Χρειαζόμαστε τις αυτόχθονες κοινότητες για έναν καλύτερο κόσμο
Υπολογίζεται ότι υπάρχουν περίπου 476 εκατομμύρια αυτόχθονες άνθρωποι σε 90 χώρες του κόσμου. Παρότι αποτελούν λιγότερο από το 5% του παγκόσμιου πληθυσμού, αντιπροσωπεύουν το 15% των φτωχότερων. Ομιλούν την πλειονότητα των περίπου 7.000 γλωσσών του πλανήτη και εκπροσωπούν 5.000 διαφορετικούς πολιτισμούς.
Οι αυτόχθονες πληθυσμοί είναι κληρονόμοι και φορείς ιδιαίτερων πολιτιστικών παραδόσεων, διακριτών τρόπων ζωής και μορφών σχέσης με τη φύση και την κοινότητα. Έχουν διατηρήσει κοινωνικά, πολιτιστικά, οικονομικά και πολιτικά χαρακτηριστικά που διαφοροποιούνται σημαντικά από τα επικρατούντα μοντέλα των κυρίαρχων κοινωνιών. Παρά την πολιτισμική τους ποικιλομορφία, οι αυτόχθονες λαοί σε όλον τον κόσμο αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα σε ό,τι αφορά την προστασία των δικαιωμάτων τους ως διακριτές οντότητες.
Οι αυτόχθονες κοινότητες ζητούν εδώ και δεκαετίες την αναγνώριση της ταυτότητάς τους, του τρόπου ζωής τους και του δικαιώματός τους στη γη, τα εδάφη και τους φυσικούς πόρους που παραδοσιακά διαχειρίζονται. Παρόλα αυτά, η ιστορική διαδρομή είναι διαποτισμένη με παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους. Σήμερα, συγκαταλέγονται –δικαίως– μεταξύ των πλέον περιθωριοποιημένων και ευάλωτων ομάδων πληθυσμού. Η διεθνής κοινότητα αναγνωρίζει πλέον την ανάγκη για ειδικά μέτρα προκειμένου να διασφαλιστεί η προστασία των δικαιωμάτων τους και η διατήρηση της πολιτισμικής τους ιδιαιτερότητας.
Φωτογραφικό κολάζ Ηνωμένων Εθνών με φωτογραφίες των Rimando M (αριστερά), UNICEF Ecuador-Arcos (κέντρο) και εικόνα με άδεια Creative Commons
Στο πλαίσιο ανάδειξης των αναγκών αυτών των πληθυσμιακών ομάδων, η 9η Αυγούστου έχει καθιερωθεί ως Διεθνής Ημέρα των Αυτοχθόνων Λαών του Κόσμου, τιμώντας την πρώτη συνεδρίαση της Ομάδας Εργασίας του ΟΗΕ για τους Αυτόχθονες Πληθυσμούς, που πραγματοποιήθηκε στη Γενεύη το 1982.
ΟΗΕ και υπεράσπιση των αυτοχθόνων δικαιωμάτων
Με το Ψήφισμα 49/214 της 23ης Δεκεμβρίου 1994, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών καθόρισε ότι η 9η Αυγούστου θα τιμάται κάθε χρόνο ως Διεθνής Ημέρα των Αυτοχθόνων Λαών του Κόσμου. Η ημερομηνία συμβολίζει την απαρχή θεσμικής αναγνώρισης, μέσω της πρώτης συνάντησης της Ομάδας Εργασίας για τους Αυτόχθονες Πληθυσμούς, στο πλαίσιο της Υποεπιτροπής Προώθησης και Προστασίας των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Σε εφαρμογή του τελικού εγγράφου της Παγκόσμιας Διάσκεψης για τους Αυτόχθονες Λαούς (2014), το 2015 διαμορφώθηκε ένα Σχέδιο Δράσης σε επίπεδο συστήματος ΟΗΕ, με σκοπό τον συντονισμό και την ενίσχυση των προσπαθειών όλων των σχετικών θεσμών υπέρ των δικαιωμάτων των αυτοχθόνων πληθυσμών. Το σχέδιο αυτό, προϊόν διαβουλεύσεων με αυτόχθονες κοινότητες, κράτη-μέλη και οργανισμούς, επιδιώκει την ουσιαστική εφαρμογή της Διακήρυξης του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Αυτοχθόνων Λαών.
Σε επίπεδο ειδικών εκδηλώσεων, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ είχε ήδη κηρύξει το 1993 ως Διεθνές Έτος των Αυτοχθόνων Λαών (A/RES/45/164 και A/RES/47/75), ενώ ακολούθησαν δύο Διεθνείς Δεκαετίες (1995-2004 και 2005-2014), με στόχο την ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας στους τομείς των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, του περιβάλλοντος, της ανάπτυξης, της εκπαίδευσης και της υγείας. Από το 2022, έχει ξεκινήσει μια νέα δεκαετία αφιερωμένη στις Αυτόχθονες Γλώσσες (2022–2032), συνεχίζοντας τη δυναμική του Διεθνούς Έτους Αυτοχθόνων Γλωσσών που είχε γιορταστεί το 2019.
Γνωρίζατε ότι…
-
Οι Αυτόχθονες Λαοί αποτελούν λιγότερο από το 6% του παγκόσμιου πληθυσμού, αλλά τουλάχιστον το 15% των ακραία φτωχών;
-
Οι περιοχές τους καλύπτουν το 28% της επιφάνειας του πλανήτη και περιλαμβάνουν το 11% των παγκόσμιων δασών;
-
Τα συστήματα τροφής τους χαρακτηρίζονται από υψηλή αυτάρκεια, με ποσοστά που κυμαίνονται από 50% έως και 80%;
Πηγή: Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ILO)