Ένοπλες συγκρούσεις: Όταν ο ήχος των όπλων καταπνίγει την εκπαίδευση
«Η εκπαίδευση δεν αποτελεί απλώς θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα – είναι απαραίτητη για την πραγμάτωση όλων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων», τονίζει ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, υπενθυμίζοντας πώς η συγκεκριμένη ημέρα μάς καλεί να αναλογιστούμε τις φρικτές συνέπειες του πολέμου στα σώματα, τις συνειδήσεις και τις ψυχές των παιδιών που επιδιώκουν να μάθουν.
Η γνώση, οι δεξιότητες και η υποστήριξη που παρέχει η εκπαίδευση είναι το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίζονται γενιές ικανές να επιβιώσουν από κρίσεις και να ηγηθούν της πορείας προς ένα βιώσιμο μέλλον. Αυτό ισχύει ιδιαιτέρως για τις ευάλωτες ομάδες: κορίτσια, μετανάστες, πρόσφυγες, άτομα με αναπηρίες και άλλους που βρίσκονται στο περιθώριο.
Οι εκπαιδευτικοί χώροι οφείλουν να λειτουργούν ως ασφαλή καταφύγια για παιδιά, μαθητές και εκπαιδευτικό προσωπικό. Ωστόσο, συχνά, τόσο οι ίδιοι όσο και οι χώροι όπου πραγματοποιείται η μάθηση μετατρέπονται σε άμεσους στόχους ή υφίστανται παράπλευρες απώλειες σε συνθήκες συγκρούσεων.
Οι επιθέσεις στην εκπαίδευση επιφέρουν βαριές και μακρόπνοες σωματικές και ψυχολογικές επιπτώσεις για μαθητές και διδάσκοντες. Διακόπτουν τη μαθησιακή διαδικασία, οδηγούν σε ανησυχητική αύξηση της εγκατάλειψης του σχολείου και στερούν από τα παιδιά την πρόσβαση στο αναφαίρετο δικαίωμα της ποιοτικής εκπαίδευσης.
Το ανυπολόγιστο κόστος του πολέμου στα παιδιά
Η Ετήσια Έκθεση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για τα Παιδιά και τις Ένοπλες Συγκρούσεις (2023) συνιστά μια συγκλονιστική καταγραφή της βίας που υφίστανται τα παιδιά σε εμπόλεμες ζώνες. Η έκθεση επιβεβαιώνει 32.990 σοβαρές παραβιάσεις εις βάρος 22.557 παιδιών, αναδεικνύοντας την ανησυχητική αύξηση τέτοιων περιστατικών.
Στα στοιχεία συγκαταλέγονται για πρώτη φορά αναφορές από την Αϊτή και τον Νίγηρα, συνθέτοντας το ευρύτερο πλαίσιο των 25 περιοχών υπό παρακολούθηση. Οι περισσότερο πληγείσες περιοχές ήταν: το Ισραήλ και τα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη, η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, η Μιανμάρ, η Σομαλία, η Νιγηρία και το Σουδάν.
Οι παραβιάσεις αποδίδονται περίπου εξίσου σε μη κρατικές ένοπλες ομάδες και κυβερνητικές δυνάμεις. Οι πρώτες ήταν κυρίως υπεύθυνες για απαγωγές, στρατολόγηση, καταναγκαστική χρήση και σεξουαλική βία, ενώ οι δεύτερες για φόνους, ακρωτηριασμούς και επιθέσεις σε σχολεία και νοσοκομεία. Η έκθεση υπογραμμίζει τις ολέθριες επιπτώσεις των εκρηκτικών όπλων σε αστικές περιοχές, τα οποία όχι μόνο προκαλούν θανάτους και τραυματισμούς αλλά και παρεμποδίζουν την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας.
Πρέπει να πάψουμε να αποτυγχάνουμε τα παιδιά
Ο υψηλός αριθμός παιδιών που υπέστησαν σοβαρές παραβιάσεις εν καιρώ συγκρούσεων το 2023 αποτελεί, σύμφωνα με την Ειδική Αντιπρόσωπο του Γενικού Γραμματέα για τα Παιδιά και τις Ένοπλες Συγκρούσεις, «καμπανάκι αφύπνισης».
Η Virginia Gamba δήλωσε ότι «αποτυγχάνουμε στα παιδιά» και απηύθυνε έκκληση προς τη διεθνή κοινότητα να ανανεώσει την παγκόσμια συναίνεση για την προστασία των παιδιών από τις ένοπλες συγκρούσεις. Παράλληλα κάλεσε τα κράτη-μέλη του ΟΗΕ να εκπληρώσουν την πρωταρχική τους ευθύνη: να προστατεύσουν τους πληθυσμούς τους και να σεβαστούν πλήρως τους κανόνες και τις αρχές που διέπουν τη διεξαγωγή εχθροπραξιών.
Ιστορικό Πλαίσιο
Η συγκεκριμένη Παγκόσμια Ημέρα θεσπίστηκε με ομόφωνη απόφαση της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, η οποία ανέθεσε στην UNESCO και τη UNICEF την ευαισθητοποίηση της διεθνούς κοινής γνώμης για τη δραματική μοίρα εκατομμυρίων παιδιών που διαβιούν σε συνθήκες ένοπλων συγκρούσεων. Την απόφαση πρότεινε το Κατάρ και τη συναποδέχθηκαν 62 κράτη.
Η απόφαση της Γενικής Συνέλευσης επιβεβαιώνει ότι οι κυβερνήσεις φέρουν την κύρια ευθύνη για την προστασία και την εξασφάλιση μιας χωρίς αποκλεισμούς, ισότιμης και ποιοτικής εκπαίδευσης σε όλα τα επίπεδα για όλους τους μαθητευόμενους, ιδίως για όσους βρίσκονται σε ευάλωτες συνθήκες. Υπογραμμίζει επίσης την επιτακτική ανάγκη εντατικοποίησης των προσπαθειών και αύξησης της χρηματοδότησης για τη διασφάλιση ασφαλούς εκπαιδευτικού περιβάλλοντος σε ανθρωπιστικές κρίσεις, με την υιοθέτηση όλων των εφικτών μέτρων για την προστασία σχολείων, μαθητών και εκπαιδευτικών από επιθέσεις, την αποφυγή ενεργειών που εμποδίζουν την πρόσβαση στην εκπαίδευση και τη διευκόλυνση της πρόσβασης σε συνθήκες ενόπλων συγκρούσεων.
Η UNESCO και η UNICEF είναι επιφορτισμένες με τη διοργάνωση της ετήσιας επετείου σε στενή συνεργασία με οργανισμούς εντός και εκτός του ΟΗΕ. Βρισκόμενοι στην πρώτη γραμμή δράσης σε πληγείσες από πολέμους χώρες, οι δύο αυτοί οργανισμοί υποστηρίζουν διαρκώς τις προσπάθειες των κρατών-μελών να διατηρήσουν ανοιχτούς διαύλους πρόσβασης σε ποιοτική εκπαίδευση, ακόμη και εν μέσω κρίσεων.
Το ήξερες;
-
Το 2023, τεκμηριώθηκαν 32.990 σοβαρές παραβιάσεις κατά 22.557 παιδιών.
-
Ο αριθμός των παιδιών που σκοτώθηκαν το 2023 (5.301) μεταφράζεται σε σχεδόν 15 θανάτους ημερησίως.
-
Οι περισσότερες παραβιάσεις καταγράφηκαν στο Ισραήλ και τα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη, τη ΛΔ του Κονγκό, τη Μιανμάρ, τη Σομαλία, τη Νιγηρία και το Σουδάν.
-
Περίπου το 50% των παραβιάσεων διαπράχθηκε από ένοπλες ομάδες, συμπεριλαμβανομένων οργανώσεων που θεωρούνται τρομοκρατικές από τον ΟΗΕ. Το υπόλοιπο ποσοστό αποδίδεται σε κυβερνητικές δυνάμεις ή μη ταυτοποιημένους δράστες (όπως νάρκες και αυτοσχέδιες εκρηκτικές συσκευές).
-
Παρά την πολλαπλότητα των κρίσεων, πάνω από 10.600 παιδιά που είχαν εμπλακεί με ένοπλες δυνάμεις ή ομάδες έτυχαν προστασίας ή υποστηρίχθηκαν με προγράμματα επανένταξης κατά τη διάρκεια του 2023.