Της Laura Quinones
Ο κόσμος έχει περισσότερα εργαλεία από ποτέ για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Ωστόσο εκατομμύρια εξακολουθούν να μην μπορούν να επωφεληθούν από αυτά. Καθώς οι τεχνολογίες καθαρής ενέργειας προχωρούν ταχύτερα από ποτέ, η πρόκληση που αντιμετωπίζουν οι χώρες στην COP31 δεν είναι πλέον απλώς η εξεύρεση λύσεων – αλλά η διασφάλιση ότι όλοι μπορούν να τις αντέξουν οικονομικά.
Οι καταστροφικές πλημμύρες, οι θανατηφόροι καύσωνες και οι παρατεταμένες ξηρασίες ήταν χαρακτηριστικό γνώρισμα του 2026, μιας χρονιάς κατά την οποία οι επιστήμονες επιβεβαίωσαν ότι ο κόσμος βρίσκεται σε καλό δρόμο για να ξεπεράσει το όριο θέρμανσης του 1,5°C της Συμφωνίας του Παρισιού.
Σε αυτό το πλαίσιο, και με ένα ισχυρό Ελ Νίνιο που αναμένεται να εντείνει περαιτέρω τις κλιματικές επιπτώσεις, εκπρόσωποι περισσότερων από 190 χωρών θα συγκεντρωθούν στην Αττάλεια της Τουρκίας από τις 9 έως τις 20 Νοεμβρίου για την COP31, την τελευταία ετήσια διάσκεψης του ΟΗΕ για το κλίμα.
Ενώ τα ορυκτά καύσιμα παραμένουν ο κύριος μοχλός των εκπομπών, οι τεχνολογίες που απαιτούνται για την απομάκρυνση από αυτά προχωρούν με εξαιρετικό ρυθμό. Η ηλιακή ενέργεια, τα ηλεκτρικά οχήματα και η αποθήκευση μπαταριών γίνονται όλο και πιο προσβάσιμα.
Ωστόσο, πολλές χώρες συνεχίζουν να αγωνίζονται για να επωφεληθούν από αυτά. Γιατί;
Πριν από τη σύνοδο κορυφής, το UN News μίλησε με τον Σέλγουιν Χαρτ, τον Ειδικό Σύμβουλο του ΟΗΕ για τη Δράση για το Κλίμα και τη Δίκαιη Μετάβαση, για το τι διακυβεύεται, τι εμποδίζει την πρόοδο και τι μπορεί ρεαλιστικά να επιτύχει ένας άλλος γύρος κλιματικής διπλωματίας.
Τι είναι η COP31 και γιατί έχει σημασία;
Το COP σημαίνει Διάσκεψη των Μερών, σε αυτήν την περίπτωση, των χωρών που είναι συμβαλλόμενα μέρη της Σύμβασης-Πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (UNFCCC). Αυτές οι ετήσιες συναντήσεις επιτρέπουν στις κυβερνήσεις να αξιολογούν την πρόοδο και να διαπραγματεύονται το πώς να αντιμετωπίσουν μια πρόκληση που κανένα έθνος δεν μπορεί να λύσει μόνο του.
Οι συνομιλίες κατέληξαν στη Συμφωνία του Παρισιού το 2015, όταν οι χώρες δεσμεύτηκαν να διατηρήσουν την υπερθέρμανση του πλανήτη πολύ κάτω από τους 2°C και να συνεχίσουν τις προσπάθειες για τον περιορισμό της στον 1,5°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα.
Οι COP εκτείνονται πλέον πολύ πέρα από τις κυβερνητικές διαπραγματεύσεις. Οι επιχειρήσεις, οι επιστήμονες, οι αυτόχθονες πληθυσμοί, οι νέοι και η κοινωνία των πολιτών συμμετέχουν όλο και περισσότερο, αντανακλώντας το μέγεθος της πρόκλησης.
«Υπάρχει πλέον μια σαφής αναγνώριση ότι η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης απαιτεί όλα τα χέρια στο κατάστρωμα», εξηγεί ο κ.Χαρτ.
Τι μπορεί πραγματικά να επιτύχει μια COP;
Μια COP συχνά κρίνεται από τη συμφωνία που επιτυγχάνεται στο τέλος, μερικές φορές μετά από μέρες δύσκολων συζητήσεων και συμβιβασμών της τελευταίας στιγμής. Αλλά ο κ. Χαρτ υποστηρίζει ότι αυτό λέει μόνο ένα μέρος της ιστορίας.
Προσδιορίζει τρεις τρόπους με τους οποίους αυτά τα συνέδρια μπορούν να κάνουν τη διαφορά:
Συμφωνίες κατόπιν διαπραγμάτευσης: Οι χώρες επιδιώκουν συναίνεση σε θέματα όπως η χρηματοδότηση για το κλίμα, η μείωση των εκπομπών και η προσαρμογή, αν και οι γεωπολιτικές διαιρέσεις συχνά δυσκολεύουν τα φιλόδοξα αποτελέσματα.
Η Ατζέντα Δράσης: Κυβερνήσεις, αναπτυξιακές τράπεζες, επιχειρήσεις και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών συνεργάζονται για πρακτικές λύσεις, από την επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και τον εκσυγχρονισμό των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας έως τη μείωση των εκπομπών μεθανίου.
Εθνικές δεσμεύσεις: Οι χώρες χρησιμοποιούν τις COP για να ανακοινώσουν δράσεις στο εσωτερικό, συμπεριλαμβανομένων νέων σχεδίων για το κλίμα, δεσμεύσεων για απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα και συνεισφορών σε ταμεία για το κλίμα.
«Υπάρχει μερικές φορές αυτή η προσδοκία ότι οι COP θα έχουν πάντα αυτή τη μεγάλη συμφωνία που θα λύσει την κλιματική κρίση. Αυτό δεν είναι ρεαλιστικό», λέει ο κ. Χαρτ.
Υπάρχει μερικές φορές αυτή η προσδοκία ότι οι COP θα έχουν πάντα αυτή τη μεγάλη συμφωνία που θα λύσει την κλιματική κρίση. Αυτό δεν είναι ρεαλιστικό
Φέτος, η Τουρκία θα φιλοξενήσει και θα προεδρεύσει, ενώ η Αυστραλία ηγείται των διαπραγματεύσεων, συνεργαζόμενη στενά με τις χώρες των νησιών του Ειρηνικού.
Η σύνοδος κορυφής δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην εφαρμογή, με την Τουρκία να προωθεί πρωτοβουλίες για την καθαρή ενέργεια, την επισιτιστική ασφάλεια, τις ανθεκτικές πόλεις, τις πιο πράσινες βιομηχανίες, τους ωκεανούς και τη μείωση των αποβλήτων.
«Διεξάγω μια προσωπική εκστρατεία για να μετονομάσω την Ατζέντα Δράσης, την Ατζέντα Εφαρμογής», λέει ο κορυφαίος σύμβουλος για το κλίμα, υπογραμμίζοντας την ανάγκη να προχωρήσουμε πέρα από τις υποσχέσεις και να επικεντρωθούμε σε πρακτικές λύσεις.
Λοιπόν, τι υπάρχει στο τραπέζι στην Αττάλεια;
Πίσω από τη διπλωματική γλώσσα κρύβονται αποφάσεις που θα μπορούσαν να επηρεάσουν εκατομμύρια ζωές. Αρκετά σημαντικά ζητήματα παραμένουν άλυτα:
Χρηματοδότηση για το κλίμα: Οι αναπτυσσόμενες χώρες θέλουν τα πλουσιότερα έθνη να εκπληρώσουν τις οικονομικές τους δεσμεύσεις στο πλαίσιο της Συμφωνίας του Παρισιού, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν διαφωνίες σχετικά με τις ευθύνες χρηματοδότησης, την πρόσβαση στη χρηματοδότηση και τον τρόπο με τον οποίο οι παγκόσμιες χρηματοοικονομικές ροές μπορούν να κατευθυνθούν προς τη δράση για το κλίμα.
Δίκαιη μετάβαση: Οι χώρες συμφώνησαν πέρυσι να δημιουργήσουν έναν μηχανισμό για τη στήριξη της μετάβασης σε καθαρότερες οικονομίες – αλλά πρέπει ακόμα να αποφασίσουν πώς θα λειτουργήσει.
Προσαρμογή: Οι διαπραγματευτές θα συνεχίσουν να εργάζονται για τη μέτρηση της προόδου, ενώ οι αναπτυσσόμενες χώρες πιέζουν για μεγαλύτερη οικονομική στήριξη.
Μείωση των εκπομπών: Οι κυβερνήσεις παραμένουν διχασμένες σχετικά με τον τρόπο ενίσχυσης της δράσης για τις εκπομπές και την εκπλήρωση των υφιστάμενων δεσμεύσεων.
Η COP31 θα δρομολογήσει επίσης τον δεύτερο παγκόσμιο απολογισμό, την επίσημη διαδικασία της συμφωνίας του Παρισιού για την αξιολόγηση της συλλογικής προόδου προς την επίτευξη των μακροπρόθεσμων στόχων της.
Αλλά, δεν έχουμε ήδη χάσει τη μάχη κατά της υπερθέρμανσης του πλανήτη;
Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι ο κόσμος πρόκειται να υπερβεί προσωρινά το όριο θέρμανσης του 1,5°C της Συμφωνίας του Παρισιού, μια κατάσταση γνωστή ως υπέρβαση. Αλλά το πόσο θα αυξηθούν οι θερμοκρασίες και για πόσο καιρό, εξακολουθεί να εξαρτάται από τις επιλογές που κάνουν σήμερα οι κυβερνήσεις, οι επιχειρήσεις και οι κοινωνίες.
«Η υπέρβαση δεν είναι παράδοση. Η υπέρβαση θα πρέπει πραγματικά να οδηγήσει σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό επείγουσας ανάγκης», λέει ο κ. Χαρτ, ζητώντας ταχύτερες περικοπές εκπομπών και μεγαλύτερες επενδύσεις για την προστασία των ευάλωτων κοινοτήτων.
Παρά την προειδοποίηση, βλέπει λόγους αισιοδοξίας.
«Τα καλά νέα σε αυτή τη φρικτή κατάσταση υπέρβασης είναι ότι ο κόσμος δεν ήταν ποτέ καλύτερα εξοπλισμένος για να λύσει αυτήν την πρόκληση», λέει, επισημαίνοντας την ταχεία επέκταση των ηλεκτρικών οχημάτων, της ηλιακής ενέργειας και της αποθήκευσης μπαταριών.
Τι μας δίνει ελπίδα;
Μόλις πριν από μια δεκαετία, η μετάβαση στην καθαρή ενέργεια φαινόταν πολύ διαφορετική. Τα τεχνολογικά σύνορα επεκτείνονται με αξιοσημείωτο ρυθμό.
Ηλεκτρικά οχήματα: Πριν από δέκα χρόνια, λιγότερα από ένα στα 100 νέα αυτοκίνητα που πωλήθηκαν παγκοσμίως ήταν ηλεκτρικά. Το 2025, ήταν ένα στα τέσσερα και το μερίδιο αυτό αναμένεται να φτάσει το 28% το 2026.
Ηλιακή ενέργεια: Ο κόσμος πρόσθεσε περισσότερα από 600 γιγαβάτ ηλιακής ισχύος το 2025, αντιπροσωπεύοντας πάνω από τα τρία τέταρτα της νέας δυναμικότητας ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Αποθήκευση μπαταριών: Η παγκόσμια χωρητικότητα αποθήκευσης μπαταριών είναι πλέον 11 φορές υψηλότερη από ό,τι το 2021. Μόνο το 2025, ο κόσμος πρόσθεσε 108 GW – 40 τοις εκατό περισσότερα από το προηγούμενο έτος. Αυτά τα συστήματα επιτρέπουν την αποθήκευση και τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από ηλιακούς συλλέκτες και ανεμογεννήτριες αργότερα.
Αν υπάρχουν οι λύσεις, τι μας κρατάει πίσω;
Οι επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια έχουν αυξηθεί ραγδαία, αλλά τα οφέλη τους δεν έχουν κατανεμηθεί ισότιμα.
Οι αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες οικονομίες εκτός Κίνας, όπου ζουν σχεδόν τα δύο τρίτα του παγκόσμιου πληθυσμού, έλαβαν μόλις το 18% των παγκόσμιων επενδύσεων σε καθαρή ενέργεια το 2025.
Η Αφρική απεικονίζει την πρόκληση. Παρά το τεράστιο δυναμικό ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η ήπειρος προσελκύει μόνο ένα μικρό μερίδιο των παγκόσμιων επενδύσεων, ενώ περίπου 600 εκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να μην έχουν πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια.
Ο κ. Χαρτ λέει ότι οι επενδύσεις κεφαλαίου είναι ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια. Η χρηματοδότηση έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις αναπτυσσόμενες χώρες μπορεί να κοστίσει πολλές φορές περισσότερο από ό,τι στις πλουσιότερες χώρες, ακόμη και όταν η τεχνολογία είναι πανομοιότυπη.
«Έτσι, το καθήκον μας τώρα, σε αυτή τη δεύτερη δεκαετία της Συμφωνίας του Παρισιού, είναι να διασφαλίσουμε ότι θα άρουμε τα εμπόδια στην εφαρμογή, τα εμπόδια για ταχύτερη δράση σε αυτές τις οικονομίες», εξηγεί.
Για τις χώρες που ήδη παλεύουν με μεγάλα χρέη, η πρόκληση είναι ιδιαίτερα δύσκολη, αφήνοντας τις κυβερνήσεις με περιορισμένους πόρους για να επενδύσουν στην υγειονομική περίθαλψη, την εκπαίδευση και την προστασία του κλίματος.
«Χρειαζόμαστε λύσεις για τη χρηματοδότηση που δεν θα αυξήσουν το χρέος», τονίζει ο κ. Χαρτ.
Η COP31 δεν θα λύσει την κλιματική κρίση σε δύο εβδομάδες. Αλλά θα μπορούσε να βοηθήσει στην άρση ορισμένων από τα εμπόδια που στέκονται μεταξύ των λύσεων που είναι ήδη διαθέσιμες και των ανθρώπων που τις χρειάζονται.
Για εκατομμύρια ανθρώπους που ζουν με τις συνέπειες της υπερθέρμανσης του πλανήτη, αυτό είναι που θα έχει σημασία πολύ μετά το τέλος της συνόδου κορυφής.
* *** *