Ιστορικό υπόβαθρο
Η Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων είναι μια διεθνής ημέρα που ορίζεται από τα Ηνωμένα Έθνη για να τιμηθούν οι πρόσφυγες σε ολόκληρο τον κόσμο. Εορτάζεται κάθε χρόνο στις 20 Ιουνίου και αναγνωρίζει τη δύναμη και το θάρρος των ανθρώπων που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις πατρίδες τους για να ξεφύγουν από συγκρούσεις ή διώξεις. Είναι μια ευκαιρία να ενισχυθεί η ενσυναίσθηση και η κατανόηση για τη δοκιμασία τους, και να αναγνωριστεί η ανθεκτικότητά τους στην προσπάθεια να ξαναχτίσουν τις ζωές τους.
❝ Οι πρόσφυγες χρειάζονται παγκόσμια αλληλεγγύη και τη δυνατότητα να ξαναχτίσουν τη ζωή τους με αξιοπρέπεια
— Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες
Κάθε λεπτό, 20 άνθρωποι εγκαταλείπουν τα πάντα για να ξεφύγουν από τον πόλεμο, τις διώξεις ή την τρομοκρατία. Υπάρχουν διάφορες κατηγορίες αναγκαστικά εκτοπισμένων:
Πρόσφυγες
Πρόσφυγας θεωρείται κάποιος που έχει εγκαταλείψει τη χώρα του εξαιτίας «δικαιολογημένου φόβου δίωξης λόγω φυλής, θρησκείας, εθνικότητας, συμμετοχής σε συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα ή πολιτικών πεποιθήσεων», σύμφωνα με τη Σύμβαση του 1951 για το Καθεστώς των Προσφύγων. Πολλοί πρόσφυγες βρίσκονται στην εξορία για να ξεφύγουν από φυσικές ή ανθρωπογενείς καταστροφές.
Αιτούντες Άσυλο
Οι αιτούντες άσυλο δηλώνουν πως είναι πρόσφυγες και έχουν εγκαταλείψει τα σπίτια τους όπως οι πρόσφυγες, ωστόσο η αίτησή τους δεν έχει ακόμη αξιολογηθεί οριστικά από τη χώρα υποδοχής.
Εσωτερικά Εκτοπισμένα Άτομα
Πρόκειται για άτομα που δεν έχουν διασχίσει διεθνή σύνορα, αλλά έχουν μετακινηθεί σε άλλη περιοχή της ίδιας τους της χώρας.
Άτομα χωρίς Ιθαγένεια
Τα άτομα χωρίς ιθαγένεια δεν έχουν αναγνωρισμένη υπηκοότητα και δεν ανήκουν σε καμία χώρα. Η ανιθαγένεια προκαλείται συχνά από διακρίσεις εις βάρος ορισμένων ομάδων. Η έλλειψη επίσημων εγγράφων (όπως πιστοποιητικό ιθαγένειας) μπορεί να αποκλείσει αυτά τα άτομα από ζωτικές κρατικές υπηρεσίες, όπως η υγειονομική περίθαλψη, η εκπαίδευση ή η απασχόληση.
Επανεγκατασταθέντες
Οι επανεγκατασταθέντες είναι πρώην πρόσφυγες που επιστρέφουν στις πατρίδες τους μετά από περίοδο εξορίας. Χρειάζονται συνεχή υποστήριξη και βοήθεια επανένταξης για να ξαναχτίσουν τη ζωή τους.
Δράση του ΟΗΕ
Η Σύμβαση του 1951 για το Καθεστώς των Προσφύγων και το Πρωτόκολλο του 1967
Οι πρόσφυγες είναι από τα πλέον ευάλωτα άτομα στον κόσμο. Η Σύμβαση του 1951 και το Πρωτόκολλο του 1967 αποτελούν τα μόνα παγκόσμια νομικά εργαλεία που καλύπτουν ρητά τα πιο σημαντικά δικαιώματα των προσφύγων.
Σύμφωνα με τις διατάξεις τους, οι πρόσφυγες δικαιούνται κατ’ ελάχιστον την ίδια μεταχείριση με άλλους αλλοδαπούς σε μια χώρα, και σε πολλές περιπτώσεις ίση μεταχείριση με τους πολίτες.
Η θεμελιώδης αρχή της Σύμβασης είναι η αρχή της μη επαναπροώθησης: κανείς πρόσφυγας δεν πρέπει να επιστραφεί σε χώρα όπου διατρέχει σοβαρό κίνδυνο για τη ζωή ή την ελευθερία του. Η προστασία αυτή δεν ισχύει για όσους θεωρούνται απειλή για την ασφάλεια της χώρας ή έχουν καταδικαστεί για σοβαρό έγκλημα.
Τα δικαιώματα που περιέχονται στη Σύμβαση περιλαμβάνουν:
-
Το δικαίωμα να μην απελαύνεται, εκτός εάν πληρούνται αυστηρές προϋποθέσεις·
-
Το δικαίωμα να μην τιμωρείται για παράνομη είσοδο·
-
Το δικαίωμα στην εργασία·
-
Το δικαίωμα στη στέγαση·
-
Το δικαίωμα στην εκπαίδευση·
-
Το δικαίωμα στη δημόσια βοήθεια και υποστήριξη·
-
Το δικαίωμα στη θρησκευτική ελευθερία·
-
Το δικαίωμα προσφυγής στη δικαιοσύνη·
-
Το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας·
-
Το δικαίωμα έκδοσης εγγράφων ταυτότητας και ταξιδιού.
Ορισμένα βασικά δικαιώματα, όπως η προστασία από την επαναπροώθηση, ισχύουν για όλους τους πρόσφυγες. Άλλα δικαιώματα καθίστανται διαθέσιμα ανάλογα με τη διάρκεια της παραμονής του πρόσφυγα στη χώρα υποδοχής, αναγνωρίζοντας ότι όσο περισσότερο μένει, τόσο μεγαλύτερη προστασία χρειάζεται.