Αόρατες Γυναίκες, Αόρατα Προβλήματα
Για αμέτρητες γυναίκες ανά τον κόσμο, η οδυνηρή απώλεια ενός συντρόφου δεν αποτελεί το τέλος της τραγωδίας, αλλά την αρχή ενός μακροχρόνιου αγώνα για στοιχειώδη δικαιώματα και αξιοπρέπεια. Παρά το γεγονός ότι υπάρχουν πάνω από 258 εκατομμύρια χήρες παγκοσμίως, οι γυναίκες αυτές παραμένουν ιστορικά αόρατες, χωρίς υποστήριξη και χωρίς να καταγράφονται επαρκώς στις κοινωνίες μας.
Στη σημερινή συγκυρία, όπου οι ένοπλες συγκρούσεις, οι μετακινήσεις πληθυσμών και η μετανάστευση αφήνουν δεκάδες χιλιάδες γυναίκες νεοχήρες –και πολλές ακόμη με αγνοούμενους ή εξαφανισμένους συντρόφους– οι εμπειρίες και ανάγκες των χηρών πρέπει να τεθούν στο επίκεντρο, με τις ίδιες τις γυναίκες να ηγούνται της αφήγησης.
Η εμπειρία του παρελθόντος καταδεικνύει πως οι χήρες συχνά στερούνται δικαιώματα κληρονομιάς, βλέπουν τις περιουσίες τους να υφαρπάζονται μετά τον θάνατο του συζύγου, ενώ γίνονται αποδέκτες στιγματισμού και ακραίων διακρίσεων, θεωρούμενες, ακόμη και ως «φορείς» ασθενειών. Παγκοσμίως, οι γυναίκες έχουν σημαντικά χαμηλότερη πρόσβαση σε συντάξεις γήρατος σε σύγκριση με τους άνδρες· έτσι, η απώλεια ενός συντρόφου μπορεί να οδηγήσει σε απόλυτη ένδεια. Σε συνθήκες εγκλεισμού και οικονομικής ύφεσης, πολλές χήρες στερούνται πρόσβασης σε τραπεζικούς λογαριασμούς και συντάξεις, αδυνατώντας να καλύψουν βασικές ανάγκες υγειονομικής περίθαλψης ή να στηρίξουν τον εαυτό τους και τα παιδιά τους. Δεδομένου ότι οι μονογονεϊκές οικογένειες με μητέρα επικεφαλής και οι ηλικιωμένες γυναίκες που ζουν μόνες ανήκουν ήδη στις πιο ευάλωτες ομάδες, η εν λόγω κατάσταση απαιτεί άμεση προσοχή.
Στην Παγκόσμια Ημέρα Χηρών, 23 Ιουνίου, είναι καιρός να ρίξουμε φως στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι χήρες διεθνώς και να αναλογιστούμε τι πρέπει να γίνει για την προστασία και προώθηση των δικαιωμάτων τους.
Πορεία προς την Πρόοδο για τις Χήρες
Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών καθιέρωσε από το 2011 την 23η Ιουνίου ως Παγκόσμια Ημέρα Χηρών (ψήφισμα A/RES/65/189), με σκοπό να αναδείξει τις φωνές και τις εμπειρίες αυτών των γυναικών και να κινητοποιήσει τη μοναδική υποστήριξη που χρειάζονται.
Περισσότερο από ποτέ, αυτή η ημέρα αποτελεί κάλεσμα για δράση υπέρ της πλήρους αναγνώρισης των δικαιωμάτων των χηρών. Αυτό σημαίνει παροχή πρόσβασης σε πληροφορίες σχετικά με τα δικαιώματά τους στην κληρονομιά, τη γη και σε παραγωγικούς πόρους· κοινωνική προστασία και συντάξεις που δεν εξαρτώνται αποκλειστικά από την έγγαμη κατάσταση· αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας και ίση αμοιβή· και ευκαιρίες εκπαίδευσης και κατάρτισης. Η ενδυνάμωση των χηρών ώστε να στηρίζουν τον εαυτό τους και τις οικογένειές τους συνεπάγεται και την εξάλειψη των κοινωνικών στίγματων και των επιβλαβών ή πρακτικών διακρίσεων που τις περιθωριοποιούν.
Περαιτέρω, τα κράτη οφείλουν να τιμήσουν τις δεσμεύσεις τους για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των χηρών, όπως αυτές κατοχυρώνονται στο διεθνές δίκαιο — συπεριλαμβανομένων της Σύμβασης για την Εξάλειψη Όλων των Μορφών Διακρίσεων κατά των Γυναικών και της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Ακόμη και όταν υφίστανται εθνικές νομοθεσίες για την προστασία των χηρών, τα κενά στα δικαστικά συστήματα πολλών χωρών υπονομεύουν τη δυνατότητα υπεράσπισης των δικαιωμάτων τους στην πράξη. Η έλλειψη ενημέρωσης και οι προκαταλήψεις από πλευράς των λειτουργών της δικαιοσύνης ενδέχεται να αποθαρρύνουν τις χήρες από το να προσφύγουν στη δικαιοσύνη.
Είναι επιτακτική ανάγκη να θεσπιστούν προγράμματα και πολιτικές για την εξάλειψη της βίας κατά των χηρών και των παιδιών τους, τη μείωση της φτώχειας, την πρόσβαση στην εκπαίδευση και την ευρύτερη στήριξή τους σε όλα τα στάδια της ζωής — και μάλιστα στο πλαίσιο των εθνικών σχεδίων δράσης για την επιτάχυνση της επίτευξης των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης.
Σε μετασυγκρουσιακά περιβάλλοντα, οι χήρες πρέπει να ενσωματώνονται πλήρως στις διαδικασίες ειρηνικής οικοδόμησης και συμφιλίωσης, ώστε να συμβάλλουν ουσιαστικά στην εδραίωση μιας βιώσιμης ειρήνης και ασφάλειας.
Γνωρίζατε ότι…
-
Υπολογίζεται ότι υπάρχουν 258 εκατομμύρια χήρες παγκοσμίως, και σχεδόν μία στις δέκα ζει σε συνθήκες ακραίας φτώχειας;
-
Σε ορισμένες περιοχές του ανατολικού Κονγκό, περίπου το 50% των γυναικών είναι χήρες;
-
Οι χήρες εξαναγκάζονται συχνά να συμμετάσχουν σε επιβλαβείς, εξευτελιστικές και πολλές φορές επικίνδυνες τελετουργίες ταφής και πένθους;
Πηγή: The Loomba Foundation, 2016