Τι είναι η Ισλαμοφοβία;
Η Ισλαμοφοβία είναι ο φόβος, η προκατάληψη και το μίσος κατά των Μουσουλμάνων, που οδηγούν σε προκλήσεις, εχθρότητα και μισαλλοδοξία μέσω απειλών, παρενόχλησης, κακοποίησης, υποκίνησης και εκφοβισμού Μουσουλμάνων και μη Μουσουλμάνων, τόσο στον ψηφιακό όσο και στο φυσικό κόσμο. Παρακινούμενη από θεσμική, ιδεολογική, πολιτική και θρησκευτική εχθρότητα, η Ισλαμοφοβία μετατρέπεται σε δομικό και πολιτισμικό ρατσισμό, στοχοποιώντας τα σύμβολα και τα χαρακτηριστικά που υποδηλώνουν τη μουσουλμανική ταυτότητα.
Αυτός ο ορισμός υπογραμμίζει τη σύνδεση μεταξύ των θεσμικών εκφάνσεων της Ισλαμοφοβίας και των εκδηλώσεων αυτών των αντιλήψεων, που πυροδοτούνται από τη φανερή μουσουλμανική ταυτότητα του θύματος. Η παραπάνω προσέγγιση ερμηνεύει επίσης την Ισλαμοφοβία ως μορφή ρατσισμού, σύμφωνα με την οποία η Ισλαμική θρησκεία, παράδοση και κουλτούρα θεωρούνται «απειλή» για τις δυτικές αξίες.
Ορισμένοι ειδικοί προτιμούν τον όρο «μίσος κατά των Μουσουλμάνων», φοβούμενοι ότι η λέξη «Ισλαμοφοβία» ενδέχεται να καταδικάζει κάθε κριτική προς το Ισλάμ και, συνεπώς, να περιορίζει την ελευθερία της έκφρασης. Ωστόσο, το διεθνές δίκαιο για τα ανθρώπινα δικαιώματα προστατεύει τα άτομα, όχι τις θρησκείες. Επιπλέον, η Ισλαμοφοβία μπορεί να επηρεάσει και μη Μουσουλμάνους, βάσει αντιλήψεων που αφορούν την εθνικότητα, τη φυλετική ή την εθνοτική καταγωγή.
Αυξανόμενο κύμα μίσους κατά των Μουσουλμάνων
Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, έχει καταδικάσει επανειλημμένα τις συνεχιζόμενες πράξεις μίσους και μισαλλοδοξίας κατά των Μουσουλμάνων σε όλο τον κόσμο, προειδοποιώντας πολλές φορές ότι αυτή η ανησυχητική τάση στοχοποιεί όχι μόνο Μουσουλμάνους αλλά και Εβραίους, χριστιανικές μειονότητες και άλλες κοινότητες.
Πρόσφατα μέτρα για την καταπολέμηση της Ισλαμοφοβίας περιλαμβάνουν την υιοθέτηση από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ενός νέου ψηφίσματος που ζητά από τον Γενικό Γραμματέα να διορίσει Ειδικό Απεσταλμένο του ΟΗΕ για την Καταπολέμηση της Ισλαμοφοβίας.
Ρητορική μίσους και βία, εντός και εκτός διαδικτύου
Σε απάντηση στην ανησυχητική άνοδο της ρητορικής μίσους παγκοσμίως, ο Γενικός Γραμματέας εγκαινίασε το 2019 τη Στρατηγική και το Σχέδιο Δράσης του ΟΗΕ για τη Ρητορική Μίσους.
❝ Ας συνεχίσουμε να εργαζόμαστε μαζί για να προωθήσουμε τις κοινές αξίες της ένταξης, της ανοχής και της αμοιβαίας κατανόησης – αξίες που βρίσκονται στην καρδιά όλων των μεγάλων θρησκειών και του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.
— Αντόνιο Γκουτέρες, Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ.
Ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα εξέφρασε επίσης την ανησυχία του για την αύξηση του μίσους παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένων του αντισημιτισμού και της Ισλαμοφοβίας, από την έναρξη της στρατιωτικής επιχείρησης του Ισραήλ στη Γάζα (7 Οκτωβρίου), ως απάντηση στην επίθεση παλαιστινιακών ενόπλων ομάδων κατά του Ισραήλ.
Ο Βόλκερ Τουρκ καταδίκασε απερίφραστα τη ραγδαία αύξηση των περιστατικών ρητορικής μίσους, βίας και διακρίσεων, τόσο στον ψηφιακό όσο και στο φυσικό κόσμο. Τόνισε ότι τα κράτη πρέπει να διασφαλίσουν έναν ασφαλή και ανοιχτό χώρο για τη συμμετοχή και τον διάλογο, σύμφωνα με το Διεθνές Σύμφωνο για τα Αστικά και Πολιτικά Δικαιώματα (ICCPR).
Απουσία πολιτικών για την προώθηση της διαφορετικότητας
Τα κράτη έχουν την ευθύνη να αντιμετωπίσουν το μίσος που βασίζεται στη θρησκεία ή στις πεποιθήσεις με τρόπο που να συμμορφώνεται με τα ανθρώπινα δικαιώματα, υπενθυμίζει η Ειδική Εισηγήτρια του ΟΗΕ για τη Θρησκευτική Ελευθερία, Ναζίλα Γκάνε, στην τελευταία της έκθεση σχετικά με το μίσος που βασίζεται στη θρησκεία ή τις πεποιθήσεις.
Η ίδια τονίζει ότι η υποκίνηση θρησκευτικού μίσους που οδηγεί σε διακρίσεις, εχθρότητα ή βία πρέπει να απαγορεύεται δια νόμου. Αν και τα διεθνή πρότυπα παρέχουν το πλαίσιο καταπολέμησης της υποκίνησης διακρίσεων και βίας, οι νόμοι από μόνοι τους δεν αρκούν. Τα κράτη πρέπει επίσης να υιοθετήσουν πολιτικές και προγράμματα που προάγουν τη διαφορετικότητα και την ελευθερία της έκφρασης, ιδίως σε πολυπολιτισμικές και αλληλοσυνδεόμενες κοινωνίες, προτείνει η Γκανέ.
Στις προτάσεις της προς τα κράτη, η Ειδική Εισηγήτρια προτείνει τη συλλογή δεδομένων για τη ρητορική μίσους, τη λήψη αυστηρών μέτρων της ρητορικής διακρίσεων, την οικοδόμηση εμπιστοσύνης, την αναθεώρηση της νομοθεσίας και την εξασφάλιση μηδενικής ατιμωρησίας για κρατικούς φορείς που εμπλέκονται σε ρητορική μίσους.
Μια άλλη έκθεση του πρώην Ειδικού Εισηγητή για τη Θρησκευτική Ελευθερία, Άχμεντ Σαχίντ, διαπίστωσε ότι η καχυποψία, οι διακρίσεις και το απροκάλυπτο μίσος κατά των Μουσουλμάνων είχαν φτάσει σε «επιδημικές διαστάσεις» μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 και άλλες αποτρόπαιες τρομοκρατικές ενέργειες που φέρονταν να διαπράχθηκαν στο όνομα του Ισλάμ.
Καταπολέμηση της Ισλαμοφοβίας
Πολλές κυβερνήσεις έχουν λάβει μέτρα για την αντιμετώπιση της ισλαμοφοβίας με τη θέσπιση νομοθεσίας κατά των εγκλημάτων μίσους, τη λήψη μέτρων πρόληψης, τη δίωξη των δραστών, και τη διεξαγωγή εκστρατειών ευαισθητοποίησης του κοινού σχετικά με τους Μουσουλμάνους και το Ισλάμ, με στόχο την αποδόμηση αρνητικών μύθων και παρανοήσεων.
Η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών υιοθέτησε ψήφισμα που υποστηρίχθηκε από 60 κράτη-μέλη του Οργανισμού Ισλαμικής Συνεργασίας (OIC), με το οποίο ορίστηκε η 15η Μαρτίου ως η Διεθνής Ημέρα για την Καταπολέμηση της Ισλαμοφοβίας. Το έγγραφο τονίζει ότι η τρομοκρατία και ο βίαιος εξτρεμισμός δεν μπορούν και δεν πρέπει να συσχετίζονται με καμία θρησκεία, εθνικότητα, πολιτισμό ή εθνοτική ομάδα. Παράλληλα, καλεί σε διάλογο παγκοσμίως για την προώθηση κουλτούρας ανεκτικότητας και ειρήνης, βασισμένης στο σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στη διαφορετικότητα των θρησκειών και των πεποιθήσεων.