«Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη-μέλη της αποτελούν καθοριστικούς εταίρους για τον ΟΗΕ συνολικά, αλλά και ειδικότερα για τις ειρηνευτικές αποστολές, με ποικίλους τρόπους. Με την ΕΕ διατηρούμε στενή συνεργασία, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας στο πεδίο. Τα περισσότερα κράτη-μέλη της ΕΕ συνεισφέρουν είτε με στρατεύματα είτε με αστυνομικές δυνάμεις, ενώ καλύπτουν επίσης ένα σημαντικό ποσοστό της χρηματοδότησης τόσο του τακτικού προϋπολογισμού του ΟΗΕ όσο και των ειρηνευτικών επιχειρήσεων».
Κατά την ενημέρωση των δημοσιογράφων στις Βρυξέλλες, ο Ζαν-Πιερ Λακρουά, Υφυπουργός Ειρηνευτικών Επιχειρήσεων του ΟΗΕ, παρουσίασε συνοπτικά την τρέχουσα κατάσταση και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ειρηνευτικές αποστολές.
Η Κρίσιμη Πρόκληση: Μια Διχασμένη Διεθνής Κοινότητα
«Σήμερα, υπάρχουν έντεκα ειρηνευτικές αποστολές, καθεμία με διαφορετικό μέγεθος και εντολή», εξήγησε ο Ζαν-Πιερ Λακρουά. «Ορισμένες αποστολές, όπως αυτή στην Κύπρο, επικεντρώνονται στην επιτήρηση μιας εκεχειρίας, ενώ άλλες, όπως στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία (CAR) και το Νότιο Σουδάν, έχουν ευρύτερες αρμοδιότητες και μεγαλύτερη επιχειρησιακή κλίμακα».
Το μεγαλύτερο εμπόδιο, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι η βαθιά διαίρεση στη διεθνή κοινότητα, η οποία αντικατοπτρίζεται τόσο στη Γενική Συνέλευση όσο και στο Συμβούλιο Ασφαλείας. «Ο βαθμός στον οποίο τα Ηνωμένα Έθνη μπορούν να δράσουν για την ειρήνη και την ασφάλεια εξαρτάται από την πολιτική βούληση των κρατών-μελών να επιλέξουν πολυμερείς λύσεις έναντι γεωπολιτικού ανταγωνισμού. Όταν υπερισχύει η αντιπαλότητα, τότε περιορίζεται δραστικά ο ρόλος του ΟΗΕ».
Ωστόσο, αν και αυτός ο διχασμός επηρεάζει όλες τις πτυχές της δράσης του ΟΗΕ, δε συνεπάγεται πλήρη αδράνεια.
Ο Ρόλος του Συμβουλίου Ασφαλείας στις Ειρηνευτικές Αποστολές
«Παρότι το Συμβούλιο Ασφαλείας και τα κράτη-μέλη συχνά παγιδεύονται σε αδιέξοδες διαφωνίες, αυτό δε σημαίνει ότι το Συμβούλιο βρίσκεται σε διαρκή παράλυση. Αν ίσχυε κάτι τέτοιο, οι εντολές των αποστολών δε θα ανανεώνονταν τακτικά, όπως συμβαίνει», επισήμανε ο Λακρουά.
Το πρόβλημα, ωστόσο, έγκειται στη μείωση της πολιτικής στήριξης προς τις ειρηνευτικές αποστολές. «Κάθε ειρηνευτική επιχείρηση έχει σχεδιαστεί για να στηρίξει μια πολιτική διαδικασία. Αν τα κράτη-μέλη, το Συμβούλιο Ασφαλείας και οι ισχυροί παίκτες της διεθνούς σκηνής δεν πιέζουν συντονισμένα τις εμπλεκόμενες πλευρές να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους, τότε οι πιθανότητες επιτυχίας της διαδικασίας μειώνονται δραματικά».
Οι Παρατεταμένες Πολιτικές Κρίσεις
«Αν συγκρίνουμε την τρέχουσα κατάσταση με πριν από 20 ή 30 χρόνια, βλέπουμε μια σαφή διαφορά. Τότε, οι ειρηνευτικές αποστολές σημείωναν απτά αποτελέσματα σε χώρες όπως το Ανατολικό Τιμόρ, η Λιβερία, η Ακτή Ελεφαντοστού και η Καμπότζη. Τα αντιμαχόμενα μέρη δεσμεύονταν — συχνά υπό την πίεση μιας ενιαίας διεθνούς κοινότητας — να τηρήσουν τις συμφωνίες. Μόλις επιτυγχανόταν ο στόχος, η αποστολή ολοκληρωνόταν και αποχωρούσε. Αυτό, δυστυχώς, δε συμβαίνει πλέον».
«Οι πολιτικές διαδικασίες στις περισσότερες χώρες όπου δραστηριοποιούνται ειρηνευτικές αποστολές είτε σημειώνουν αργή πρόοδο είτε έχουν βαλτώσει. Αντί να εργαζόμαστε για μια οριστική διευθέτηση και την αποχώρηση των αποστολών μας, καταλήγουμε να περιορίζουμε τις ζημιές, να αποτρέπουμε την αναζωπύρωση συγκρούσεων και να προστατεύουμε αμάχους».
Όλα αυτά είναι εξαιρετικά σημαντικά, όμως βρισκόμαστε σε μια κατάσταση όπου η προστιθέμενη αξία των ειρηνευτικών επιχειρήσεων γίνεται εμφανής μόνο αν αποσυρθούν: τι θα συμβεί αν η αποστολή αποχωρήσει; Αντί να σημειώνεται πρόοδος στις πολιτικές διαδικασίες, αντί να υπάρχουν ρεαλιστικές προοπτικές ολοκλήρωσης μιας αποστολής μέσα σε λίγους μήνες ή χρόνια».
Η Προστιθέμενη Αξία των Ειρηνευτικών Επιχειρήσεων
«Δεν πρέπει να υποτιμούμε τη σημασία των ειρηνευτικών αποστολών», τόνισε ο Λακρουά. «Αν αφαιρούσαμε αυτές τις επιχειρήσεις, οι πιθανότητες αναζωπύρωσης συγκρούσεων θα αυξάνονταν κατακόρυφα, ενώ ευάλωτες περιοχές θα βυθίζονταν στο χάος (…).
Το επαναλαμβάνω κάθε μέρα: εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες προστατεύονται άμεσα από ειρηνευτικές δυνάμεις, ακόμη και σε περιοχές όπως η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, όπου οι κυανόκρανοι συχνά αποτελούν τη μοναδική γραμμή άμυνας για τον άμαχο πληθυσμό».
Η Εξελισσόμενη Φύση των Συγκρούσεων και η Χρηματοδοτική Κρίση
Πέρα από αυτό, οι συγκρούσεις μεταβάλλονται διαρκώς, με τον αυξανόμενο ρόλο του διακρατικού οργανωμένου εγκλήματος, την κλιματική αλλαγή, και την εξάπλωση ένοπλων ομάδων χωρίς σαφή πολιτική ατζέντα. Η εμπλοκή μαζί τους είναι ιδιαίτερα δύσκολη, διότι ενδιαφέρονται για το χάος και όχι για οποιαδήποτε πολιτική λύση. Επιπλέον, αντιμετωπίζουμε την αναζωπύρωση της δράσης ιδιωτικών στρατιωτικών εταιρειών με διάφορες μορφές. Οι τεχνολογικές εξελίξεις δημιουργούν ευκαιρίες, αλλά παράλληλα επιφέρουν νέες απειλές, όπως η παραπληροφόρηση – ένα φαινόμενο που δεν είναι καινούργιο, αλλά έχει λάβει πρωτοφανείς διαστάσεις λόγω της τεχνολογικής προόδου.
Αντιμετωπίζουμε επίσης σοβαρή χρηματοδοτική στενότητα (…). Το οικονομικό έτος Ιουλίου 2024 – Ιουνίου 2025, ο συνολικός προϋπολογισμός για όλες τις ειρηνευτικές επιχειρήσεις ανέρχεται στα 5,6 δισεκατομμύρια δολάρια. Πρόκειται για ένα σημαντικό ποσό, αλλά στην πραγματικότητα είναι μικρότερο από τον ετήσιο προϋπολογισμό των αστυνομικών τμημάτων των περισσότερων μεγάλων πόλεων (…). Ωστόσο, άλλο πράγμα είναι η έγκριση του προϋπολογισμού και άλλο η εξασφάλιση της ρευστότητας, δηλαδή η έγκαιρη και πλήρης καταβολή των συνεισφορών από τα κράτη-μέλη. Αυτό δε συμβαίνει. Η έλλειψη ρευστότητας μας αναγκάζει να θέτουμε αυστηρά όρια στις δαπάνες μας.
Ο Λακρουά ολοκλήρωσε την παρουσίασή του αναφερόμενος στις συνεχιζόμενες προσπάθειες για ενίσχυση της ειρηνευτικής δράσης. Μια σημαντική υπουργική συνάντηση για το μέλλον των ειρηνευτικών επιχειρήσεων θα πραγματοποιηθεί στο Βερολίνο το Μάιο, όπου θα τεθούν επί τάπητος τόσο οι υφιστάμενες προκλήσεις όσο και οι προοπτικές για νέες αποστολές. «Μένει να δούμε ποια νέα πεδία δράσης θα αναδειχθούν», κατέληξε.