Οι Αρετές της Πολυμέρειας και της Διπλωματίας
Τι είναι η πολυμερής συνεργασία;
Ο όρος «πολυμερής συνεργασία» συχνά ορίζεται σε αντίθεση με τη διμερή και τη μονομερή συνεργασία. Σε αυστηρά τεχνικό επίπεδο, αναφέρεται στη συνεργασία μεταξύ τουλάχιστον τριών κρατών.
Ωστόσο, αυτή η «ποσοτική» προσέγγιση δεν αρκεί για να αποδώσει την ουσία της πολυμέρειας. Δεν πρόκειται απλώς για μια πρακτική συνεργασίας ή για το πλήθος των εμπλεκόμενων δρώντων. Στην πραγματικότητα, η πολυμερής συνεργασία προϋποθέτει την προσήλωση σε ένα κοινό πολιτικό όραμα, θεμελιωμένο στο σεβασμό ενός κοινού συστήματος κανόνων και αξιών. Οι ακρογωνιαίοι λίθοι της περιλαμβάνουν τη διαβούλευση, τη συμπερίληψη και την αλληλεγγύη. Η λειτουργία της καθορίζεται από συλλογικά διαμορφωμένους κανόνες που εγγυώνται βιώσιμη και αποτελεσματική συνεργασία. Αυτοί οι κανόνες διασφαλίζουν την ισότητα δικαιωμάτων και υποχρεώσεων για όλους τους συμμετέχοντες και εφαρμόζονται διαρκώς – όχι περιστασιακά ή κατά περίπτωση, ανάλογα με το εκάστοτε ζήτημα.
Κατά συνέπεια, η πολυμέρεια αποτελεί τόσο μια μέθοδο συνεργασίας όσο και μια μορφή οργάνωσης του διεθνούς συστήματος.
Ο ΟΗΕ: το κατεξοχήν πολυμερές πλαίσιο
Η πολυμέρεια είναι βαθιά εγγεγραμμένη στο DNA των Ηνωμένων Εθνών. Ο Χάρτης του ΟΗΕ δεν οριοθετεί απλώς τη δομή, την αποστολή και τη λειτουργία του Οργανισμού· συνιστά έναν από τους θεμέλιους λίθους του διεθνούς συστήματος στο οποίο ζούμε σήμερα. Στην έκθεσή του προς τη Γενική Συνέλευση το 2018, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες τόνισε ότι ο Χάρτης παραμένει η «ηθική πυξίδα» για την προώθηση της ειρήνης, της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ευημερίας και για τη διασφάλιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου.
Ο ΟΗΕ υποστηρίζει τη συνεννόηση μεταξύ των κρατών-μελών, διευκολύνοντας τη σύναψη συμφωνιών και τη λήψη συλλογικών αποφάσεων. Ο Χάρτης ορίζει σαφώς ότι ο Οργανισμός αποτελεί «κέντρο για το συντονισμό των ενεργειών των εθνών προς την επίτευξη κοινών στόχων», όπως η «αποτελεσματική λήψη συλλογικών μέτρων για την πρόληψη και την απομάκρυνση απειλών κατά της ειρήνης», η «ανάπτυξη φιλικών σχέσεων μεταξύ των εθνών στη βάση της ισότητας δικαιωμάτων και της αυτοδιάθεσης των λαών» και η «προώθηση της διεθνούς συνεργασίας». Ειδικότερα, ο ΟΗΕ εργάζεται για την επίλυση «διεθνών προβλημάτων οικονομικού, κοινωνικού, πολιτιστικού ή ανθρωπιστικού χαρακτήρα» και για την «ανάπτυξη του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών για όλους».
Παρότι τα Ηνωμένα Έθνη αποτελούν το κατεξοχήν πολυμερές πλαίσιο εδώ και 80 χρόνια, η πολυμερής διπλωματία έχει εξελιχθεί σημαντικά. Ένας από τους πλέον ορατούς μετασχηματισμούς αφορά την αύξηση των κρατών-μελών: από 51 το 1945, σήμερα ανέρχονται σε 193. Εκτός από αυτή την «οριζόντια» επέκταση, το πολυμερές σύστημα έχει διευρυνθεί και «κάθετα», συμπεριλαμβάνοντας νέους δρώντες, όπως μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ), ιδιωτικούς φορείς και άλλους διεθνείς οργανισμούς. Σήμερα, περισσότερες από 1.000 ΜΚΟ και διεθνείς οργανώσεις διαθέτουν καθεστώς παρατηρητή στον ΟΗΕ.
Η πολυμερής συνεργασία έχει επιφέρει απτά αποτελέσματα, συμβάλλοντας σε ιστορικές προόδους – από την εξάλειψη της ευλογιάς στον τομέα της υγείας έως τη σύναψη διεθνών συμφωνιών για τον έλεγχο των εξοπλισμών και την προώθηση και ενίσχυση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η διεθνής συνεργασία στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών σώζει ζωές καθημερινά.
Ιστορικό Πλαίσιο
Ο ΟΗΕ ιδρύθηκε το 1945, στον απόηχο της καταστροφής του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, με κεντρική αποστολή τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας. Ο Χάρτης του ΟΗΕ διακηρύσσει ότι μία από τις βασικές αρχές του Οργανισμού είναι η δέσμευση για την ειρηνική επίλυση διαφορών και η αποφασιστικότητα να προστατευθούν οι μελλοντικές γενιές από τη μάστιγα του πολέμου.
Παρόλα αυτά, η πρόληψη των συγκρούσεων παραμένει μία από τις λιγότερο προβεβλημένες πτυχές του έργου του ΟΗΕ. Ωστόσο, η πλέον αποτελεσματική και επιθυμητή μορφή διπλωματικής παρέμβασης είναι η αποκλιμάκωση των εντάσεων προτού εξελιχθούν σε ανοιχτές συγκρούσεις – ή, αν αυτές ξεσπάσουν, η άμεση δράση για την ανάσχεσή τους και την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων τους. Η προληπτική διπλωματία αποτελεί ζωτικό εργαλείο για τη στήριξη των προσπαθειών του ΟΗΕ προς την ειρηνική διευθέτηση διαφορών.
Η δέσμευση υπέρ της πολυμερής συνεργασίας, καθώς και υπέρ της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας, επαναβεβαιώθηκε από τους περισσότερους παγκόσμιους ηγέτες κατά τη Γενική Συζήτηση του 2018 στη Γενική Συνέλευση. Επιπλέον, αποτέλεσε κεντρικό θέμα στο Διάλογο Υψηλού Επιπέδου για την Ανανεωμένη Δέσμευση στον Πολυμερή Διάλογο, στις 31 Οκτωβρίου 2018.
Στις 12 Δεκεμβρίου 2018, η Γενική Συνέλευση υιοθέτησε το ψήφισμα «Διεθνής Ημέρα για την Πολυμέρεια και τη Διπλωματία για την Ειρήνη» (A/RES/73/127) με 144 ψήφους υπέρ και 2 κατά. Με το κείμενο αυτό, η Γενική Συνέλευση καλεί όλα τα κράτη-μέλη, τους παρατηρητές και τους οργανισμούς των Ηνωμένων Εθνών να τιμούν τη Διεθνή Ημέρα με κατάλληλες εκδηλώσεις, διαδίδοντας τα οφέλη του πολυμερούς διαλόγου και της διπλωματίας για την ειρήνη μέσω εκπαιδευτικών και ενημερωτικών δράσεων.