Η γενοκτονία στη Σρεμπρένιτσα
Ο πόλεμος που ακολούθησε τη διάλυση της πρώην Γιουγκοσλαβίας στοίχισε τη ζωή σε περισσότερους από 100.000 ανθρώπους στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη την περίοδο 1992–1995, κυρίως Βόσνιους Μουσουλμάνους, ενώ ανάγκασε περισσότερους από δύο εκατομμύρια πολίτες να εγκαταλείψουν τις εστίες τους.
Η σφαγή στη Σρεμπρένιτσα αποτέλεσε μια από τις πιο σκοτεινές σελίδες αυτής της τραγωδίας.
Τον Ιούλιο του 1995, ο στρατός των Σερβοβοσνίων κατέλαβε τη Σρεμπρένιτσα –μια πόλη που είχε χαρακτηριστεί «ασφαλής ζώνη» υπό το Ψήφισμα 819 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ– και διέπραξε την ωμή εκτέλεση χιλιάδων ανδρών και εφήβων. Τα υπόλοιπα μέλη του Βόσνιου μουσουλμανικού πληθυσμού –περίπου 25.000 γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένοι– εκτοπίστηκαν βίαια από το θύλακα.
Πρόκειται για τη μεγαλύτερη σφαγή στην Ευρώπη μετά το Ολοκαύτωμα.
Μέχρι σήμερα, ελάχιστα γεγονότα έχουν αναγνωριστεί επισήμως ως γενοκτονίες από αρμόδια διεθνή δικαστικά όργανα. Τόσο το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης όσο και το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία χαρακτήρισαν τη σφαγή των Βόσνιων Μουσουλμάνων από το στρατό της Σερβικής Δημοκρατίας ως πράξη γενοκτονίας.
Μνήμη των θυμάτων
Η γενοκτονία άφησε βαθιά ψυχικά τραύματα στους επιζώντες, στους συγγενείς των θυμάτων και στο σύνολο της βοσνιακής κοινωνίας, προκαλώντας επίμονα εμπόδια στην προσπάθεια συμφιλίωσης ανάμεσα στις διαφορετικές εθνοτικές ομάδες της χώρας.
Το 2025 σηματοδοτεί τριάντα χρόνια από τη γενοκτονία στη Σρεμπρένιτσα, όπου τουλάχιστον 8.372 άνθρωποι δολοφονήθηκαν, χιλιάδες εκτοπίστηκαν και ολόκληρες οικογένειες και κοινότητες αποδεκατίστηκαν.
Η Ειδική Σύμβουλος του ΟΗΕ για την Πρόληψη της Γενοκτονίας, Άλις Γουαϊρίμου Ντερίτου, έχει εκφράσει έντονη ανησυχία για τη συνεχιζόμενη τάση αναθεωρητισμού σχετικά με τα εγκλήματα θηριωδίας της περιόδου 1992–1995, ιδίως τη συστηματική άρνηση της γενοκτονίας στη Σρεμπρένιτσα και την εξύμνηση καταδικασθέντων εγκληματιών πολέμου.
Ημέρα στοχασμού και τιμής
Τον Μάιο του 2024, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, υιοθετώντας ψήφισμα με πρωτοβουλία της Γερμανίας και της Ρουάντα, καθιέρωσε την 11η Ιουλίου ως Διεθνής Ημέρα Συλλογισμού και Μνήμης της Γενοκτονίας της Σρεμπρένιτσα το 1995.
Παράλληλα, ζητήθηκε από τον Γενικό Γραμματέα να δημιουργήσει ένα ειδικό πρόγραμμα ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης σχετικά με τη γενοκτονία της Σρεμπρένιτσα, ενόψει της επερχόμενης επετείου.
Το ψήφισμα καταδικάζει κάθε άρνηση της γενοκτονίας ως ιστορικό γεγονός και καλεί τα κράτη μέλη να διαφυλάξουν τα ιστορικά δεδομένα, μεταξύ άλλων μέσω των εκπαιδευτικών τους συστημάτων, ώστε να αποτραπεί κάθε μελλοντική παραχάραξη ή επανάληψη πράξεων γενοκτονίας.