Δεν υπάρχει μια παγκοσμίως αποδεκτή έννοια της δημιουργικότητας. Ο όρος επιδέχεται πολλαπλών ερμηνειών, από την καλλιτεχνική έκφραση έως την επίλυση προβλημάτων στο πλαίσιο της οικονομικής, κοινωνικής και βιώσιμης ανάπτυξης. Για τον λόγο αυτό, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών όρισε την 21η Απριλίου ως Παγκόσμια Ημέρα Δημιουργικότητας και Καινοτομίας, προκειμένου να ευαισθητοποιήσει το κοινό για το ρόλο που διαδραματίζουν η δημιουργικότητα και η καινοτομία σε κάθε πτυχή της ανθρώπινης ανάπτυξης.
Δημιουργικότητα και πολιτισμός
Η έννοια της δημιουργικής οικονομίας επίσης δεν έχει έναν αυστηρά καθορισμένο ορισμό. Πρόκειται για μια εξελισσόμενη έννοια που βασίζεται στην αλληλεπίδραση μεταξύ της ανθρώπινης δημιουργικότητας, των ιδεών, της πνευματικής ιδιοκτησίας, της γνώσης και της τεχνολογίας. Στην ουσία, αποτελεί τις οικονομικές δραστηριότητες που βασίζονται στη γνώση και πάνω στις οποίες στηρίζονται οι «δημιουργικές βιομηχανίες».
Οι δημιουργικές βιομηχανίες – από τον κινηματογράφο και το design, μέχρι τα νέα μέσα, τις παραστατικές τέχνες, την εκδοτική δραστηριότητα και τις εικαστικές τέχνες – αποτελούν έναν από τους πιο ραγδαία εξελισσόμενους τομείς της παγκόσμιας οικονομίας, τόσο ως προς τη δημιουργία εισοδήματος όσο και ως προς τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την αύξηση των εξαγωγών. Ο πολιτισμός δεν είναι απλώς ένα στοιχείο πολιτιστικής κληρονομιάς· αποτελεί κινητήριο δύναμη για την καινοτομία και την ατομική αλλά και συλλογική δημιουργικότητα. Παράλληλα, η δημιουργικότητα και ο πολιτισμός διαθέτουν ανεκτίμητη μη χρηματική αξία, προάγοντας την κοινωνική συνοχή, το διάλογο και την κατανόηση μεταξύ των λαών. Σήμερα, οι δημιουργικές βιομηχανίες συγκαταλέγονται στους πιο δυναμικούς τομείς της παγκόσμιας οικονομίας, προσφέροντας νέες ευκαιρίες στις αναπτυσσόμενες χώρες να διεισδύσουν σε τομείς υψηλής ανάπτυξης.
Η δημιουργικότητα καθοδηγεί τις ιδέες και τα συναισθήματά μας, καθώς και την ικανότητά μας να συνδεόμαστε, να αμφισβητούμε και να γινόμαστε κατανοητοί. Όμως ο πολιτισμός και η δημιουργικότητα δεν είναι απλώς έκφραση της ταυτότητάς μας· αποτελούν επαγγέλματα, σταδιοδρομίες και οικονομικές ευκαιρίες για εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, ιδιαίτερα για τις γυναίκες, τους νέους και τις ευάλωτες ομάδες. Η δημιουργική οικονομία έχει τη δύναμη να προωθήσει τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Νέα δυναμική για τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης
Η Παγκόσμια Ημέρα Δημιουργικότητας και Καινοτομίας μας καλεί να αναγνωρίσουμε πως η καινοτομία είναι απαραίτητη για την αξιοποίηση των οικονομικών δυνατοτήτων των χωρών. Η καινοτομία, η δημιουργικότητα και η επιχειρηματικότητα μπορούν να προσφέρουν νέα ώθηση στην επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης, προωθώντας την οικονομική ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας και διευρύνοντας τις ευκαιρίες για όλους, συμπεριλαμβανομένων των γυναικών και των νέων. Μπορούν επίσης να προσφέρουν λύσεις σε ορισμένα από τα πιο πιεστικά παγκόσμια προβλήματα, όπως η εξάλειψη της φτώχειας και της πείνας. Η ανθρώπινη δημιουργικότητα και καινοτομία, τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο, έχουν καταστεί ο πραγματικός πλούτος των εθνών στον 21ο αιώνα.
Επαναπροσδιορίζοντας τις πολιτικές για τη δημιουργικότητα
Η δημιουργική οικονομία αντιπροσωπεύει το 3,1% του παγκόσμιου ΑΕΠ και το 6,2% της συνολικής απασχόλησης. Οι εξαγωγές πολιτιστικών αγαθών και υπηρεσιών διπλασιάστηκαν σε αξία από το 2005, φτάνοντας τα 389,1 δισεκατομμύρια δολάρια το 2019. Παρά το γεγονός ότι αποτελεί έναν από τους νεότερους και ταχύτερα αναπτυσσόμενους οικονομικούς τομείς, η δημιουργική οικονομία παραμένει ευάλωτη και συχνά παραμελείται από τη δημόσια και ιδιωτική χρηματοδότηση.
Η Έκθεση της Οργάνωσης του ΟΗΕ για την Εκπαίδευση, την Επιστήμη και τον Πολιτισμό (UNESCO) για το 2022 με τίτλο Ανα|Διαμόρφωση πολιτικών για τη δημιουργικότητα – Η αντιμετώπιση του πολιτισμού ως παγκόσμιου δημόσιου αγαθού παρουσιάζει νέα δεδομένα που φωτίζουν τις αναδυόμενες τάσεις σε παγκόσμιο επίπεδο και προτείνει πολιτικές για την προώθηση δημιουργικών οικοσυστημάτων που θα συμβάλουν σε ένα βιώσιμο κόσμο έως το 2030 και πέρα από αυτό.
Ανάπτυξη μέσω πράσινης καινοτομίας
Η επίτευξη των 17 Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης – της πιο φιλόδοξης αναπτυξιακής ατζέντας στην ανθρώπινη ιστορία – απαιτεί τόσο δημιουργικότητα όσο και καινοτομία. Οι πράσινες τεχνολογίες, που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών με μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα, αναπτύσσονται ραγδαία και δημιουργούν συνεχώς νέες οικονομικές ευκαιρίες. Ωστόσο, πολλές αναπτυσσόμενες χώρες κινδυνεύουν να μείνουν πίσω αν δεν ληφθούν έγκαιρα μέτρα.
Στην Έκθεση για την Τεχνολογία και την Καινοτομίαν (2023), η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (UNCTAD) καλεί τις κυβερνήσεις να ευθυγραμμίσουν τις πολιτικές τους στους τομείς του περιβάλλοντος, της επιστήμης, της τεχνολογίας, της καινοτομίας και της βιομηχανίας, ώστε να αξιοποιήσουν στο έπακρο τη μετάβαση προς μια πιο βιώσιμη οικονομία.