Διεθνής Ημέρα Μνήμης και Τιμής στα Θύματα της Τρομοκρατίας
Οι τρομοκρατικές ενέργειες, που τροφοδοτούνται από μια ευρύτατη γκάμα μισαλλόδοξων ιδεολογιών, εξακολουθούν να προκαλούν τραύματα, αναπηρίες και απώλειες ζωών, πλήττοντας χιλιάδες αθώους ανθρώπους κάθε χρόνο.
Παρά την ομόφωνη διεθνή καταδίκη της τρομοκρατίας, τα θύματα και οι επιζώντες αυτών των επιθέσεων συχνά πασχίζουν να ακουστεί η φωνή τους, να καλυφθούν οι ανάγκες τους και να διασφαλιστούν τα δικαιώματά τους. Πολλές φορές, μόλις καταλαγιάσει ο θόρυβος του άμεσου σοκ, οι άνθρωποι αυτοί νιώθουν εγκαταλειμμένοι και λησμονημένοι — μια παραμέληση που φέρει βαθύτατες συνέπειες. Ελάχιστα κράτη διαθέτουν τους πόρους ή την αναγκαία θεσμική ικανότητα για να ανταποκριθούν στις μεσο- και μακροπρόθεσμες ανάγκες των θυμάτων, επιτρέποντάς τους να αναρρώσουν, να επανενταχθούν και να επανακτήσουν την αξιοπρέπειά τους. Η πλήρης αποκατάσταση των περισσότερων θυμάτων απαιτεί μακροχρόνια και πολυεπίπεδη υποστήριξη — σωματική, ψυχολογική, κοινωνική και οικονομική.
Η βασική ευθύνη για τη στήριξη των θυμάτων της τρομοκρατίας και τη διαφύλαξη των δικαιωμάτων τους εναπόκειται στα κράτη μέλη. Ωστόσο, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών διαδραματίζει ουσιώδη ρόλο στην ενίσχυση αυτών των προσπαθειών, μέσω της εφαρμογής της Παγκόσμιας Αντιτρομοκρατικής Στρατηγικής του ΟΗΕ: εκφράζοντας έμπρακτη αλληλεγγύη, παρέχοντας τεχνική και θεσμική ενίσχυση, δημιουργώντας δίκτυα συνεργασίας και υποστηρίζοντας οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ιδιαίτερα εκείνες που εκπροσωπούν θύματα. Ο ΟΗΕ ενισχύει τα κράτη μέλη και τις ενώσεις θυμάτων με τεχνική βοήθεια και ανάπτυξη ικανοτήτων, ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν πιο αποτελεσματικά στις σύνθετες ανάγκες των πληγέντων.
Ιστορικό Πλαισίο
Με το ψήφισμα 72/165 (2017), η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ καθιέρωσε την Διεθνής Ημέρα Μνήμης και Τιμής στα Θύματα της Τρομοκρατίας, που τιμάται κάθε χρόνο στις 21 Αυγούστου, με στόχο να αποδοθεί φόρος τιμής στα θύματα και τους επιζώντες τρομοκρατικών ενεργειών, να στηριχθεί η πορεία τους προς την αποκατάσταση και να ενισχυθεί η προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών τους.
Τον Απρίλιο του 2020, κατ’ εντολή του ψηφίσματος 73/305 της Γενικής Συνέλευσης, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες δημοσίευσε έκθεση με τίτλο «Πρόοδος του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών στην υποστήριξη των κρατών μελών για τη βοήθεια προς τα θύματα της τρομοκρατίας» (A/74/790), στην οποία υπογραμμίζεται η ανάγκη ενίσχυσης της διεθνούς συνεργασίας για την υποστήριξη των θυμάτων.
Κατά τις τακτικές διμερείς αξιολογήσεις της Παγκόσμιας Αντιτρομοκρατικής Στρατηγικής, τα κράτη μέλη επαναλαμβάνουν τη βαρύνουσα σημασία του ρόλου των θυμάτων στην πρόληψη της ριζοσπαστικοποίησης, την καλλιέργεια διεθνούς αλληλεγγύης και την ανάδειξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στον αγώνα κατά της τρομοκρατίας.
Από την έκτη αναθεώρηση της Στρατηγικής (2018), η διεθνής κοινότητα έχει προχωρήσει πέρα από τα συμβολικά μέτρα, επιδιώκοντας ουσιαστική και σταθερή ενίσχυση των δικαιωμάτων και των αναγκών των θυμάτων. Αυτό αποτυπώθηκε, μεταξύ άλλων, με τη σύσταση το 2019 της Ομάδας Φίλων των Θυμάτων της Τρομοκρατίας, και την υιοθέτηση του ψηφίσματος A/RES/73/305 που ενισχύει τη διεθνή συνεργασία υπέρ των θυμάτων.
Η όγδοη αναθεώρηση, που εγκρίθηκε στις 22 Ιουνίου 2023 (A/RES/77/298), επαναβεβαιώνει τη σημασία της διασφάλισης των δικαιωμάτων και της στήριξης των θυμάτων τρομοκρατίας, με ιδιαίτερη έμφαση στις γυναίκες, τα παιδιά και όσους έχουν υποστεί σεξουαλική ή έμφυλη βία στα χέρια τρομοκρατών. Το ψήφισμα παροτρύνει τα κράτη να αναπτύξουν εθνικά ολοκληρωμένα σχέδια υποστήριξης για τα θύματα και τις οικογένειές τους, καλύπτοντας τις άμεσες, βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες ανάγκες τους.
Παράλληλα, επικροτεί τη διοργάνωση του πρώτου Παγκόσμιου Συνεδρίου των Θυμάτων Τρομοκρατίας, που φιλοξενήθηκε στα Ηνωμένα Έθνη τον Σεπτέμβριο του 2022, και καλεί το Γραφείο Αντιτρομοκρατίας του ΟΗΕ να συνεχίσει, μέσω του Προγράμματος Στήριξης Θυμάτων Τρομοκρατίας και της Διαδικτυακής Πύλης, να ενισχύει την ευαισθητοποίηση για τα θύματα και την υπεράσπιση των δικαιωμάτων τους. Αυτό συνεπάγεται όχι μόνο την ενίσχυση των κρατικών δυνατοτήτων, αλλά και τη διεύρυνση της συνεργασίας με την κοινωνία των πολιτών και τον ιδιωτικό τομέα, που μπορούν να διαδραματίσουν κρίσιμο ρόλο στη στήριξη των θυμάτων.