Το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει την πρωταρχική ευθύνη, βάσει του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, για τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας. Έχει 15 μέλη (5 μόνιμα και 10 μη μόνιμα μέλη). Κάθε μέλος έχει μία ψήφο. Σύμφωνα με τον Χάρτη, όλα τα κράτη μέλη υποχρεούνται να συμμορφώνονται με τις αποφάσεις του Συμβουλίου. Το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει προεδρία, η οποία εναλλάσσεται και αλλάζει κάθε μήνα.
Τα μέλη του ΟΗΕ συμφωνούν να αποδέχονται και να εκτελούν τις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας. Ενώ τα υπόλοιπα όργανα του ΟΗΕ κάνουν συστάσεις στα κράτη μέλη, μόνο το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει την εξουσία να λαμβάνει αποφάσεις, τις οποίες τα κράτη μέλη είναι υποχρεωμένα μετά να εφαρμόσουν σύμφωνα με τον Χάρτη.
Όταν μια καταγγελία σχετικά με μια απειλή για την ειρήνη υποβληθεί στο Συμβούλιο Ασφαλείας, η πρώτη ενέργεια του Συμβουλίου είναι συνήθως να συστήσει στα αντιβαλλόμενα μέρη να προσπαθήσουν να καταλήξουν σε συμφωνία με ειρηνικά μέσα.
Το Συμβούλιο μπορεί επίσης:
• να ορίσει τις αρχές της συμφωνίας
• να αναλάβει την έρευνα και την διαμεσολάβηση σε ορισμένες περιπτώσεις
• να ξεκινήσει μια αποστολή
• να διορίσει ειδικούς απεσταλμένους
• και να ζητήσει από τον Γενικό Γραμματέα να χρησιμοποιήσει τις καλές υπηρεσίες του για την ειρηνική επίλυσης της διαφοράς
Όταν μια διαφορά οδηγηθεί σε εχθροπραξίες, η πρωταρχική μέριμνα του Συμβουλίου είναι ο τερματισμός τους το συντομότερο δυνατόν. Σε αυτή την περίπτωση, το Συμβούλιο μπορεί:
• να εκδώσει οδηγίες για την κατάπαυση του πυρός που θα συμβάλλουν στην μη κλιμάκωση της σύρραξης
• να αποστείλει στρατιωτικούς παρατηρητές ή ειρηνευτική δύναμη ώστε να βοηθήσουν στη μείωση των εντάσεων, να χωρίσει τις αντιτιθέμενες δυνάμεις και να επιβάλει την τάξη
Πέρα από αυτά, το Συμβούλιο μπορεί να επιλέξει μέτρα επιβολής, όπως:
• οικονομικές κυρώσεις, εμπάργκο όπλων, χρηματικές ποινές , περιορισμούς και ταξιδιωτικές απαγορεύσεις
• διακοπή διπλωματικών σχέσεων
• αποκλεισμός
• ή ακόμη συλλογική στρατιωτική δράση
Κύριο μέλημα του Συμβουλίου είναι να επικεντρώσει τη δράση κατά των υπευθύνων για τις πολιτικές ή πρακτικές που καταδικάζονται από τη διεθνή κοινότητα, ελαχιστοποιώντας ταυτόχρονα τις επιπτώσεις των μέτρων στα υπόλοιπα τμήματα του πληθυσμού και της οικονομίας.
Από την ίδρυσή του, το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει εξουσιοδοτήσει δεκάδες ειρηνευτικές αποστολές, οι οποίες συνεισφέρουν ουσιαστικά στη σταθεροποίηση περιοχών που πλήττονται από συγκρούσεις. Οι αποστολές αυτές, αποτελούμενες από στρατιωτικό, αστυνομικό και πολιτικό προσωπικό, έχουν ως στόχο την υποστήριξη της εφαρμογής ειρηνευτικών συμφωνιών, την προστασία αμάχων, την ενίσχυση θεσμών και την προώθηση της συμφιλίωσης. Οι ειρηνευτικές επιχειρήσεις προσαρμόζονται στις ανάγκες κάθε περίπτωσης, και η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από την εντολή που λαμβάνουν, τους διαθέσιμους πόρους και τη συνεργασία με τις χώρες υποδοχής και άλλους εταίρους στο πεδίο. Παρά τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν, συνεχίζουν να αποτελούν βασικό εργαλείο για τη διατήρηση της ειρήνης και της ασφάλειας.
Το ζήτημα της ευρύτερης εκπροσώπησης στο Συμβούλιο Ασφαλείας παραμένει αντικείμενο συζήτησης μεταξύ των κρατών μελών. Πολλές χώρες υποστηρίζουν ότι η σημερινή σύνθεση δεν αντικατοπτρίζει πλήρως τις γεωπολιτικές πραγματικότητες του 21ου αιώνα και ζητούν μεγαλύτερη συμμετοχή διαφόρων περιοχών του κόσμου, συμπεριλαμβανομένης της Αφρικής, της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας. Στο πλαίσιο των γενικότερων προσπαθειών μεταρρύθμισης του ΟΗΕ, ο διάλογος για την ενίσχυση της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της συμμετοχής στο Συμβούλιο συνεχίζεται, με σκοπό την ενδυνάμωση του ρόλου του ως βασικού πυλώνα της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας.
Το Συμβούλιο Ασφαλείας συνεδρίασε για πρώτη φορά στις 17 Ιανουαρίου 1946 στο κέντρο συνεδριάσεων στο Ουέστμινστερ, στο Λονδίνο. Έκτοτε, η μόνιμη έδρα του Συμβουλίου βρίσκεται στη Νέα Υόρκη, ενώ συνεδριάσεις του έχουν γίνει στην Αντίς Αμπέμπα το 1972, στην πόλη του Παναμά και στη Γενεύη το 1990.
Ένας εκπρόσωπος κάθε μέλους του Συμβουλίου Ασφαλείας πρέπει να είναι παρών ανά πάσα στιγμή στην έδρα των Ηνωμένων Εθνών για να έχει τη δυνατότητα το Συμβούλιο να συνεδριάζει, όποτε και αν προκύψει ανάγκη.
Ήξερες ότι…
- Η πρώτη γυναίκα που υπηρέτησε ως Πρόεδρος του Συμβουλίου Ασφαλείας ήταν η Jeanne Martin Cissé, τον Νοέμβριο του 1972;
- Πάνω από τα δύο τρίτα των συνολικών βέτο στην ιστορία του Συμβουλίου Ασφαλείας ασκήθηκαν κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου;
- Η Αίθουσα Συνεδριάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας, σχεδιασμένη από τον αρχιτέκτονα Arnstein Arneberg, ήταν δωρεά της Νορβηγίας το 1952;
- Υπάρχουν σήμερα 14 ενεργά καθεστώτα κυρώσεων, τα οποία επικεντρώνονται στην υποστήριξη πολιτικών διακανονισμών συγκρούσεων, τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας;