Η Παγκόσμια Ημέρα για την Εξάλειψη της Σεξουαλικής Βίας σε Ένοπλες Συγκρούσεις υπενθυμίζει τον συστημικό χαρακτήρα της έμφυλης βίας στον πόλεμο, τιμά τους επιζώντες και καλεί σε συλλογική δράση για πρόληψη, δικαιοσύνη και προστασία.
Υπόβαθρο
Ορισμός και έκταση του φαινομένου
Ο όρος «σεξουαλική βία που σχετίζεται με συγκρούσεις» αναφέρεται στο βιασμό, τη σεξουαλική δουλεία, την εξαναγκαστική πορνεία, την εξαναγκαστική εγκυμοσύνη, την καταναγκαστική άμβλωση, την επιβεβλημένη στείρωση, τον εξαναγκαστικό γάμο και κάθε άλλη μορφή σεξουαλικής βίας συγκρίσιμης βαρύτητας που διαπράττεται εναντίον γυναικών, ανδρών, κοριτσιών ή αγοριών, η οποία συνδέεται άμεσα ή έμμεσα με μια σύρραξη. Ο όρος περιλαμβάνει επίσης την εμπορία ανθρώπων όταν αυτή διαπράττεται σε συνθήκες σύρραξης με σκοπό τη σεξουαλική βία ή εκμετάλλευση.
Ένα διαρκές ζήτημα είναι ότι ο φόβος και το πολιτισμικό στίγμα αποτρέπουν τη μεγάλη πλειονότητα των επιζησάντων σεξουαλικής βίας που σχετίζεται με συγκρούσεις από το να αναφέρουν τα περιστατικά. Εκτιμάται ότι για κάθε περίπτωση βιασμού που δηλώνεται σε συνθήκες σύρραξης, 10 έως 20 παραμένουν αδήλωτες.
Ψηφίσματα των Ηνωμένων Εθνών
Στις 19 Ιουνίου 2015, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ (A/RES/69/293) ανακήρυξε την 19η Ιουνίου κάθε έτους ως Διεθνή Ημέρα για την Εξάλειψη της Σεξουαλικής Βίας σε Ένοπλες Συγκρούσεις, με στόχο την ευαισθητοποίηση για την ανάγκη τερματισμού της σεξουαλικής βίας που σχετίζεται με συγκρούσεις, την απόδοση τιμής στα θύματα και επιζώντες παγκοσμίως και την αναγνώριση όσων αφιέρωσαν, και συχνά θυσίασαν, τη ζωή τους για την εξάλειψη αυτών των εγκλημάτων.
Η ημερομηνία επιλέχθηκε για να τιμηθεί η υιοθέτηση, στις 19 Ιουνίου 2008, του ψηφίσματος 1820 (2008) του Συμβουλίου Ασφαλείας, με το οποίο καταδικάστηκε η σεξουαλική βία ως τακτική πολέμου και εμπόδιο στην οικοδόμηση ειρήνης.
Ανταποκρινόμενο στην άνοδο του βίαιου εξτρεμισμού, το Συμβούλιο Ασφαλείας ενέκρινε το ψήφισμα S/RES/2331 (2016), το πρώτο που ασχολείται με τη διασύνδεση μεταξύ εμπορίας, σεξουαλικής βίας, τρομοκρατίας και διακρατικού οργανωμένου εγκλήματος. Αναγνωρίζοντας τη σεξουαλική βία ως τακτική τρομοκρατίας, επιβεβαίωσε ότι τα θύματα εμπορίας και σεξουαλικής βίας από τρομοκρατικές ομάδες πρέπει να δικαιούνται επίσημη επανόρθωση ως θύματα τρομοκρατίας.
Η ασφάλεια στα νοσοκομεία είναι κρίσιμη για την ανάρρωση των επιζησάντων σεξουαλικής βίας
Ο κόσμος βιώνει σήμερα τον μεγαλύτερο αριθμό συγκρούσεων μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, με συνέπεια τον αναγκαστικό εκτοπισμό 117 εκατομμυρίων ανθρώπων — αριθμός ρεκόρ. Η περιφρόνηση προς το διεθνές δίκαιο, η ανεξέλεγκτη διάδοση όπλων και η εντεινόμενη στρατιωτικοποίηση επιδεινώνουν τη σεξουαλική βία και θέτουν σε σοβαρό κίνδυνο την ασφάλεια των αμάχων, ιδίως ευάλωτων ομάδων.
❝ Τα νοσοκομεία και οι λοιπές υγειονομικές εγκαταστάσεις οφείλουν να αποτελούν φάρους ασφάλειας και ίασης για όλους τους τραυματισμένους σε συνθήκες σύρραξης, συμπεριλαμβανομένων των επιζησάντων σεξουαλικής βίας. Αυτές είναι θεμελιώδεις αρχές του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου.
Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες
Οι επιθέσεις σε πολιτικές υποδομές, όπως οι υγειονομικές μονάδες, αυξάνονται, στερώντας από τις κοινότητες θεμελιώδη δικαιώματα, όπως η πρόσβαση στην υγεία, και δημιουργούν εμπόδια στην ασφαλή αναφορά περιστατικών και στην παροχή βοήθειας. Αυτή η κατάσταση υπονομεύει σοβαρά την ασφάλεια των πολιτών και καθιστά ακόμη πιο δυσχερή την υποστήριξη επιζησάντων σεξουαλικής βίας που σχετίζεται με συγκρούσεις, οι οποίοι εξαρτώνται από τα νοσοκομεία για σωτήρια ιατρική και ψυχολογική φροντίδα.
Η σεξουαλική βία που σχετίζεται με συγκρούσεις έχει μακροχρόνιες και επιβλαβείς επιπτώσεις και χρησιμοποιείται ως τακτική πολέμου, βασανιστηρίων και τρομοκρατίας. Επιφέρει καταστροφικές συνέπειες στη σωματική, σεξουαλική, αναπαραγωγική και ψυχική υγεία των θυμάτων και αποσυνθέτει την κοινωνική συνοχή των κοινοτήτων. Γυναίκες και κορίτσια υφίστανται συχνά αποτρόπαιες μορφές σεξουαλικής βίας, ενώ ένοπλες ομάδες ελέγχουν την πρόσβαση σε ιατρικές υπηρεσίες. Η συντριπτική πλειονότητα δεν αναζητά ιατρική φροντίδα, είτε λόγω φόβου, είτε λόγω στίγματος, είτε εξαιτίας της ασταθούς ασφάλειας. Η καταστροφή υγειονομικών δομών, η δολοφονία υγειονομικού προσωπικού και οι περιορισμοί στην ανθρωπιστική πρόσβαση εμποδίζουν την παροχή αναγκαίας βοήθειας.
Η στρατιωτική χρήση νοσοκομείων: Μια απειλή για υποδομές, προσωπικό και ασθενείς
Οι επιθέσεις σε μονάδες υγείας σε εμπόλεμες ζώνες έχουν καταστροφικές συνέπειες για τις έγκυες, τις λεχώνες και τις νέες μητέρες, με αμέτρητες γυναίκες και κορίτσια να χάνουν τη ζωή τους πριν ή κατά τη διάρκεια του τοκετού. Η διασφάλιση της ασφάλειάς τους, η παροχή ολοκληρωμένης φροντίδας και η υποστήριξη των επιζησάντων είναι απαραίτητα για την αποτροπή μακροπρόθεσμης βλάβης και κοινωνικού αποκλεισμού. Η προστασία των νοσοκομείων σε περιοχές συγκρούσεων είναι ζωτικής σημασίας για την ευημερία των επιζησάντων σεξουαλικής βίας και όσων κινδυνεύουν, καθώς και για τη στήριξη των αιτημάτων τους για δικαιοσύνη και επανόρθωση.
Η στρατιωτική χρήση των νοσοκομείων υπονομεύει τον αμιγώς πολιτικό χαρακτήρα τους και εκθέτει τόσο τους ασθενείς όσο και το ιατρικό προσωπικό σε αυξημένους κινδύνους. Το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο απαγορεύει τις επιθέσεις σε νοσοκομεία και κατοχυρώνει τις αρχές της διάκρισης και της αναλογικότητας.
Η διεθνής κοινότητα οφείλει να διασφαλίσει την προστασία αυτών των δομών, οι οποίες είναι ζωτικής σημασίας για τους επιζώντες σεξουαλικής βίας. Η οικονομική στήριξη θα πρέπει να επικεντρώνεται σε προσεγγίσεις με επίκεντρο τους επιζώντες, περιλαμβάνοντας ολοκληρωμένες υπηρεσίες στήριξης, πρόσβαση στη δικαιοσύνη και κοινωνικοοικονομική επανένταξη.
Οφείλουμε να διασφαλίσουμε την ασφαλή και δίκαιη πρόσβαση όλων σε ποιοτική και χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευση, συμπεριλαμβανομένου του ψηφιακού γραμματισμού.
Η διεθνής συνεργασία πρέπει να ενισχυθεί για να αντιμετωπιστεί η αυξανόμενη σεξουαλική και έμφυλη βία, η παρενόχληση και η ρητορική μίσους, τόσο στο διαδίκτυο όσο και εκτός αυτού, καθώς αυτά τα φαινόμενα συνιστούν πραγματική απειλή για τη δημοκρατία, αποδυναμώνοντας τη συμμετοχή των γυναικών και των κοριτσιών στην κοινωνία.