Η οικονομία της φροντίδας: Απαραίτητη αλλά παραγνωρισμένη
Η εργασία φροντίδας, είτε αμειβόμενη είτε όχι, αποτελεί θεμέλιο λίθο για το μέλλον της αξιοπρεπούς εργασίας παγκοσμίως. Η ραγδαία αύξηση του πληθυσμού, οι γηράσκουσες κοινωνίες, οι μεταβαλλόμενες οικογενειακές δομές, η υποδεέστερη θέση των γυναικών στην αγορά εργασίας και τα κενά στις κοινωνικές πολιτικές συνθέτουν ένα περίπλοκο τοπίο που απαιτεί άμεσες και συντονισμένες παρεμβάσεις στον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η φροντίδα από τις κυβερνήσεις, τους εργοδότες, τα συνδικάτα και τους ίδιους τους πολίτες. Αν δε δοθούν κατάλληλες απαντήσεις, οι υφιστάμενες ελλείψεις τόσο στην παροχή όσο και την ποιότητα των υπηρεσιών φροντίδας ενδέχεται να μετεξελιχθούν σε μια βαθειά και μη βιώσιμη παγκόσμια κρίση φροντίδας, εντείνοντας περαιτέρω τις ανισότητες μεταξύ των φύλων στον εργασιακό χώρο.
Η φροντίδα, ως δραστηριότητα, διακρίνεται σε δύο αλληλένδετες μορφές: την άμεση και προσωπική στο πλαίσιο διαπροσωπικών σχέσεων, όπως το τάισμα ενός βρέφους ή η φροντίδα ενός άρρωστου συντρόφου· και την έμμεση, που περιλαμβάνει δραστηριότητες όπως το μαγείρεμα και την καθαριότητα. Η άμισθη εργασία φροντίδας, την οποία συνήθως επωμίζονται οι γυναίκες, ασκείται χωρίς χρηματικές απολαβές, αποτελεί εντούτοις αδιαμφισβήτητο και κρίσιμο μέρος του κόσμου της εργασίας. Αντιστοίχως, η αμειβόμενη εργασία φροντίδας προσφέρεται με σκοπό το κέρδος ή τον βιοπορισμό από εργαζομένους σε προσωπικές υπηρεσίες: νοσηλευτές, δάσκαλοι, γιατροί, φροντιστές και οικιακοί βοηθοί. Οι τελευταίοι, που ενίοτε προσφέρουν και άμεση και έμμεση φροντίδα, συνιστούν αναπόσπαστο κομμάτι του παγκόσμιου εργατικού δυναμικού.
Η οικονομία της φροντίδας διευρύνεται ραγδαία, καθώς η ανάγκη για παιδική μέριμνα και υποστήριξη ηλικιωμένων εντείνεται σε όλες τις γεωγραφικές περιοχές, προοικονομώντας σημαντική αύξηση στη ζήτηση σχετικών επαγγελμάτων. Ωστόσο, παρά τη σημασία της, η φροντίδα εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από χαμηλούς ή ανύπαρκτους μισθούς, έλλειψη εργασιακών δικαιωμάτων και έκθεση σε σωματικούς, ψυχικούς, ακόμη και σεξουαλικούς, κινδύνους. Είναι πλέον σαφές ότι απαιτούνται ριζικές τομές σε δύο παράλληλους άξονες: τόσο στον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι πολιτικές και οι υπηρεσίες φροντίδας, όσο και στους όρους και τις συνθήκες υπό τις οποίες εκτελείται η εργασία.
Με δεδομένη την αυξανόμενη παγκόσμια ζήτηση για οικιακούς βοηθούς, η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας εντείνει τις δράσεις της για να διασφαλίσει ότι οι εργαζόμενοι στον εν λόγω τομέα απολαμβάνουν αξιοπρεπείς όρους εργασίας.
Πλαίσιο
Αναγνωρίζοντας τη σημασία των επενδύσεων στην οικονομία της φροντίδας και την ανάγκη διαμόρφωσης ανθεκτικών συστημάτων φροντίδας και υποστήριξης, χωρίς αποκλεισμούς, ευαίσθητα στις έμφυλες και ηλικιακές διαστάσεις και πλήρως συμβατά με τα ανθρώπινα δικαιώματα, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών όρισε την 29η Οκτωβρίου ως Διεθνή Ημέρα Φροντίδας και Στήριξης.
Στην ίδια απόφαση, υπογραμμίστηκε η αναγκαιότητα να αναγνωριστεί η αμειβόμενη εργασία φροντίδας ως απαραίτητη και να ληφθούν μέτρα κατά των έμφυλων στερεοτύπων που περιβάλλουν τη φροντίδα, καθώς και εκείνων που σχετίζονται, μεταξύ άλλων, με τη φυλή, την εθνικότητα, την ηλικία και το καθεστώς μετανάστη, με στόχο την άρση των επαγγελματικών αποκλεισμών, τη μετάβαση από την αδήλωτη στη δηλωμένη εργασία και την ενίσχυση της κοινωνικής αναγνώρισης και αμοιβής των εργαζομένων στον τομέα της φροντίδας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην κατοχύρωση των εργασιακών δικαιωμάτων των γυναικών, συμπεριλαμβανομένης της αρχής της ίσης αμοιβής για εργασία ίσης αξίας.
Η Συνέλευση κάλεσε όλους τους εμπλεκόμενους φορείς να τιμούν την εν λόγω ημέρα κάθε χρόνο, προκειμένου να ενισχυθεί η ευαισθητοποίηση για τη σημασία της φροντίδας και τη συμβολή της στην ισότητα των φύλων, την κοινωνική συνοχή και τη βιωσιμότητα των οικονομιών μας. Παράλληλα, επανέλαβε τη σημασία επενδύσεων σε υποδομές και υπηρεσίες φροντίδας, προκειμένου να οικοδομηθεί μια ανθεκτική και συμπεριληπτική οικονομία της φροντίδας.
Γνωρίζατε ότι…
-
Το παγκόσμιο εργατικό δυναμικό της φροντίδας αριθμεί 249 εκατομμύρια γυναίκες και 132 εκατομμύρια άνδρες;
-
Έως το 2030, οι άνθρωποι που θα χρειάζονται φροντίδα αναμένεται να φθάσουν τα 2,3 δισεκατομμύρια, κυρίως λόγω της αύξησης των ηλικιωμένων και των παιδιών ηλικίας 6 έως 14 ετών;
-
Οι γυναίκες επιτελούν το 76,2% της συνολικής άμισθης εργασίας φροντίδας, αφιερώνοντας 3,2 φορές περισσότερο χρόνο σε σύγκριση με τους άνδρες;