Η Παγκόσμια Ημέρα Επιστήμης για την Ειρήνη και την Ανάπτυξη, που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 10 Νοεμβρίου, αναδεικνύει τον σημαίνοντα ρόλο της επιστήμης στην κοινωνία και την ανάγκη για ενεργή συμμετοχή του ευρύτερου κοινού στις συζητήσεις γύρω από νέα επιστημονικά ζητήματα. Παράλληλα, υπογραμμίζει τη σημασία και τη συνάφεια της επιστήμης στην καθημερινή μας ζωή, από τις πιο απλές ρουτίνες μέχρι τις πλέον σύνθετες παρεμβάσεις στο φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον.
Συνδέοντας την επιστήμη στενότερα με την κοινωνία, ο εορτασμός της Ημέρας στοχεύει στην ενημέρωση των πολιτών σχετικά με τις εξελίξεις της επιστημονικής σκέψης, ενώ υπογραμμίζει τον ρόλο των επιστημόνων στη διεύρυνση της κατανόησής μας για τον -εντυπωσιακό αλλά εύθραυστο- πλανήτη και τη διαμόρφωση βιώσιμων κοινωνιών.
Η Ημέρα προσφέρει επίσης την ευκαιρία για κινητοποίηση όλων των εμπλεκόμενων φορέων για τη διάδοση της επιστήμης ως δύναμης ειρήνης και ανάπτυξης, από κυβερνητικούς αξιωματούχους και τα μέσα ενημέρωσης έως τους μαθητές.
Ιστορικό Πλαίσιο
Η ιδέα μιας στοχευμένης, ετήσιας πρωτοβουλίας αφιερωμένης στη σύνδεση επιστήμης και κοινωνίας γεννήθηκε κατά την Παγκόσμια Διάσκεψη για την Επιστήμη στη Βουδαπέστη το 1999. Θεωρήθηκε έκτοτε ως πολύτιμη ευκαιρία για την ετήσια ανανέωση της δέσμευσης προς τους στόχους της «Διακήρυξης για την Επιστήμη και τη Χρήση της Επιστημονικής Γνώσης», καθώς και ως πλαίσιο παρακολούθησης της «Ατζέντας για την Επιστήμη: Πλαίσιο Δράσης».
Από την θέσπισή της από την UNESCO το 2001, η Παγκόσμια Ημέρα Επιστήμης για την Ειρήνη και την Ανάπτυξη έχει οδηγήσει στη δημιουργία συγκεκριμένων έργων, προγραμμάτων και πηγών χρηματοδότησης σε παγκόσμιο επίπεδο. Επιπλέον, έχει συμβάλει στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ επιστημόνων σε περιοχές που πλήττονται από συγκρούσεις, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την Ίδρυση Επιστημονικής Συνεργασίας Ισραηλινών-Παλαιστινίων (IPSO) με τη στήριξη της UNESCO.
Η θεσμοθέτηση της Ημέρας αντανακλά την αυξανόμενη αναγνώριση του ζωτικού ρόλου που διαδραματίζει η επιστήμη στη διαμόρφωση βιώσιμων κοινωνιών, την επίτευξη της ειρήνης και την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής. Παράλληλα, υπενθυμίζει ότι η επιστήμη δεν μπορεί να προοδεύσει κεκλεισμένων των θυρών: η συμμετοχή των πολιτών, η προσβασιμότητα της γνώσης και η διαφάνεια των διαδικασιών αποτελούν προϋποθέσεις για κάθε αξιόπιστη επιστημονική πρόοδο.
Η πρώτη Παγκόσμια Ημέρα Επιστήμης για την Ειρήνη και την Ανάπτυξη εορτάστηκε διεθνώς στις 10 Νοεμβρίου 2002, υπό την αιγίδα της UNESCO, με τη συμμετοχή κυβερνήσεων, διακυβερνητικών και μη κυβερνητικών οργανώσεων, εθνικών επιτροπών της UNESCO, επιστημονικών και ερευνητικών ιδρυμάτων, επαγγελματικών ενώσεων, εκπαιδευτικών και σχολείων.
Η Δεκαετία των Επιστημών για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη (2024-2033)
Τον Αύγουστο του 2023, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ανακήρυξε την περίοδο 2024-2033 ως Διεθνή Δεκαετία των Επιστημών για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη, σηματοδοτώντας ένα σημαντικό βήμα στις παγκόσμιες προσπάθειες αξιοποίησης της επιστημονικής γνώσης στην υπηρεσία ενός βιώσιμου μέλλοντος.
Υπό την ηγεσία της UNESCO, η Δεκαετία επιδιώκει τη συστράτευση ενός ευρέος φάσματος επιστημονικών κλάδων –θετικές και εφαρμοσμένες επιστήμες, κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες, διεπιστημονικά και αναδυόμενα πεδία– με στόχο την επίτευξη μετασχηματιστικών αλλαγών στις κοινωνίες, τις οικονομίες και το περιβάλλον.
Επιπλέον, προωθεί τη διεπιστημονική συνεργασία και την επιστημονική εγγραμματοσύνη, ενθαρρύνοντας τη συνεργασία μεταξύ κυβερνήσεων, οργανισμών του ΟΗΕ, ιδιωτικού τομέα και κοινωνίας των πολιτών. Βασικός της στόχος είναι η ανάδειξη του ρόλου της επιστήμης στην επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs) και η συμβολή της σε ένα ασφαλέστερο, δικαιότερο και ευημερούν μέλλον για όλους.
Κεντρικοί Στόχοι της Ημέρας
Η Παγκόσμια Ημέρα Επιστήμης για την Ειρήνη και την Ανάπτυξη επιδιώκει:
-
Να ενισχύσει τη δημόσια ευαισθητοποίηση για τον ρόλο της επιστήμης σε ειρηνικές και βιώσιμες κοινωνίες.
-
Να προωθήσει την εθνική και διεθνή αλληλεγγύη για την ανταλλαγή και το διαμοιρασμό της επιστημονικής γνώσης μεταξύ κρατών.
-
Να ανανεώσει τη δέσμευση για τη χρήση της επιστήμης προς όφελος της κοινωνίας.
-
Να αναδείξει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η επιστήμη, ιδίως όσον αφορά τη στήριξη της επιστημονικής προσπάθειας.