❝ Η αλήθεια είναι μια δύναμη που ενδυναμώνει και θεραπεύει. Την αγκαλιάζουμε για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον.
— Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες
Το Δικαίωμα στην Αλήθεια
Το δικαίωμα στην αλήθεια συχνά αναφέρεται στο πλαίσιο σοβαρών παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του ανθρωπιστικού δικαίου. Οι συγγενείς των θυμάτων συνοπτικών εκτελέσεων, εξαναγκαστικών εξαφανίσεων, αγνοούμενων προσώπων, απαχθέντων παιδιών και βασανιστηρίων δικαιούνται να γνωρίζουν την αλήθεια. Το δικαίωμα στην αλήθεια συνίσταται στη γνώση της πλήρους αλήθειας σχετικά με τα γεγονότα που έλαβαν χώρα, τις συγκεκριμένες περιστάσεις τους και τα πρόσωπα που συμμετείχαν σε αυτά, συμπεριλαμβανομένων των συνθηκών υπό τις οποίες σημειώθηκαν οι παραβιάσεις, καθώς και των αιτίων τους.
Η Διεθνής Ημέρα
Κάθε χρόνο, στις 24 Μαρτίου, τιμάται η Διεθνής Ημέρα για το Δικαίωμα στην Αλήθεια σχετικά με τις Κατάφωρες Παραβιάσεις των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και για την Αξιοπρέπεια των Θυμάτων.
Η συγκεκριμένη ετήσια ημέρα είναι αφιερωμένη στη μνήμη του Μονσινιόρ Όσκαρ Ρομέρο, ο οποίος δολοφονήθηκε στις 24 Μαρτίου 1980. Ο Όσκαρ Ρομέρο ήταν ενεργά αφοσιωμένος στην καταγγελία των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των πλέον ευάλωτων ατόμων στο Ελ Σαλβαδόρ.
Σκοπός
Ο σκοπός της Ημέρας είναι να:
- Τιμήσει τη μνήμη των θυμάτων κατάφωρων και συστηματικών παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και να προωθήσει τη σημασία του δικαιώματος στην αλήθεια και τη δικαιοσύνη.
- Αποτίνει φόρο τιμής σε όσους αφιέρωσαν – και έχασαν – τη ζωή τους στον αγώνα για την προώθηση και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων για όλους.
- Αναγνωρίσει, ειδικότερα, το σημαντικό έργο και τις αξίες του Αρχιεπισκόπου Όσκαρ Αρνουλφό Ρομέρο από το Ελ Σαλβαδόρ, ο οποίος δολοφονήθηκε στις 24 Μαρτίου 1980, αφού κατήγγειλε παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των πλέον ευάλωτων πληθυσμών και υπερασπίστηκε τις αρχές της προστασίας της ανθρώπινης ζωής, της προώθησης της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της αντίθεσης σε κάθε μορφή βίας.
Ιστορικό
Στις 21 Δεκεμβρίου 2010, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών ανακήρυξε την 24η Μαρτίου ως τη Διεθνή Ημέρα για το Δικαίωμα στην Αλήθεια σχετικά με τις Κατάφωρες Παραβιάσεις των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και για την Αξιοπρέπεια των Θυμάτων.
Η ημερομηνία επιλέχθηκε επειδή στις 24 Μαρτίου 1980, ο Αρχιεπίσκοπος Όσκαρ Ρομέρο από το Ελ Σαλβαδόρ δολοφονήθηκε, αφότου είχε καταγγείλει παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η μελέτη επιβεβαιώνει ότι το δικαίωμα στην αλήθεια σημαίνει γνώση της πλήρους και ολοκληρωμένης αλήθειας σχετικά με τα γεγονότα που συνέβησαν, τις συγκεκριμένες περιστάσεις τους και τα πρόσωπα που συμμετείχαν σε αυτά, καθώς και γνώση των συνθηκών υπό τις οποίες σημειώθηκαν οι παραβιάσεις και των αιτίων τους.
Σε έκθεση του 2009 σχετικά με το Δικαίωμα στην Αλήθεια, το Γραφείο του Ύπατου Αρμοστή των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα προσδιόρισε τις βέλτιστες πρακτικές για την αποτελεσματική εφαρμογή του δικαιώματος, ιδιαίτερα όσον αφορά τα αρχεία και τα δεδομένα που αφορούν βαριές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς και τα προγράμματα προστασίας μαρτύρων και άλλων προσώπων που εμπλέκονται σε δίκες σχετικές με τέτοιες παραβιάσεις.
Η Επιτροπή για την Αλήθεια στο Ελ Σαλβαδόρ συστάθηκε βάσει των Συμφωνιών του Μεξικού στις 27 Απριλίου 1991, με σκοπό τη διερεύνηση σοβαρών πράξεων βίας που είχαν διαπραχθεί από το 1980 και των οποίων ο κοινωνικός αντίκτυπος καθιστούσε απαραίτητη τη δημόσια αποκάλυψη της αλήθειας. Στην έκθεσή της στις 15 Μαρτίου 1993, η Επιτροπή τεκμηρίωσε τη δολοφονία του Αρχιεπισκόπου Όσκαρ Ρομέρο από φιλοκυβερνητικές δυνάμεις, τις λεγόμενες «ομάδες θανάτου». Δολοφονήθηκε την ώρα που τελούσε τη θεία λειτουργία στις 24 Μαρτίου 1980.