και αποφεύγουν τους κινδύνους για την υγεία που συνδέονται με την πρόωρη εγκυμοσύνη. Επιπλέον, πολλές από αυτές θα γίνουν μητέρες αργότερα στη ζωή τους.
Τα στοιχεία της έρευνας προσέφεραν σημαντική εικόνα για το τι εμποδίζει τους ανθρώπους να αποκτήσουν τα παιδιά που επιθυμούν, με την οικονομική ασφάλεια, τη σταθερή εργασία και την ψυχολογική και συναισθηματική ετοιμότητα να αποτελούν τις τρεις σημαντικότερες προϋποθέσεις για τη γονεϊκότητα.
«Το να φέρεις ένα παιδί στον κόσμο είναι μόνο ένα βήμα. Η πραγματική πρόκληση είναι να το μεγαλώσεις», δήλωσε ένας νεαρός άνδρας από την Παραγουάη.
Τα παιδιά φέρνουν χαρά
Η έρευνα εξέτασε επίσης δύο ακόμη μύθους που συνδέονται μεταξύ τους: ότι οι νέοι είναι υπερβολικά εγωιστές για να αποκτήσουν παιδιά και ότι οι άνθρωποι δεν έχουν επαρκή κίνητρα για να γίνουν γονείς.
Τα ευρήματα έδειξαν ότι ο συνηθέστερος λόγος που ανέφεραν οι συμμετέχοντες για να γίνουν γονείς ήταν η χαρά και η ευτυχία που φέρνουν τα παιδιά.
Στην πραγματικότητα, οι περισσότεροι συμμετέχοντες έχουν ήδη παιδιά. Επιπλέον, μεταξύ των ατόμων ηλικίας 35 έως 39 ετών που δεν έχουν παιδιά, το 79% των ανδρών και το 72% των γυναικών δήλωσαν ότι εξακολουθούν να επιθυμούν να γίνουν γονείς.
Όπως ανέφερε το UNFPA, «οι περισσότεροι άνθρωποι δεν αρνούνται εγωιστικά να γίνουν γονείς, ούτε περιμένουν από τα παιδιά να τους προσφέρουν καλύτερη απόδοση της επένδυσής τους».