Η 12χρονη Τενασόα μπουσουλάει καθημερινά για να φτάσει στο ορυχείο της ανατολικής Μαδαγασκάρης, όπου συλλέγει δύο κιλά μίκα, το λαμπερό ορυκτό που χρησιμοποιείται σε μπογιές, εξαρτήματα αυτοκινήτων και καλλυντικά. Δεν μπορεί να περπατήσει λόγω αναπηρίας.
Στη Μαδαγασκάρη, περίπου 10.000 παιδιά όπως η Τενασόα εργάζονται στη σχεδόν αδιανόητα επισφαλή και αδήλωτη βιομηχανία εξόρυξης μίκα. Το πυριτικό αυτό υλικό προσδίδει «λάμψη» σε προϊόντα, αλλά το τίμημα είναι βαρύ.
Παιδιά, γονείς και παππούδες εργάζονται υπό επικίνδυνες συνθήκες, εισπνέοντας τοξική σκόνη και εισχωρώντας σε ασταθή υπόγεια τούνελ, συχνά σε βάρος της εκπαίδευσης — για πολλούς, το σχολείο δεν υπήρξε ποτέ επιλογή.
«Αν δεν δουλέψουμε, δεν τρώμε», λέει ο παππούς της Τενασόα, ο Σότζα. «Είναι απλό. Άνδρες, γυναίκες και παιδιά πρέπει όλοι να δουλεύουν για να επιβιώσουμε».
Το 2015, τα Ηνωμένα Έθνη έθεσαν ως στόχο τον παγκόσμιο τερματισμό της παιδικής εργασίας έως το 2025. Ωστόσο, σύμφωνα με την Έκθεση για την Παιδική Εργασία που δημοσιεύτηκε την Τετάρτη από τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ILO) και το Ταμείο των Ηνωμένων Εθνών για τα Παιδιά (UNICEF), η πρόοδος υπήρξε αναιμική και αβέβαιη.
Η έκθεση εκτιμά ότι 138 εκατομμύρια παιδιά εξακολουθούν να εργάζονται (12 εκατομμύρια λιγότερα σε σχέση με το 2020), γεγονός που οδήγησε τόσο τον ILO όσο και την UNICEF να απευθύνουν έκκληση για ταχεία επιτάχυνση των προσπαθειών.
«Τα πορίσματα της έκθεσης μάς προσφέρουν ελπίδα και αποδεικνύουν ότι η πρόοδος είναι εφικτή… Όμως δεν πρέπει να εθελοτυφλούμε: ο δρόμος μπροστά μας παραμένει μακρύς», δήλωσε ο Γενικός Διευθυντής του ILO, Gilbert F. Houngbo.
Επικίνδυνη εργασία
Από το 2000, ο αριθμός των παιδιών σε παιδική εργασία μειώθηκε κατά πάνω από 100 εκατομμύρια, μια σημαντική πρόοδος που αποδεικνύει ότι ο κόσμος διαθέτει το σχέδιο για τον τερματισμό της. Ωστόσο, η πρόκληση παραμένει τεράστια.
«Πάρα πολλά παιδιά εξακολουθούν να δουλεύουν σε ορυχεία, εργοστάσια ή χωράφια, εκτελώντας συχνά επικίνδυνες εργασίες απλώς για να επιβιώσουν», δήλωσε η Catherine Russell, Εκτελεστική Διευθύντρια της UNICEF.
Η παιδική εργασία δεν περιλαμβάνει κάθε μορφή απασχόλησης ανηλίκων· αναφέρεται σε εργασία που στερεί από τα παιδιά την παιδική τους ηλικία, και εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για την υγεία και την ανάπτυξή τους.
«Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι [η παιδική εργασία] δεν αφορά δουλειές του σπιτιού ή παιδιά που βοηθούν τους γονείς τους στο σπίτι… Μιλάμε για εργασία που συχνά είναι επικίνδυνη», υπογράμμισε ο ειδικός της ILO, Benjamin Smith
Από τα 138 εκατομμύρια παιδιά σε παιδική εργασία, τα 54 εκατομμύρια εργάζονται υπό επικίνδυνες συνθήκες, πολλά εξ αυτών σε ορυχεία.
Η 13χρονη Ονορίν είναι μία από αυτά. Δουλεύει καθημερινά 10:00 με 17:00 σε λατομείο χαλικιού στο Μπενίν. Πληρώνεται με βάση τον αριθμό κουβάδων που συλλέγει, αποταμιεύοντας χρήματα με την ελπίδα να εκπαιδευτεί ως κομμώτρια.
Πίσω από τους αριθμούς
Η έκθεση αναδεικνύει ότι η παιδική εργασία είναι συχνά διαγενεακή: τα παιδιά που εργάζονται δυσκολεύονται να αποκτήσουν εκπαίδευση, γεγονός που παγιδεύει τις οικογένειες σε κύκλους φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού.
«Πίσω από κάθε στατιστικό, υπάρχει ένα παιδί του οποίου το δικαίωμα στην εκπαίδευση, στην προστασία και σε ένα αξιοπρεπές μέλλον καταπατάται», επισημαίνει ο επικεφαλής συντάκτης της έκθεσης, Federico Blanco.
Ο Νουρ, 13 ετών και πρόσφυγας Ροχίνγκια στο Μπαγκλαντές, σταμάτησε το σχολείο με απόφαση των γονιών του για να συμβάλει στο οικογενειακό εισόδημα. Ένας κοινωνικός λειτουργός από τοπικό κέντρο που χρηματοδοτείται από τη UNICEF κατάφερε να μεταπείσει την οικογένεια.
«Ονειρευόμουν να γίνω δάσκαλος», λέει ο Νουρ. «Πίστευα ότι το είχα χάσει για πάντα. Τώρα όμως πιστεύω πως μπορώ να μάθω και να διδάξω, όπως πάντα ήθελα».
Μια ολιστική προσέγγιση
Στην έκθεση, η UNICEF και η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ILO) καλούν σε ολοκληρωμένες πολιτικές λύσεις που να διατρέχουν οριζόντια τους κρατικούς τομείς, προσεγγίζοντας το πρόβλημα από εκπαιδευτική, οικονομική και κοινωνική σκοπιά.
Τονίζεται επίσης ότι η εξάλειψη της παιδικής εργασίας δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς να ληφθούν υπόψη οι βαθύτερες συνθήκες που ωθούν τις οικογένειες να στέλνουν τα παιδιά τους στην εργασία — ήτοι, τη φτώχεια.
Καθοριστικής σημασίας είναι επίσης η προστασία των δικαιωμάτων των γονέων – όπως το δικαίωμα στη συλλογική διαπραγμάτευση και το δικαίωμα στην ασφαλή εργασία – ως προϋπόθεση για την εξάλειψη της παιδικής εργασίας.
«Η ILO προσεγγίζει το ζήτημα με ολιστικό τρόπο, καθώς είναι εξίσου σημαντικό, στον αγώνα κατά της παιδικής εργασίας, να διασφαλίζουμε ότι οι ενήλικες εργάζονται υπό αξιοπρεπείς συνθήκες, διότι στο επίκεντρο του φαινομένου βρίσκεται η φτώχεια», δήλωσε ο κ. Smith.
Η ανάγκη για εθνικά προσαρμοσμένες στρατηγικές αναδεικνύεται ως θεμελιώδης, δεδομένων των περιφερειακών ανισοτήτων στην έκταση του φαινομένου. Η έκθεση επισημαίνει ότι, παρά τη μείωση της παιδικής εργασίας σε όλες τις γεωγραφικές ζώνες, η Υποσαχάρια Αφρική εξακολουθεί να συγκεντρώνει τα δύο τρίτα του παγκόσμιου φαινομένου.
Παιδικά όνειρα – υποχρηματοδοτούμενα και ανεκπλήρωτα
Οι προσπάθειες τερματισμού της παιδικής εργασίας αντιμετωπίζουν σοβαρές αντιξοότητες λόγω της έλλειψης χρηματοδότησης.
«Οι παγκόσμιες περικοπές των κονδυλίων απειλούν να ακυρώσουν ό,τι έχουμε κατακτήσει με τόσο κόπο. Πρέπει να δεσμευτούμε εκ νέου για να διασφαλίσουμε ότι τα παιδιά βρίσκονται στις σχολικές αίθουσες και τις παιδικές χαρές και όχι στην εργασία», δηλώνει η Russell.
Ο Αντβάρα, ηλικίας 10 ετών, ονειρεύεται να είναι στην τάξη. Προσπάθησε να συνδυάσει μαθήματα και εργασία για λίγα χρόνια, αλλά με οκτώ αδέλφια, η βοήθεια για τη στήριξη της οικογένειάς του ήταν αδιαπραγμάτευτη. Τελικά, ο δάσκαλός του του είπε να μην επιστρέψει, καθώς έλειπε υπερβολικά συχνά.
Πλέον εργάζεται σε ορυχείο χρυσού στην Αιθιοπία, κερδίζοντας περίπου 35 δολάρια την ημέρα: «Θα ήθελα να πάω σχολείο», λέει. «Θα ήθελα να γίνω κάποιος».