Η δημοσιογραφία ως αναγκαίο αλλά επικίνδυνο λειτούργημα
Η Λατινική Αμερική και η Καραϊβική εξακολουθούν να είναι οι περιοχές με τα περισσότερα καταγεγραμμένα περιστατικά δολοφονιών δημοσιογράφων, σύμφωνα με την Έκθεση του Γενικού Διευθυντή της UNESCO για την Ασφάλεια των Δημοσιογράφων και τον Κίνδυνο Ατιμωρησίας για το 2022.
Από το 1993 και εξής, περισσότεροι από 1.700 δημοσιογράφοι έχουν δολοφονηθεί επειδή μετέδιδαν ειδήσεις και παρείχαν ενημέρωση στο κοινό. Εντούτοις, σύμφωνα με το Παρατηρητήριο της UNESCO για τους δολοφονηθέντες δημοσιογράφους, σε εννέα από τις δέκα περιπτώσεις, οι δράστες παραμένουν ατιμώρητοι. Η ατιμωρησία όχι μόνο ενθαρρύνει την επανάληψη τέτοιων εγκλημάτων, αλλά αποτελεί και ένδειξη επιδείνωσης συγκρούσεων και κατάρρευσης του κράτους δικαίου και της λειτουργίας του δικαστικού συστήματος.
Αν και οι δολοφονίες συνιστούν την πλέον ακραία μορφή λογοκρισίας, οι δημοσιογράφοι συχνά υφίστανται μια ευρεία γκάμα απειλών, από απαγωγές, βασανιστήρια και άλλες σωματικές επιθέσεις έως εκφοβισμό και παρενόχληση, ιδίως στο διαδίκτυο. Οι απειλές βίας και οι επιθέσεις κατά δημοσιογράφων δημιουργούν ένα κλίμα φόβου, περιορίζοντας την ελεύθερη κυκλοφορία πληροφοριών, απόψεων και ιδεών προς όλους τους πολίτες. Οι γυναίκες δημοσιογράφοι πλήττονται ιδιαιτέρως, κυρίως μέσω διαδικτυακών επιθέσεων. Σύμφωνα με την έκθεση για τις Παγκόσμιες Τάσεις της Διαδικτυακής Βίας κατά των Γυναικών Δημοσιογράφων της UNESCO, το 73% των γυναικών δημοσιογράφων που συμμετείχαν στην έρευνα ανέφερε ότι έχει δεχθεί απειλές, εκφοβισμό ή ύβρεις στο διαδίκτυο, σε συνάρτηση με το δημοσιογραφικό της έργο.
Συχνά, οι απειλές και επιθέσεις εναντίον των δημοσιογράφων δεν διερευνώνται επαρκώς. Η ατιμωρησία αποθρασύνει τους δράστες, ενώ ταυτόχρονα έχει σοβαρό αντίκτυπο σε ολόκληρη την κοινωνία, συμπεριλαμβανομένων και των ίδιων των δημοσιογράφων. Η UNESCO προειδοποιεί ότι η ατιμωρησία βλάπτει τις κοινωνίες στο σύνολό τους, συγκαλύπτοντας σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, διαφθορά και εγκληματικότητα.
Αντιστρόφως, όταν τα συστήματα δικαιοσύνης διερευνούν με συνέπεια και αποφασιστικότητα κάθε μορφή βίας κατά δημοσιογράφων, στέλνουν σαφές μήνυμα ότι η κοινωνία δεν ανέχεται επιθέσεις κατά του Τύπου και της ελευθερίας της έκφρασης.
Πλαίσιο
Η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών ανακήρυξε την 2α Νοεμβρίου ως Διεθνή Ημέρα για τον Τερματισμό της Ατιμωρησίας για Εγκλήματα κατά των Δημοσιογράφων, με το Ψήφισμα A/RES/68/163, καλώντας τα κράτη-μέλη να λάβουν σαφή και ουσιαστικά μέτρα για την καταπολέμηση της κουλτούρας ατιμωρησίας που επικρατεί. Η ημερομηνία επελέγη προς τιμήν της μνήμης των δύο Γάλλων δημοσιογράφων που δολοφονήθηκαν στο Μάλι στις 2 Νοεμβρίου 2013.
Πρόκειται για ένα καθοριστικό ψήφισμα που καταδικάζει όλες τις επιθέσεις και κάθε μορφή βίας κατά δημοσιογράφων και εργαζομένων στα μέσα ενημέρωσης. Παράλληλα, καλεί τα κράτη να καταβάλουν κάθε προσπάθεια για την πρόληψη της βίας, τη διασφάλιση λογοδοσίας, την προσαγωγή των δραστών ενώπιον της δικαιοσύνης και την παροχή ένδικων μέσων στα θύματα. Επιπλέον, ενθαρρύνει τη δημιουργία ενός ασφαλούς και ευνοϊκού περιβάλλοντος, ώστε οι δημοσιογράφοι να μπορούν να επιτελούν το έργο τους ανεξάρτητα και χωρίς παρεμβάσεις.
Γνωρίζατε ότι…
- 153 δημοσιογράφοι σκοτώθηκαν εν ώρα καθήκοντος την περίοδο 2022-2023, ενώ το αντίστοιχο νούμερο για την περίοδο 2020-2021 ήταν 117;
- Το 38% των δολοφονιών το 2020-2021 σημειώθηκε στη Λατινική Αμερική και Καραϊβική, και το 32% στην περιοχή Ασίας και Ειρηνικού;
- Μόλις 14% των περιπτώσεων εγκλημάτων κατά δημοσιογράφων έχουν επιλυθεί δικαστικά;
- Το 2021, το ποσοστό των γυναικών μεταξύ των δημοσιογράφων που δολοφονήθηκαν διπλασιάστηκε, φθάνοντας το 11% από 6% το προηγούμενο έτος;
Στοιχεία: UNESCO 2022 / 2023