Ιστορικό Πλαίσιο
Η Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων τιμάται κάθε χρόνο την ημέρα που η αστυνομία στο Σάρπβιλ της Νότιας Αφρικής άνοιξε πυρ και σκότωσε 69 άτομα κατά τη διάρκεια μιας ειρηνικής διαδήλωσης ενάντια στους νόμους του απαρτχάιντ περί ελέγχου μετακινήσεων, το 1960.
Το 1979, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών υιοθέτησε ένα πρόγραμμα δραστηριοτήτων που επρόκειτο να υλοποιηθούν κατά το δεύτερο μισό της Δεκαετίας Δράσης για την Καταπολέμηση του Ρατσισμού και των Φυλετικών Διακρίσεων. Στο πλαίσιο αυτό, αποφασίστηκε η καθιέρωση Εβδομάδας Αλληλεγγύης με τους λαούς που αγωνίζονται ενάντια στον ρατσισμό και τις φυλετικές διακρίσεις, η οποία θα ξεκινά κάθε χρόνο στις 21 Μαρτίου και θα πραγματοποιείται σε όλα τα κράτη.
Έκτοτε, το σύστημα του απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική έχει καταργηθεί. Ρατσιστικοί νόμοι και πρακτικές έχουν εξαλειφθεί σε πολλές χώρες, ενώ έχει δημιουργηθεί ένα διεθνές πλαίσιο για την καταπολέμηση του ρατσισμού, το οποίο καθοδηγείται από τη Διεθνή Σύμβαση για την Εξάλειψη Κάθε Μορφής Φυλετικών Διακρίσεων. Παρότι η Σύμβαση βρίσκεται πλέον κοντά στην καθολική επικύρωση, σε όλες τις περιοχές του κόσμου εξακολουθούν να υπάρχουν άτομα, κοινότητες και κοινωνίες που υποφέρουν από τις αδικίες και το στίγμα που επιφέρει ο ρατσισμός.
Αρχή της Ισότητας
Η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών επαναλαμβάνει ότι όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ελεύθεροι και ίσοι ως προς την αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα και ότι έχουν τη δυνατότητα να συμβάλλουν εποικοδομητικά στην ανάπτυξη και την ευημερία των κοινωνιών τους.
Στο πιο πρόσφατο ψήφισμά της, η Γενική Συνέλευση τόνισε επίσης ότι κάθε δοξασία περί φυλετικής ανωτερότητας είναι επιστημονικά αβάσιμη, ηθικά καταδικαστέα, κοινωνικά άδικη και επικίνδυνη και πρέπει να απορρίπτεται, όπως και οποιαδήποτε θεωρία επιχειρεί να τεκμηριώσει την ύπαρξη ξεχωριστών ανθρώπινων φυλών.
Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών ασχολείται με το ζήτημα αυτό από την ίδρυσή του, και η απαγόρευση των φυλετικών διακρίσεων είναι κατοχυρωμένη σε όλα τα θεμελιώδη διεθνή κείμενα για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Οι διεθνείς συμβάσεις επιβάλλουν υποχρεώσεις στα κράτη, απαιτώντας την εξάλειψη των διακρίσεων τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Επιπλέον, η αρχή της ισότητας επιβάλλει στα κράτη να λαμβάνουν ειδικά μέτρα για την αντιμετώπιση των συνθηκών που προκαλούν ή συντηρούν τις φυλετικές διακρίσεις.
Σημαντικές Συναντήσεις και Εκδηλώσεις του ΟΗΕ
Τον Σεπτέμβριο του 2021, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών συγκέντρωσε ηγέτες από όλο τον κόσμο για ημερήσια συνάντηση στη Νέα Υόρκη, με σκοπό να τιμήσει την εικοστή επέτειο της υιοθέτησης της Διακήρυξης και του Προγράμματος Δράσης του Ντέρμπαν, με κεντρικό θέμα «Αποζημιώσεις, φυλετική δικαιοσύνη και ισότητα για τους Ανθρώπους Αφρικανικής Καταγωγής».
Το 2001, η Παγκόσμια Διάσκεψη κατά του Ρατσισμού διαμόρφωσε το πιο αυθεντικό και ολοκληρωμένο πρόγραμμα για την καταπολέμηση του ρατσισμού, των φυλετικών διακρίσεων, της ξενοφοβίας και της συναφούς μισαλλοδοξίας: τη Διακήρυξη και το Πρόγραμμα Δράσης του Ντέρμπαν (DDPA). Τον Απρίλιο του 2009, η Διάσκεψη Ανασκόπησης του Ντέρμπαν αξιολόγησε την παγκόσμια πρόοδο στην αντιμετώπιση του ρατσισμού και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπήρχαν ακόμα πολλά που έπρεπε να γίνουν. Αναμφίβολα, το μεγαλύτερο επίτευγμα της διάσκεψης ήταν η ανανέωση της διεθνούς δέσμευσης για την ατζέντα κατά του ρατσισμού.
Τον Σεπτέμβριο του 2011, η Γενική Συνέλευση πραγματοποίησε ειδική ημερήσια συνεδρίαση στη Νέα Υόρκη για την 10η επέτειο της Διακήρυξης και του Προγράμματος Δράσης του Ντέρμπαν, όπου οι ηγέτες υιοθέτησαν με συναίνεση μια πολιτική διακήρυξη, διακηρύσσοντας την «ακλόνητη αποφασιστικότητά [τους] να καταστήσουν τον αγώνα κατά του ρατσισμού, των φυλετικών διακρίσεων, της ξενοφοβίας και της συναφούς μισαλλοδοξίας, καθώς και την προστασία των θυμάτων τους, κορυφαία προτεραιότητα για τις χώρες τους».
Δεδομένου ότι το 2011 είχε ανακηρυχθεί Διεθνές Έτος για τους Ανθρώπους Αφρικανικής Καταγωγής, η 10η επέτειος αποτέλεσε ευκαιρία για την ενίσχυση της πολιτικής βούλησης στον αγώνα κατά του ρατσισμού και των φυλετικών διακρίσεων.
Στις 23 Δεκεμβρίου 2013, η Γενική Συνέλευση ανακήρυξε την περίοδο από 1 Ιανουαρίου 2015 έως 31 Δεκεμβρίου 2024 ως Διεθνή Δεκαετία για τους Ανθρώπους Αφρικανικής Καταγωγής, με κεντρικό σύνθημα: «Άνθρωποι αφρικανικής καταγωγής: αναγνώριση, δικαιοσύνη και ανάπτυξη».