Μονομερή καταναγκαστικά μέτρα και ανθρώπινα δικαιώματα
Σύμφωνα με το Γραφείο του Ύπατου Αρμοστή των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (OHCHR), ο όρος «μονομερή καταναγκαστικά μέτρα» αναφέρεται συνήθως σε οικονομικά μέτρα που λαμβάνονται από ένα κράτος με σκοπό να εξαναγκάσει ένα άλλο κράτος να μεταβάλει την πολιτική του. Παραδείγματα τέτοιων μέτρων συμπεριλαμβάνουν εμπορικές κυρώσεις όπως εμπάργκο και διακοπή χρηματοοικονομικών και επενδυτικών ροών μεταξύ της χώρας που επιβάλλει τα μέτρα και της αποδέκτριας χώρας. Πιο πρόσφατα, έχουν χρησιμοποιηθεί τα λεγόμενα «έξυπνα» ή «στοχευμένα» μέτρα, όπως η δέσμευση περιουσιακών στοιχείων και οι απαγορεύσεις ταξιδιών, με στόχο άτομα που θεωρούνται ότι ασκούν πολιτική επιρροή σε άλλα κράτη (Ψήφισμα 19/33 του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων).
Τα μονομερή καταναγκαστικά μέτρα και οι αντίστοιχες νομοθετικές ρυθμίσεις αντιβαίνουν στο διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένου του διεθνούς δικαίου ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου, τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, καθώς και στους κανόνες και τις αρχές που διέπουν τις ειρηνικές σχέσεις μεταξύ κρατών, όπως η Διακήρυξη για τις Αρχές του Διεθνούς Δικαίου περί Φιλικών Σχέσεων και Συνεργασίας μεταξύ Κρατών.
Επιπλέον, τέτοιου είδους μέτρα δύνανται να θίξουν την πλήρη απόλαυση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται στην Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, ιδίως το δικαίωμα κάθε ανθρώπου σε ένα επαρκές επίπεδο διαβίωσης που να διασφαλίζει την υγεία και ευημερία του, συμπεριλαμβανομένων της τροφής, της ιατρικής περίθαλψης, της στέγασης και των αναγκαίων κοινωνικών υπηρεσιών.
Ιστορικό
Τον Ιούνιο του 2025, η Γενική Συνέλευση ανακήρυξε την 4η Δεκεμβρίου ως Διεθνή Ημέρα κατά των Μονομερών Καταναγκαστικών Μέτρων, στο πλαίσιο των παγκόσμιων προσπαθειών για την ανάδειξη των αρνητικών συνεπειών των μονομερών μέτρων που δεν συνάδουν με το διεθνές δίκαιο και τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Στο σχετικό ψήφισμα υπογραμμίζεται η ανάγκη για την προώθηση του διαλόγου, του αμοιβαίου σεβασμού, της κατανόησης, της ανεκτικότητας και του πολυμερούς διαλόγου ως ακρογωνιαίων λίθων των διεθνών σχέσεων και της διπλωματίας.
Η καθιέρωση της Διεθνούς Ημέρας συμπληρώνει τις συνεχιζόμενες προσπάθειες για την ευαισθητοποίηση της διεθνούς κοινότητας σχετικά με τις επιβλαβείς επιπτώσεις των μονομερών καταναγκαστικών μέτρων που αντίκεινται στο διεθνές δίκαιο και τον Καταστατικό Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, προωθώντας παράλληλα τη διεθνή συνεργασία και αλληλεγγύη για την αντιμετώπιση των συνεπειών τους.
Το σχετικό ψήφισμα καλεί εκ νέου τα κράτη να απέχουν από την υιοθέτηση, εφαρμογή ή επιβολή οποιωνδήποτε μονομερών οικονομικών, χρηματοπιστωτικών ή εμπορικών μέτρων που δεν είναι σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και τον Καταστατικό Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και τα οποία παρεμποδίζουν ή υπονομεύουν την πλήρη επίτευξη της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης, ιδίως στις αναπτυσσόμενες χώρες