Αν και η ανθρωπότητα ανέκαθεν αποτιμούσε το κόστος του πολέμου σε απώλειες ανθρώπινων ζωών, τόσο στρατιωτών όσο και αμάχων, σε ισοπεδωμένες πόλεις και κατεστραμμένα μέσα βιοπορισμού, το περιβάλλον παραμένει διαχρονικά το αφανές θύμα κάθε σύγκρουσης. Πηγάδια μολύνονται, καλλιέργειες πυρπολούνται, δάση υλοτομούνται αλόγιστα, εδάφη δηλητηριάζονται και ζωικά είδη εξαλείφονται στο όνομα της στρατιωτικής υπεροχής.
Πέραν των επιτόπιων καταστροφών, το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP) έχει καταδείξει πως, κατά τις έξι τελευταίες δεκαετίες, τουλάχιστον το 40% των ενδοκρατικών συγκρούσεων σχετίζονται με την εκμετάλλευση φυσικών πόρων, είτε πρόκειται για υψηλής αξίας αγαθά όπως ξυλεία, διαμάντια, χρυσός και πετρέλαιο, είτε για σπάνιους και ζωτικούς πόρους όπως εύφορη γη και νερό. Επιπλέον, οι συγκρούσεις που εδράζονται σε φυσικούς πόρους παρουσιάζουν διπλάσια πιθανότητα αναζωπύρωσης σε σχέση με άλλες.
Η διεθνής κοινότητα αναγνωρίζει πλέον ότι δεν μπορεί να υπάρξει διαρκής ειρήνη όταν οι φυσικοί πόροι που τροφοδοτούν τα οικοσυστήματα και συντηρούν τις ανθρώπινες ζωές έχουν αφανιστεί. Γι’ αυτό, ο ΟΗΕ έχει καταστήσει σαφές ότι η περιβαλλοντική διάσταση πρέπει να ενσωματώνεται στις στρατηγικές πρόληψης συγκρούσεων, ειρηνευτικής διαχείρισης και μετασυγκρουσιακής ανοικοδόμησης.
Στις 5 Νοεμβρίου 2001, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών ανακήρυξε την 6η Νοεμβρίου ως Διεθνή Ημέρα για την Αποτροπή της Εκμετάλλευσης του Περιβάλλοντος σε Πολέμους και Ένοπλες Συγκρούσεις (A/RES/56/4).
Ακολούθως, στις 27 Μαΐου 2016, η Περιβαλλοντική Συνέλευση του ΟΗΕ υιοθέτησε το ψήφισμα UNEP/EA.2/Res.15, το οποίο αναγνωρίζει τον θεμελιώδη ρόλο που διαδραματίζουν τα υγιή οικοσυστήματα και η βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων στη μείωση του κινδύνου συγκρούσεων. Το ψήφισμα επαναβεβαιώνει, επίσης, τη δέσμευση για πλήρη εφαρμογή των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ (Απόφαση 70/1), υπό τον τίτλο «Μεταμορφώνοντας τον Κόσμο μας: Η Ατζέντα 2030 για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη».
Συνεργασίες
Εταιρική Σχέση ΕΕ-ΟΗΕ για Συγκρούσεις γύρω από τη Γη και τους Φυσικούς Πόρους
Έξι οργανισμοί και υπηρεσίες του ΟΗΕ (UNEP, UNDP, UN-Habitat, PBSO, DPA και DESA), υπό τον συντονισμό της Ομάδας-Πλαίσιο για την Προληπτική Δράση, έχουν ενώσει τις δυνάμεις τους με την Ευρωπαϊκή Ένωση προκειμένου να βοηθήσουν στον εντοπισμό, αποτροπή και μετασχηματισμό των εντάσεων που σχετίζονται με φυσικούς πόρους στο πλαίσιο προγραμμάτων πρόληψης συγκρούσεων και οικοδόμησης της ειρήνης.
Παγκόσμιο Ερευνητικό Πρόγραμμα για τη Μετασυγκρουσιακή Ειρήνη και τους Φυσικούς Πόρους
Το Ινστιτούτο Περιβαλλοντικής Νομοθεσίας, το UNEP και τα Πανεπιστήμια του Τόκιο και του McGill εγκαινίασαν ένα παγκόσμιο ερευνητικό εγχείρημα για τη συλλογή εμπειριών, καλών πρακτικών και διδαγμάτων στη διαχείριση φυσικών πόρων κατά τη φάση μεταπολεμικής οικοδόμησης της ειρήνης. Η τετραετής πρωτοβουλία παρήγαγε περισσότερες από 150 αξιολογημένες μελέτες περιπτώσεων, με τη συμβολή άνω των 230 επιστημόνων, εμπειρογνωμόνων και υπευθύνων χάραξης πολιτικής από 55 χώρες, την πιο εκτενή μέχρι σήμερα καταγραφή στον τομέα αυτό.
Εταιρική Σχέση του ΟΗΕ για τις Γυναίκες και τους Φυσικούς Πόρους σε Πλαίσια Ειρηνευτικής Οικοδόμησης
Το UNEP, η UN Women, το UNDP και το Γραφείο Υποστήριξης της Ειρήνης (PBSO) συνέστησαν μια θεσμική σύμπραξη για την εμβάθυνση της κατανόησης της περίπλοκης σχέσης μεταξύ γυναικών και φυσικών πόρων σε συγκρουσιακά περιβάλλοντα. Η εν λόγω συνεργασία προωθεί μια ολιστική προσέγγιση που συνδυάζει την ισότητα των φύλων, την ενδυνάμωση των γυναικών και τη βιώσιμη διαχείριση πόρων ως πυλώνες σταθερότητας.