Η 4η Δεκεμβρίου έχει καθιερωθεί (με το ψήφισμα A/RES/74/245 το 2019) από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών ως Διεθνής Ημέρα Τραπεζών, αναδεικνύοντας την κομβική θέση των τραπεζικών φορέων στο σκηνικό της παγκόσμιας αειφορίας. Βασικός άξονας της πρωτοβουλίας είναι η αναγνώριση του ειδικού ρόλου των αναπτυξιακών τραπεζών, οι οποίες, χωρίς το κίνητρο του κέρδους, επιχειρούν να καλύψουν χρηματοδοτικά και τεχνικά κενά σε αναδυόμενα κράτη και ευάλωτες κοινότητες. Επιπλέον, η ανακήρυξη της ημέρας υπογραμμίζει τη σημασία της χρηματοπιστωτικής στήριξης της ανάπτυξης, ιδιαίτερα για τις αναπτυσσόμενες χώρες, καθώς και την ανάγκη οι τράπεζες να ενεργούν ως κινητήριες δυνάμεις για την υλοποίηση της Ατζέντας 2030 και των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs).
Οι τράπεζες ως μοχλοί ανάπτυξης και αλληλεγγύης
Οι τράπεζες αποτελούν βασικούς παράγοντες στη χρηματοδότηση δημοσίων και ιδιωτικών επενδύσεων σε κρίσιμους τομείς όπως η παιδεία, η υγεία, οι υποδομές, η τεχνολογία και η πράσινη ενέργεια. Παράλληλα, μπορούν να λειτουργήσουν ως φορείς κοινωνικής κινητοποίησης και ενδυνάμωσης, παρέχοντας πρόσβαση σε χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες για ευάλωτες ομάδες, μικρές επιχειρήσεις και κοινότητες που βρίσκονται στο περιθώριο του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος.
Κατά την περίοδο της πανδημίας COVID-19, ο ρόλος των τραπεζών αναδείχθηκε ακόμα περισσότερο, καθώς συνεισέφεραν καθοριστικά στην οικονομική στήριξη πολιτών και επιχειρήσεων, και στη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής.
Ο ρόλος των αναπτυξιακών τραπεζών
Όπως προαναφέρθηκε, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στις αναπτυξιακές τράπεζες (multilateral and national development banks), οι οποίες είναι σε θέση να χρηματοδοτούν μακροπρόθεσμα έργα δημοσίου συμφέροντος με χαμηλό κόστος δανεισμού. Οι εν λόγω θεσμοί μπορούν να συντονίσουν κεφάλαια από δημόσιους και ιδιωτικούς πόρους, επιτυγχάνοντας μόχλευση και αποτελεσματικότητα στη χρηματοδότηση βιώσιμων λύσεων για την αντιμετώπιση της φτώχειας, της ανισότητας και της κλιματικής αλλαγής.
Χρηματοδότηση χωρίς αποκλεισμούς
Η Διεθνής Ημέρα Τραπεζών αποτελεί ευκαιρία επανεπιβεβαίωσης της ανάγκης οικοδόμησης ενός δίκαιου, υπεύθυνου και χωρίς αποκλεισμούς χρηματοπιστωτικού συστήματος. Η προώθηση της χρηματοοικονομικής παιδείας, της διαφάνειας και της λογοδοσίας ενισχύει την εμπιστοσύνη των πολιτών και ενδυναμώνει την οικονομική και κοινωνική συμμετοχή όλων. Σε έναν κόσμο όπου οι κρίσεις, από υγειονομικές μέχρι γεωπολιτικές και περιβαλλοντικές, καθίστανται ολοένα και πιο περίπλοκες, οι τράπεζες καλούνται να υπερβούν τον παραδοσιακό τους ρόλο και να λειτουργήσουν ως φορείς θετικής αλλαγής, επενδύοντας σε ένα μέλλον που δεν αποκλείει κανέναν.
Κίνδυνοι για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη
- Παρά το γεγονός ότι η παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη παραμένει σταθερή σε επίπεδα γύρω στο 3%, φαίνεται ότι έχει ήδη φτάσει στο απόγειό της, και ενδέχεται να διανύει φάση επιβράδυνσης.
- Εμπορεύματα αξίας άνω του μισού τρισεκατομμυρίου δολαρίων υπόκεινται πλέον σε περιοριστικά μέτρα εμπορίου (π.χ. δασμοί), ποσό επτά φορές μεγαλύτερο σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο αναφοράς, απειλώντας τις εμπορικές ροές και την παγκόσμια συνεργασία.
- Οι κίνδυνοι χρέους αυξάνονται δραματικά, καθώς δεκάδες χώρες (συμπεριλαμβανομένων περίπου 30 από τις λιγότερο ανεπτυγμένες και πιο ευάλωτες οικονομίες) είτε έχουν ήδη εισέλθει σε κατάσταση υπερχρέωσης είτε βρίσκονται στο χείλος της. Ως αποτέλεσμα, υπονομεύεται η δυνατότητά τους να επενδύσουν στους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs), οδηγώντας σε έναν φαύλο κύκλο υποανάπτυξης.
- Πολλές αναπτυσσόμενες χώρες έχουν υποστεί σημαντικές εκροές κεφαλαίων, με τις καθαρές εκροές για το 2018 να εκτιμώνται άνω των 200 δισεκατομμυρίων δολαρίων, τάση που αποδυναμώνει τις τοπικές οικονομίες και αυξάνει την εξάρτησή τους από εξωτερική στήριξη.
- Οι ανισότητες εντείνονται σε χώρες που φιλοξενούν το μεγαλύτερο μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού, ενώ η παγκόσμια αύξηση των πραγματικών μισθών περιορίζεται μόλις στο 1,8%, το χαμηλότερο ποσοστό από το 2008, γεγονός που υποδηλώνει στασιμότητα στην ποιότητα ζωής.
- Η κλιματική αλλαγή επιταχύνεται: οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου αυξήθηκαν κατά 1,3% το 2017, με δυσοίωνες συνέπειες για τις κοινωνίες παγκοσμίως, από την επισιτιστική ανασφάλεια μέχρι την αναγκαστική μετανάστευση.
Αναμόρφωση της Παγκόσμιας Χρηματοπιστωτικής Αρχιτεκτονικής
- Η κρίση που μαστίζει το πολυμερές εμπορικό σύστημα δεν αποτελεί μόνο απειλή, αλλά και ευκαιρία για ριζική αναθεώρησή του, ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της βιώσιμης ανάπτυξης και του νέου παγκόσμιου τοπίου.
- Τα εμπόδια στην αναδιάρθρωση του δημόσιου χρέους έχουν αναδείξει τα κενά της υφιστάμενης διεθνούς αρχιτεκτονικής, ωθώντας τη διεθνή κοινότητα σε προβληματισμό σχετικά με τις ανεπάρκειές της.
- Η εντεινόμενη ευαλωτότητα των οικονομιών καθιστά επιτακτική την ενίσχυση του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού διχτυού ασφαλείας, προκειμένου να προληφθούν συστημικές κρίσεις και να διασφαλιστεί η ανθεκτικότητα των αναδυόμενων αγορών.
- Η ψηφιοποίηση της οικονομίας έχει φέρει στο προσκήνιο τον διάλογο για την αναμόρφωση του διεθνούς φορολογικού πλαισίου, ώστε να διασφαλιστεί η φορολογική δικαιοσύνη στην εποχή των άυλων δραστηριοτήτων και των παγκόσμιων κολοσσών.
- Η αύξηση της συγκέντρωσης της αγοράς έχει καταστήσει σαφή την ανάγκη για συστηματικότερη παρακολούθηση και ρύθμιση, καθώς και για αντιμετώπιση των κοινωνικοοικονομικών συνεπειών που επιφέρει η υπερσυγκέντρωση ισχύος και πόρων.