Διεθνής Ημέρα Εορτασμού του Ηλιοστασίου και πολιτιστική κληρονομιά
Ο πολιτισμός συνιστά το σύνολο των ιδιαίτερων πνευματικών, υλικών, διανοητικών και συναισθηματικών χαρακτηριστικών μιας κοινωνίας ή μιας κοινωνικής ομάδας· περιλαμβάνει, πέραν της τέχνης και της λογοτεχνίας, τρόπους ζωής, μορφές συμβίωσης, αξιακά συστήματα, παραδόσεις και πεποιθήσεις. Κατά συνέπεια, ο πολιτισμός βρίσκεται στον πυρήνα των σύγχρονων προβληματισμών που αφορούν την ταυτότητα, την κοινωνική συνοχή και την ανάπτυξη μιας οικονομίας βασισμένης στη γνώση.
Σε αυτό το πλαίσιο, και δεδομένης της συνεχώς αυξανόμενης ποικιλομορφίας των κοινωνιών μας, είναι ουσιώδους σημασίας να διασφαλίζεται η αρμονική αλληλεπίδραση μεταξύ προσώπων και ομάδων με πλουραλιστικές, ποικίλες και δυναμικές πολιτιστικές ταυτότητες, καθώς και η προθυμία τους να συμβιώσουν. Η πολιτιστική ποικιλομορφία αποτελεί, εν προκειμένω, κοινή κληρονομιά της ανθρωπότητας και οφείλει να αναγνωρίζεται και να προωθείται προς όφελος των σημερινών και των μελλοντικών γενεών.
Λαμβάνοντας υπόψη ότι τα ηλιοστάσια και οι ισημερίες συμβολίζουν τη γονιμότητα της γης, τα γεωργικά και διατροφικά συστήματα, την πολιτιστική κληρονομιά και τις χιλιετείς τους παραδόσεις, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών αναγνώρισε ότι ο εορτασμός αυτών των φαινομένων ενσαρκώνει την ενότητα της πολιτιστικής κληρονομιάς και των παραδόσεων αιώνων. Επιπλέον, διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ενίσχυση των δεσμών μεταξύ των λαών, στη βάση του αμοιβαίου σεβασμού και των ιδανικών της ειρήνης και της καλής γειτονίας. Ως εκ τούτου, ανακήρυξε την 21η Ιουνίου ως Διεθνή Ημέρα Εορτασμού του Ηλιοστασίου.
Ιστορικό υπόβαθρο
Το ηλιοστάσιο — από τη λατινική λέξη sol (ήλιος) και sistere (σταματώ) — αποκαλείται έτσι διότι η φαινόμενη πορεία του ήλιου στον ουρανό (όπως την αντιλαμβανόμαστε από τη Γη) μοιάζει να «παγώνει» στο βορειότερο ή νοτιότερο σημείο της πριν αλλάξει κατεύθυνση. Το φαινόμενο του ηλιοστασίου παρατηρείται δύο φορές τον χρόνο: περίπου στις 21 Ιουνίου (γνωστό ως θερινό ηλιοστάσιο, πρώτη μέρα του καλοκαιριού και μεγαλύτερη ημέρα του έτους) και στις 21 Δεκεμβρίου (χειμερινό ηλιοστάσιο, πρώτη μέρα του χειμώνα και μικρότερη ημέρα του έτους).
Αντιστοίχως, η ισημερία — από το λατινικό aequinoctium (aequus = ίσος, nox = νύχτα) — αποτελεί τη στιγμή κατά την οποία το κέντρο του ορατού ηλίου βρίσκεται ακριβώς πάνω από τον Ισημερινό. Η ισημερία σημειώνεται δύο φορές τον χρόνο: γύρω στις 20 Μαρτίου (εαρινή ισημερία, απαρχή της άνοιξης για τις περισσότερες κουλτούρες) και στις 23 Σεπτεμβρίου (φθινοπωρινή ισημερία, απαρχή του φθινοπώρου). Οι ισημερίες είναι οι μοναδικές στιγμές κατά τις οποίες η λεγόμενη «ηλιακή οριογραμμή» — δηλαδή το όριο ανάμεσα στη νύχτα και τη μέρα — είναι κάθετη ως προς τον Ισημερινό, με αποτέλεσμα η διάρκεια της ημέρας και της νύχτας να είναι σχεδόν ίσες.
Τα ηλιοστάσια, μαζί με τις ισημερίες, συνδέονται άρρηκτα με τις εποχές, τη συγκομιδή και τα μέσα βιοπορισμού. Γι’ αυτό και σε πολλές κουλτούρες παρατηρούνται εορτασμοί που συνδυάζουν αυτά τα φαινόμενα ή τα ενδιάμεσα χρονικά τους σημεία, με αποτέλεσμα τη γένεση ποικίλων πολιτιστικών και θρησκευτικών εθίμων σε όλο τον κόσμο.