Η παιδεία ως προϋπόθεση για έναν δίκαιο και βιώσιμο κόσμο
Από το 1967, η 8η Σεπτεμβρίου τιμάται παγκοσμίως ως η Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη του Αναλφαβητισμού, ως υπενθύμιση προς τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής, εκπαιδευτικούς φορείς και την ευρύτερη κοινωνία ότι ο αλφαβητισμός δεν αποτελεί απλώς εργαλείο, αλλά θεμέλιο λίθο για τη συγκρότηση δίκαιων, ειρηνικών και βιώσιμων κοινωνιών.
Ο αλφαβητισμός συνιστά θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα. Αποτελεί πύλη προς την απόλαυση λοιπών δικαιωμάτων, καταλύτη ελευθεριών και μέσο για την ενσάρκωση της παγκόσμιας ιδιότητας του πολίτη. Είναι το απαραίτητο υπόβαθρο πάνω στο οποίο δομείται η ευρύτερη απόκτηση γνώσεων, δεξιοτήτων, αξιών, στάσεων και συμπεριφορών, ικανών να καλλιεργήσουν μια κουλτούρα διαρκούς ειρήνης βασισμένης στο σεβασμό των αρχών της ισότητας, της μη-διάκρισης, του κράτους δικαίου, της αλληλεγγύης, της δικαιοσύνης, της διαφορετικότητας και της ανεκτικότητας. Μέσα από αυτό το πρίσμα, ο αλφαβητισμός είναι το νήμα που συνδέει το άτομο με τον εαυτό του, τον Άλλον και με τον πλανήτη συνολικά.
Ωστόσο, ακόμη και σήμερα, τουλάχιστον ένας στους δέκα νέους και ενήλικες εξακολουθεί να στερείται βασικών δεξιοτήτων αλφαβητισμού, αριθμός που αγγίζει τα 754 εκατομμύρια. Παράλληλα, εκατομμύρια παιδιά αδυνατούν να επιτύχουν ακόμη και στοιχειώδη επίπεδα επάρκειας στην ανάγνωση, τη γραφή και την αριθμητική, ενώ περίπου 250 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας 6 έως 18 ετών παραμένουν εκτός εκπαιδευτικού συστήματος.
Ορισμός
Η κατάκτηση του αλφαβητισμού δεν αποτελεί στιγμιαία πράξη αλλά διαρκή διαδικασία. Ξεφεύγοντας από την παραδοσιακή του έννοια –ως σύνολο δεξιοτήτων ανάγνωσης, γραφής και αριθμητικής– σήμερα ο αλφαβητισμός νοείται ως η ικανότητα καλλιέργειας προσωπικής, κατανόησης, ερμηνείας, δημιουργίας και επικοινωνίας σε έναν ολοένα και πιο ψηφιακό, διαμεσολαβούμενο από κείμενα, πληροφοριακά πυκνό και ταχύτατα μεταβαλλόμενο κόσμο.
Αποτελεί ένα συνεχές μάθησης εκτείνεται σε όλη τη διάρκεια της ζωής, και εντάσσεται σε ένα ευρύτερο φάσμα ικανοτήτων, όπως οι ψηφιακές δεξιότητες, ο εγγραμματισμός στα μέσα επικοινωνίας, η εκπαίδευση για τη βιώσιμη ανάπτυξη και την παγκόσμια ιδιότητα του πολίτη, καθώς και οι δεξιότητες που συνδέονται με την αγορά εργασίας. Οι ίδιες οι δεξιότητες του αλφαβητισμού διευρύνονται και εξελίσσονται, καθώς οι άνθρωποι αλληλεπιδρούν όλο και περισσότερο με την πληροφορία και τη γνώση μέσω της τεχνολογίας.
Συνέπειες
Ο αλφαβητισμός είναι δύναμη χειραφέτησης και ελευθερίας. Δεν αποτελεί απλώς έκφανση του δικαιώματος στην εκπαίδευση, αλλά καταλύτη για την αξιοποίηση των δυνατοτήτων του ανθρώπου: μειώνει τη φτώχεια, διευρύνει τη συμμετοχή στην αγορά εργασίας, βελτιώνει την υγεία και συνεισφέρει ουσιαστικά στη βιώσιμη ανάπτυξη. Ειδικότερα, όταν οι γυναίκες αποκτούν πρόσβαση στον αλφαβητισμό, το αποτύπωμα είναι πολύπλευρο και διαγενεακό: διευρύνονται οι επιλογές στη ζωής τους, ενώ η επίδραση στην υγεία και την εκπαίδευση της οικογένειας –και ιδιαίτερα των θυγατέρων τους– είναι άμεση και καταλυτική.
Πώς εργάζεται η UNESCO για την προώθηση του αλφαβητισμού;
Η UNESCO αξιοποιεί το παγκόσμιο δίκτυό της, τα πεδία δράσης και τα ινστιτούτα της, συνεργαζόμενη με τα κράτη-μέλη και εταίρους, για την προώθηση του αλφαβητισμού στο πλαίσιο της δια βίου μάθησης και την επίτευξη του Στόχου 4.6 των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs) και του Πλαισίου Δράσης για την Εκπαίδευση 2030. Η Στρατηγική της για τον Αλφαβητισμό Νέων και Ενηλίκων (2020–2025) δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις χώρες-μέλη της Παγκόσμιας Συμμαχίας για τον Αλφαβητισμό, που εστιάζει σε 20 κράτη με ποσοστά ενηλίκων αναλφάβητων κάτω του 50%, καθώς και στις χώρες του σχήματος E9, 17 εκ των οποίων βρίσκονται στην Αφρική.
Η στρατηγική εστιάζει στην ενίσχυση των εθνικών πολιτικών και στρατηγικών για τον αλφαβητισμό· στην αντιμετώπιση των αναγκών ευάλωτων πληθυσμών – ιδίως των γυναικών και των κοριτσιών· στην αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών για τη διεύρυνση και βελτίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων· και στη συστηματική παρακολούθηση της προόδου και την αξιολόγηση των δεξιοτήτων. Παράλληλα, η UNESCO προάγει τη μάθηση ενηλίκων μέσω του Ινστιτούτου Δια Βίου Μάθησης, στηρίζοντας την υλοποίηση της Σύστασης του 2015 για τη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων, καθώς και την παρακολούθησή της μέσω της Παγκόσμιας Έκθεσης για τη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων.