Μέσα σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων παγκόσμιων προκλήσεων και οικονομικής πίεσης, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, προωθεί εκτεταμένες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις με σκοπό την ενίσχυση της λειτουργικής αποτελεσματικότητας του ΟΗΕ.
Κατά την ενημέρωση των κρατών μελών στη Νέα Υόρκη τη Δευτέρα, ο κ. Γκουτέρες παρουσίασε ένα φιλόδοξο σχέδιο αναμόρφωσης του τρόπου λειτουργίας του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών – με στόχο τη μείωση των δαπανών, τον εξορθολογισμό των επιχειρησιακών διαδικασιών και τον εκσυγχρονισμό της δράσης στους τομείς ειρήνης και ασφάλειας, ανάπτυξης και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
«Ζούμε σε επικίνδυνες εποχές», δήλωσε, «μα ταυτόχρονα σε εποχές μεγάλων ευκαιριών και υποχρεώσεων. Η αποστολή των Ηνωμένων Εθνών δεν υπήρξε ποτέ πιο επιτακτική».
Τρεις στρατηγικοί άξονες
Η Πρωτοβουλία UN80, που ξεκίνησε τον Μάρτιο, επικεντρώνεται σε τρεις προτεραιότητες: τη βελτίωση της λειτουργικής αποδοτικότητας, την αποτίμηση της εφαρμογής των εντολών που δίνονται από τα κράτη μέλη και την εξερεύνηση διαρθρωτικών αλλαγών σε ολόκληρο το σύστημα του ΟΗΕ.
Τα πρώτα συμπεράσματα αναμένεται να αποτυπωθούν στις αναθεωρημένες προβλέψεις του προϋπολογισμού για το 2026, τον ερχόμενο Σεπτέμβριο, ενώ περαιτέρω αλλαγές που απαιτούν λεπτομερέστερη ανάλυση θα ενσωματωθούν στην πρόταση για τον προϋπολογισμό του 2027.
«Ουσιώδεις» μειώσεις στον προϋπολογισμό
Σύμφωνα με τον Γενικό Γραμματέα, οι αλλαγές αυτές αναμένεται να οδηγήσουν σε «ουσιαστικές μειώσεις» στον συνολικό προϋπολογισμό. Για παράδειγμα, τα Τμήματα Πολιτικών Υποθέσεων και Ειρηνευτικών Αποστολών θα μπορούσαν να μειώσουν το προσωπικό τους κατά 20%, εξαλείφοντας περιττές αλληλοεπικαλύψεις.
Αυτό το επίπεδο μείωσης, πρόσθεσε, μπορεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς για το σύνολο του Οργανισμού, λαμβάνοντας ωστόσο υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε υπηρεσίας.
Μεταξύ των προτεινόμενων μέτρων συγκαταλέγονται: η ενοποίηση όλων των δραστηριοτήτων κατά της τρομοκρατίας στο Κύριο Γραφείο Αντιμετώπισης της Τρομοκρατίας (UNOCT), η λήξη συμβάσεων μίσθωσης κτιρίων και η μεταφορά θέσεων εργασίας από ακριβές περιοχές υπηρεσίας, όπου το κόστος ζωής είναι ιδιαίτερα υψηλό.
«Ίσως προκύψουν άμεσες, εφάπαξ δαπάνες για μετακινήσεις προσωπικού ή αποζημιώσεις αποχώρησης», παραδέχθηκε, «όμως με τη μετεγκατάσταση από δαπανηρές περιοχές μπορούμε να περιορίσουμε το αποτύπωμά μας και να μειώσουμε τόσο το άμεσο όσο και το έμμεσο λειτουργικό κόστος».
Αποδοτικότητα και αναβάθμιση
Το πρώτο σκέλος της πρωτοβουλίας επικεντρώνεται σε αποδοτικότερες λειτουργίες και τεχνολογικές βελτιώσεις, με στόχο ένα νέο λειτουργικό μοντέλο που ενισχύει τη συγκέντρωση υπηρεσιών, προτείνει τη μετεγκατάσταση δομών σε περιοχές με χαμηλότερο κόστος και αξιοποιεί την αυτοματοποίηση και τις ψηφιακές πλατφόρμες.
Ο κ. Γκουτέρες ανέφερε πως ζητήθηκε από τις υπηρεσίες στη Νέα Υόρκη και τη Γενεύη να επανεξετάσουν κατά πόσον ορισμένες ομάδες μπορούν να συγχωνευτούν, να μετακινηθούν ή να καταργηθούν.
Αποτίμηση εντολών
Το δεύτερο σκέλος αφορά την αξιολόγηση της εφαρμογής των υφιστάμενων εντολών – όχι των ίδιων των εντολών που παραμένουν αποκλειστική αρμοδιότητα των κρατών μελών.
Μια προκαταρκτική επισκόπηση εντόπισε περισσότερες από 3.600 διακριτές εντολές μόνο για τη Γραμματεία. Μια πιο αναλυτική εξέταση βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη.
Ο κ. Γκουτέρες υπογράμμισε ότι ο όγκος των εντολών και η απαιτούμενη γραφειοκρατία για την υλοποίησή τους επιβαρύνει ιδίως τα μικρότερα κράτη με περιορισμένους πόρους.
«Με βάση το εν λόγω έργο, ίσως τα κράτη μέλη θελήσουν να εξετάσουν το ενδεχόμενο να διενεργήσουν τα ίδια μια συνολική ανασκόπηση των εντολών», πρόσθεσε.
Διαρθρωτικές αλλαγές
Το τρίτο σκέλος – αφιερωμένο στη δομική αναμόρφωση – έχει ήδη ξεκινήσει.
Σύμφωνα με τον Γενικό Γραμματέα, έχουν κατατεθεί σχεδόν 50 προτάσεις από ανώτατα στελέχη του ΟΗΕ, αποτυπώνοντας «ένα υψηλό επίπεδο φιλοδοξίας και δημιουργικότητας».
Κρίσιμοι τομείς εργασίας έχουν ήδη εντοπιστεί για περαιτέρω αναθεώρηση, όπως η ειρήνη και ασφάλεια, η ανάπτυξη, τα ανθρώπινα δικαιώματα, οι ανθρωπιστικές δράσεις, η εκπαίδευση και έρευνα, καθώς και οι εξειδικευμένοι οργανισμοί του συστήματος.
Δεν είναι απάντηση στην κρίση ρευστότητας
Ο κ. Γκουτέρες αναγνώρισε επίσης τη σοβαρότητα της ταμειακής κρίσης που αντιμετωπίζει ο ΟΗΕ, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι η πρωτοβουλία αυτή «δεν αποτελεί λύση» στην πολύμηνη κρίση ρευστότητας. Παρ’ όλα αυτά, μια πιο αποδοτική λειτουργία μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό των επιπτώσεών της.
«Η κρίση προκύπτει από ένα απλό γεγονός – τις καθυστερούμενες οφειλές», σημείωσε, προσθέτοντας ότι η διαρθρωτική μεταρρύθμιση δεν μπορεί να θεραπεύσει τη θεμελιώδη αποτυχία ορισμένων κρατών να εκπληρώνουν εγκαίρως τις οικονομικές τους υποχρεώσεις.
Οφειλές στον ΟΗΕ
Σύμφωνα με τις πληροφορίες του Οικονομικού Επόπτη του ΟΗΕ προς την Πέμπτη Επιτροπή της Γενικής Συνέλευσης (Διοικητικά και Προϋπολογιστικά Θέματα), μέχρι στιγμής έχουν εισπραχθεί μόλις 1,8 δισ. δολάρια έναντι των 3,5 δισ. του κανονικού προϋπολογισμού για το 2025 – δηλαδή ένα έλλειμμα της τάξης του 50%.
Μέχρι τις 30 Απριλίου, το συνολικό ποσό καθυστερούμενων εισφορών ανερχόταν στα 2,4 δισ. δολάρια. Ενδεικτικά, οι ΗΠΑ οφείλουν 1,5 δισ., η Κίνα 597 εκατομμύρια, η Ρωσία 72 εκατομμύρια, η Σαουδική Αραβία 42, το Μεξικό και η Βενεζουέλα από 38 εκατομμύρια. Επιπλέον 137 εκατομμύρια εκκρεμούν από άλλα κράτη μέλη.
Όσον αφορά τον προϋπολογισμό των ειρηνευτικών αποστολών (που λειτουργεί με κύκλο Ιουλίου-Ιουνίου), μαζί με παλαιότερες οφειλές, το ανεξόφλητο ποσό αγγίζει τα 2,7 δισ. δολάρια. Για τα Διεθνή Δικαστήρια, οι εκκρεμείς εισφορές ανέρχονταν στα 79 εκατομμύρια δολάρια έως τα τέλη Απριλίου.
Διαβούλευση και συνεννόηση
Ο Γενικός Γραμματέας διαβεβαίωσε τα κράτη μέλη ότι θα βρίσκεται σε συνεχή και ουσιαστική διαβούλευση μαζί τους σχετικά με την ταμειακή κρίση και τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις, ζητώντας καθοδήγηση και καταθέτοντας συγκεκριμένες προτάσεις για ανάληψη δράσης.
Υπογράμμισε επίσης ότι το προσωπικό του ΟΗΕ και οι εκπρόσωποί του συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία: «Η μέριμνά μας είναι να χειριστούμε κάθε πτυχή της αναγκαίας αναδιάρθρωσης με ανθρωπιά και επαγγελματισμό».
Κλείνοντας, χαρακτήρισε την Πρωτοβουλία UN80 «σημαντική ευκαιρία» για την ενίσχυση του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών και την καλύτερη εξυπηρέτηση των ανθρώπων που βασίζονται σε αυτό.
Αντιδρώντας σε προτάσεις να περιοριστεί η δράση του ΟΗΕ μόνο στον πυλώνα της ειρήνης και ασφάλειας, ο Γενικός Γραμματέας ξεκαθάρισε πως η εγκατάλειψη των τομέων της ανάπτυξης και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων θα ήταν σφάλμα – και οι τρεις είναι αναπόσπαστα αλληλένδετοι.
«Ας αξιοποιήσουμε τη δυναμική αυτής της στιγμής με αποφασιστικότητα και αίσθημα ευθύνης. Ας εργαστούμε μαζί για να οικοδομήσουμε έναν ισχυρότερο και αποτελεσματικότερο ΟΗΕ, για το σήμερα και το αύριο.»