Η Υπηρεσία Αρωγής και Έργων του ΟΗΕ για τους Παλαιστινίους Πρόσφυγες στην Εγγύς Ανατολή (UNRWA) βρίσκεται εδώ και καιρό στο επίκεντρο στοχευμένων εκστρατειών παραπληροφόρησης και διασποράς ψευδών ειδήσεων, συμπεριλαμβανομένων ανακριβειών για το προσωπικό και τις επιχειρήσεις της. Το φαινόμενο αυτό εντάθηκε περαιτέρω μετά την έναρξη του πολέμου στη Λωρίδα της Γάζας στις 7 Οκτωβρίου 2023.
Το παρόν κείμενο παραθέτει τις επίσημες θέσεις της UNRWA, τεκμηριωμένες με βάση γεγονότα, δεδομένα και άμεσες μαρτυρίες. Εστιάζει σε μερικούς από τους συχνότερους ισχυρισμούς και κατηγορίες που διατυπώνονται δημόσια εις βάρος της Υπηρεσίας.
Γενικό Πλαίσιο
Κατά τους τελευταίους 20 μήνες, η Κυβέρνηση του Ισραήλ έχει προβεί επανειλημμένα σε ατεκμηρίωτες κατηγορίες εις βάρος της UNRWA, αμφισβητώντας ευθέως την ουδετερότητα της Υπηρεσίας. Οι εν λόγω ισχυρισμοί έχουν θέσει σε σοβαρό κίνδυνο τη ζωή του προσωπικού της και έχουν πλήξει την υπόληψη και την αξιοπιστία της.
Σε επιστολή που απέστειλε στα τέλη Μαΐου 2025 προς τον Υπουργό Εξωτερικών του Ισραήλ, ο Γενικός Επίτροπος της UNRWA υπενθύμισε τα απτά μέτρα που έχει λάβει η Υπηρεσία, εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία, σε συνεργασία με την Κυβέρνηση του Ισραήλ, στο πνεύμα της διαφάνειας και του σεβασμού της ουδετερότητας. Εν προκειμένω, η UNRWA έχει ζητήσει επανειλημμένα τη συνεργασία της κυβέρνησης του Ισραήλ με την παροχή πληροφοριών και αποδεκτικών στοιχείων για την τεμηρίωση των κατηγοριών που διατυπώνονται εναντίον της. Μέχρι σήμερα, δεν έχει δοθεί καμία απάντηση ούτε έχει προσκομιστεί οποιαδήποτε απόδειξη από την πλευρά της ισραηλινής κυβέρνησης που να θεμελιώνει τις βαριές καταγγελίες για την Υπηρεσία ή το προσωπικό της.
Ο ΟΗΕ βασίζεται στα κράτη μέλη για την ασφάλεια των εγκαταστάσεών του και του προσωπικού του, καθώς και για την παροχή κρίσιμων πληροφοριών. Τα κράτη – και όχι τα Ηνωμένα Έθνη – φέρουν την ευθύνη για τη διερεύνηση και την ποινική δίωξη περιστατικών ένοπλης δραστηριότητας. Αναμένεται δε ότι τα κράτη θα διενεργούν τις σχετικές έρευνες τηρώντας τις επιταγές της δέουσας διαδικασίας και θα ενημερώνουν τα Ηνωμένα Έθνη για ευρήματα που άπτονται των επιχειρήσεων ή του προσωπικού τους. Στην προκειμένη περίπτωση, η Κυβέρνηση του Ισραήλ δεν έχει προσκομίσει επαρκή στοιχεία, ούτε έχει κινήσει τις δικές της νομικές διαδικασίες – οι οποίες επίσης απαιτούν τεκμήρια και σεβασμό της δίκαιης διαδικασίας. Εάν το Ισραήλ είχε πράξει ένα από τα δύο και είχε συνεργαστεί με την UNRWA, ο Οργανισμός θα μπορούσε να ανταποκριθεί σύμφωνα με το ρυθμιστικό του πλαίσιο. Ελάχιστη προϋπόθεση: επαρκή αποδεικτικά στοιχεία και σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Η απουσία και των δύο, περισσότερο από έναν χρόνο μετά, γεννά το εύλογο ερώτημα εάν οι κατηγορίες ήταν αβάσιμες.
Στην ίδια επιστολή, ο Γενικός Επίτροπος της UNRWA κάλεσε εκ νέου το Κράτος του Ισραήλ να ανανεώσει τη μακρόχρονη συνεργασία του με τον Οργανισμό, σε πνεύμα συμβατό με τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και άλλες διεθνείς συμφωνίες. Ζήτησε επίσης τον τερματισμό της ανυπόστατης εκστρατείας παραπληροφόρησης εις βάρος της UNRWA, ενώ επιβεβαίωσε ότι ο Οργανισμός, σε σύμπραξη με άλλα όργανα του ΟΗΕ, παραμένει πρόθυμος να συνεχίσει το κρίσιμο ανθρωπιστικό του έργο στον τομέα της ανακούφισης, της εκπαίδευσης και της υγειονομικής περίθαλψης των Παλαιστινίων Προσφύγων. Η κατάσταση στη Γάζα αποτελεί εύγλωττο παράδειγμα: η UNRWA διαθέτει τόσο τα αποθέματα όσο και την υλικοτεχνική υποδομή για να ανταποκριθεί σε μαζική κλίμακα.
Η ως άνω επιστολή είναι διαθέσιμη κατόπιν αιτήματος.
Σχετικά με την έρευνα του Γραφείου Εσωτερικής Εποπτείας (OIOS)
Στις 26 Ιανουαρίου 2024, κατόπιν προφορικών ισχυρισμών Ισραηλινών αξιωματούχων περί εμπλοκής 12 υπαλλήλων της UNRWA στις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου κατά του Ισραήλ, και αφού επιβεβαιώθηκε η ταυτότητά τους ως προσωπικό της Υπηρεσίας, ο Γενικός Επίτροπος της UNRWA αποφάσισε την άμεση λύση των συμβάσεών τους, «προς το συμφέρον του Οργανισμού», σύμφωνα με τον εσωτερικό κανονισμό προσωπικού, ώστε να προστατευθεί η δυνατότητα της UNRWA να συνεχίσει την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας. Η απόφαση αυτή δημοσιοποιήθηκε με επίσημη ανακοίνωση.
Κατόπιν αιτήματος του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, το Γραφείο Εσωτερικής Εποπτείας (OIOS), η ανώτατη ελεγκτική αρχή του ΟΗΕ, ξεκίνησε ανεξάρτητη έρευνα επί των συγκεκριμένων καταγγελιών.
Στις 26 Απριλίου 2024, ο εκπρόσωπος του Γενικού Γραμματέα ανακοίνωσε ότι συνολικά 19 υπάλληλοι της UNRWA αποτέλεσαν αντικείμενο έρευνας από το OIOS – οι 12 που είχαν αναφερθεί τον Ιανουάριο και επτά ακόμη για τους οποίους υποβλήθηκαν στοιχεία από την Κυβέρνηση του Ισραήλ τον Μάρτιο και Απρίλιο 2024.
Στις 5 Αυγούστου 2024, ο Γενικός Επίτροπος της UNRWA εξέδωσε ανακοίνωση με την οποία επιβεβαίωσε την ολοκλήρωση της έρευνας. Σε μία περίπτωση δεν βρέθηκε κανένα στοιχείο, σε άλλες εννέα οι ενδείξεις κρίθηκαν ανεπαρκείς, ενώ στις υπόλοιπες εννέα, το υλικό που συνέλεξε η OIOS – εφόσον επικυρωθεί και διασταυρωθεί – ενδέχεται να υποδηλώνει εμπλοκή, και οι σχετικές συμβάσεις λύθηκαν για λόγους προστασίας της αποστολής της Υπηρεσίας.
Ο Γενικός Επίτροπος υπογράμμισε ότι προτεραιότητα της UNRWA παραμένει η παροχή σωτήριων και κρίσιμων υπηρεσιών στους Παλαιστίνιους Πρόσφυγες στη Γάζα και στην ευρύτερη περιοχή. Επισήμανε τη δέσμευση του Οργανισμού στις αρχές και αξίες των Ηνωμένων Εθνών, συμπεριλαμβανομένης της ανθρωπιστικής αρχής της ουδετερότητας, καθώς και τη συνεχή προσπάθεια να διασφαλίζεται η συμμόρφωση όλου του προσωπικού προς αυτήν. Υπενθύμισε, επίσης, ότι η Ανεξάρτητη Αξιολόγηση της UNRWA κατέληξε πως ο Οργανισμός διαθέτει «πιο αναπτυγμένο πλαίσιο ουδετερότητας σε σχέση με άλλους διεθνείς φορείς του ΟΗΕ ή ΜΚΟ». Τέλος, επανέλαβε τη ρητή καταδίκη των επιθέσεων της 7ης Οκτωβρίου και την έκκληση της UNRWA για άμεση και άνευ όρων απελευθέρωση όλων των ομήρων που κρατούνται στη Γάζα.
Σχετικά με την “Έκθεση Colonna”
Στις 17 Ιανουαρίου 2024, ο Γενικός Επίτροπος της UNRWA ανακοίνωσε την πρόθεσή του να δρομολογήσει ανεξάρτητη αξιολόγηση προκειμένου να εξεταστεί η επάρκεια και η εφαρμογή των μηχανισμών της Υπηρεσίας για τη διασφάλιση της ουδετερότητας. Στις 5 Φεβρουαρίου 2024, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ διόρισε Ομάδα Επανεξέτασης, με επικεφαλής την Κατρίν Κολονά, πρώην Υπουργό Εξωτερικών της Γαλλίας, προκειμένου «να αξιολογήσει κατά πόσο η Υπηρεσία πράττει ό,τι είναι δυνατό για να διασφαλίσει την ουδετερότητά της και να ανταποκρίνεται επαρκώς όταν τίθενται σοβαρές καταγγελίες».
Στις 22 Απριλίου 2024, ο Γενικός Επίτροπος χαιρέτισε τα πορίσματα της ανεξάρτητης έκθεσης, γνωστής και ως “Έκθεση Colonna”. Διαπίστωσε ότι η έκθεση επιβεβαιώνει πως η UNRWA έχει θεσπίσει, διαχρονικά, πολιτικές, διαδικασίες και μηχανισμούς για τη διασφάλιση της ουδετερότητας· ότι διαθέτει δομές για την αντιμετώπιση περιστατικών, περιλαμβανομένων πειθαρχικών κυρώσεων· και ότι την περίοδο 2022-2024, ο Οργανισμός εξέτασε το σύνολο των εξωτερικών καταγγελιών και προχώρησε σε εσωτερικές έρευνες όπου υπήρχαν ενδείξεις παρατυπιών. Κατέληξε τονίζοντας εκ νέου την ακλόνητη προσήλωση της UNRWA στις αξίες του ΟΗΕ και τις θεμελιώδεις αρχές της ανθρωπιστικής δράσης.
Ισχυρισμοί έναντι Γεγονότων
Ο Ισχυρισμός: Μέσα ενημέρωσης υποστήριξαν ότι περίπου το 10% του προσωπικού της UNRWA στη Γάζα –δηλαδή έως και 1.400 άτομα– διατηρούν σχέσεις με τη Χαμάς ή την Παλαιστινιακή Ισλαμική Τζιχάντ.
Η Πραγματικότητα: Οι κατηγορίες δεν ισοδυναμούν με αποδείξεις. Η UNRWA δεν έχει λάβει καμία πληροφόρηση, πόσο μάλλον τεκμηριωμένα στοιχεία, από τις Ισραηλινές Αρχές ή οποιοδήποτε άλλο Κράτος Μέλος σχετικά με τον παραπάνω ισχυρισμό. Ο Οργανισμός πληροφορήθηκε την εν λόγω κατηγορία αρχικά από διεθνή μέσα ενημέρωσης και στη συνέχεια μέσω συνέντευξης Τύπου Ισραηλινού κυβερνητικού αξιωματούχου.
Όπως κάθε άλλος οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών, η UNRWA εφαρμόζει λεπτομερή έλεγχο αναφορών και ταυτοτήτων κατά την πρόσληψη κάθε μέλους του προσωπικού της. Εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες, η UNRWA διαβιβάζει ετησίως τα πλήρη στοιχεία (ονόματα, αριθμούς μητρώου και αρμοδιότητες) όλων των εργαζομένων της και στις πέντε περιοχές επιχειρήσεων προς τις αρμόδιες αρχές φιλοξενίας (στον Λίβανο, την Ιορδανία, τη Συρία, και την Παλαιστινιακή Αρχή) και, όσον αφορά τη Δυτική Όχθη (συμπεριλαμβανομένης της Ανατολικής Ιερουσαλήμ) και τη Λωρίδα της Γάζας, προς το Ισραήλ ως κατοχική δύναμη.
Δείτε εδώ τη δήλωση του Γενικού Επιτρόπου της UNRWA σχετικά με την επιστολή του προς τον Υπουργό Εξωτερικών του Ισραήλ αναφορικά με τους επανειλημμένους ατεκμηρίωτους ισχυρισμούς της Ισραηλινής Κυβέρνησης εναντίον του Οργανισμού.
Ο Ισχυρισμός: Ισραηλινοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι «η UNRWA έχει διεισδυθεί από τη Χαμάς».
Η Πραγματικότητα: Τα τελευταία δύο έτη, η UNRWA έχει γίνει στόχος συστηματικής εκστρατείας καταγγελιών, κυρίως από την οργάνωση «UN Watch», περί παραβίασης της αρχής της ουδετερότητας από μεμονωμένα πρόσωπα που φέρονται να εργάζονται για την Υπηρεσία. Από τις εσωτερικές έρευνες της UNRWA προέκυψε ότι λιγότερο από το 1% του συνόλου του προσωπικού της (περίπου 30.000 άτομα) σε όλες τις επιχειρησιακές περιοχές είχε προβεί σε παραβίαση, κυρίως μέσω ανάρτησης ακατάλληλου περιεχομένου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Δεν έχει ποτέ προσκομιστεί αποδεικτικό υλικό που να τεκμηριώνει τους γενικευμένους και επαναλαμβανόμενους χαρακτηρισμούς περί «ολικής διείσδυσης» ή «συστημικής εμπλοκής».
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι τα μέλη του προσωπικού της UNRWA λαμβάνουν συστηματικές υπενθυμίσεις και παρακολουθούν υποχρεωτικά σεμινάρια για τα Πρότυπα Συμπεριφοράς των Υπαλλήλων του Διεθνούς Δημόσιου Τομέα του ΟΗΕ. Η συντριπτική πλειοψηφία του προσωπικού συμμορφώνεται πλήρως με τις αρχές που έχει δεσμευτεί να υπηρετεί από την πρώτη ημέρα ένταξής του στον Οργανισμό.
Ο Ισχυρισμός: Μέσα ενημέρωσης ισχυρίστηκαν ότι το Ισραήλ έχει τεκμηριώσει όλο και πιο στενούς δεσμούς μεταξύ της UNRWA και της Χαμάς, η οποία ελέγχει de facto τη Λωρίδα της Γάζας από το 2007.
Η Πραγματικότητα: Όπως συμβαίνει και σε άλλες περιοχές του κόσμου, τα Ηνωμένα Έθνη λειτουργούν σε περίπλοκα περιβάλλοντα, συμπεριλαμβανομένων περιοχών που ελέγχονται από de facto αρχές ή ένοπλες ομάδες. Η επαφή με όλες τις πλευρές για τη διευκόλυνση της παροχής υπηρεσιών και ανθρωπιστικής βοήθειας είναι καθιερωμένη πρακτική. Στη Λωρίδα της Γάζας, οι επαφές της UNRWA με τις de facto αρχές περιορίζονται αυστηρά σε τεχνικό-λειτουργικό επίπεδο και έχουν αποκλειστικό σκοπό την υλοποίηση της ανθρωπιστικής αποστολής.
Από την έναρξη του πολέμου τον Οκτώβριο του 2023, οι δραστηριότητες της UNRWA στη Γάζα συντονίζονται και «αποσυγκρούονται» επιχειρησιακά με τα εμπλεκόμενα μέρη, προκειμένου να διασφαλιστεί η εφαρμογή της ανθρωπιστικής εντολής του Οργανισμού. Στο πλαίσιο αυτό, η UNRWA διατηρούσε επαφές τόσο με τις Ισραηλινές Αρχές όσο και, όταν ήταν αναγκαίο, με τις de facto αρχές, προκειμένου να τις ενημερώνει για κινήσεις και επιχειρήσεις της Υπηρεσίας. Από τις 30 Ιανουαρίου 2025, μετά την εφαρμογή σχετικού νόμου από την Κνεσέτ, οι Ισραηλινοί αξιωματούχοι απαγορεύεται να επικοινωνούν με την UNRWA.
Από το 2007, η UNRWA έχει αντιμετωπίσει ποικίλες προκλήσεις υπό το καθεστώς της Χαμάς, μεταξύ των οποίων:
-
Απειλές προς τη διοίκηση του Οργανισμού.
-
Δημόσιες κατηγορίες από τη Χαμάς περί συνεργασίας της UNRWA, ιδίως της διοίκησή της, με το Ισραήλ.
-
Έντονη αντίθεση στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα της UNRWA, αμφισβητώντας τη δέσμευση του Οργανισμού για την ισότητα των φύλων (στα σχολεία και στο προσωπικό) και την τήρηση της αρχής της ουδετερότητας.
-
Απαίτηση απόσυρσης του Κώδικα Δεοντολογίας του προσωπικού το 2023.
-
Απόρριψη των «Καλοκαιρινών Εβδομάδων Δημιουργικότητας», που ενθάρρυναν τη συμμετοχή αγοριών και κοριτσιών σε κοινές δραστηριότητες όπως μουσική, αθλητισμός, τέχνες και παιχνίδι.
Ο Ισχυρισμός: Η ανθρωπιστική βοήθεια που διανέμει η UNRWA δήθεν καταλήγει στα χέρια της Χαμάς.
Η Πραγματικότητα: Η UNRWA δεν έχει λάβει καμία συγκεκριμένη καταγγελία ή απόδειξη περί εκτροπής της ανθρωπιστικής βοήθειας από τη Χαμάς ή άλλες ένοπλες ομάδες στη Λωρίδα της Γάζας.
Η διαδικασία διανομής υλοποιείται με αυστηρό σύστημα ελέγχου και εποπτείας. Η UNRWA δεν χρησιμοποιεί μεσάζοντες, γεγονός που σημαίνει ότι διατηρεί πλήρη και άμεσο έλεγχο της διανομής.
Οι επανειλημμένοι ισχυρισμοί περί εκτροπής που προβάλλονται από τις Ισραηλινές Αρχές δεν έχουν τεκμηριωθεί, πολλώ δε μάλλον αποδειχθεί. Όπως αναφέρει η Διεθνής Ομάδα Κρίσης (International Crisis Group), ο Ειδικός Απεσταλμένος των ΗΠΑ David Satterfield δήλωσε ότι, ακόμη και σε εμπιστευτικές ενημερώσεις, οι Ισραηλινοί αξιωματούχοι δεν έκαναν λόγο για κλοπή.
Οι εν λόγω ισχυρισμοί χρησιμοποιούνται ως πρόσχημα για την προώθηση ενός νέου συστήματος διανομής βοήθειας, υποστηριζόμενου από το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες, το οποίο όμως απομακρύνεται από τις ανθρωπιστικές αρχές και το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο.
Ο Ισχυρισμός: Η Χαμάς έχει αποθηκεύσει όπλα σε σχολεία της UNRWA και έχει σκάψει τούνελ κάτω από εγκαταστάσεις της, ενώ η Υπηρεσία έχει κάνει ελάχιστα για να το αποτρέψει.
Τα Γεγονότα: Από τα μέσα της δεκαετίας του 2000 και κατά τη διάρκεια συγκρούσεων στη Γάζα, υπήρξαν περιστατικά κατά τα οποία ένοπλοι δρώντες και από τις δύο πλευρές παραβίασαν την ουδετερότητα των εγκαταστάσεων της UNRWA, οι οποίες προστατεύονται από το διεθνές δίκαιο, εισερχόμενοι, για παράδειγμα, σε κτήρια της UNRWA ή χρησιμοποιώντας τα για στρατιωτικούς σκοπούς. Η UNRWA καταδικάζει συστηματικά αυτές τις παραβιάσεις και ζητά την διεξαγωγή ανεξάρτητων διεθνών ερευνών.
Κάθε φορά που η Υπηρεσία εντόπιζε παραβίαση της ουδετερότητας των εγκαταστάσεών της, συμπεριλαμβανομένων περιπτώσεων όπου ένοπλες ομάδες στη Γάζα τις χρησιμοποιούσαν για την απόκρυψη πυρομαχικών, κατήγγελλε το γεγονός στις ντε φάκτο αρχές της περιοχής, ενώ ταυτόχρονα ενημέρωνε την Παλαιστινιακή Αρχή, το Ισραήλ και τους βασικούς της δωρητές.
Η UNRWA δεν φέρει ευθύνη για ό,τι ενδέχεται να υπάρχει ή να μην υπάρχει κάτω από τις εγκαταστάσεις της. Όταν εντοπίστηκαν ύποπτες υπόγειες κοιλότητες κάτω από δομές της Υπηρεσίας, αυτές σφραγίστηκαν με έγχυση τσιμέντου, ενώ η UNRWA διαμαρτυρήθηκε επισήμως στις ντε φάκτο αρχές, ενημέρωσε την Παλαιστινιακή Αρχή, το Ισραήλ, τους κύριους δωρητές της και υπέβαλε αναφορά προς τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών. Μέχρι την έναρξη του πολέμου στη Γάζα, η Υπηρεσία διενεργούσε τακτικούς ελέγχους ουδετερότητας στις εγκαταστάσεις της. Οι αξιολογήσεις περιλάμβαναν την εξακρίβωση της μη κατάχρησης των εγκαταστάσεων, τη σαφή σήμανσή τους ως εγκαταστάσεις του ΟΗΕ, την παρουσία πινακίδων στις εισόδους που δηλώνουν ρητά ότι πρόκειται για χώρους χωρίς όπλα, καθώς και τον έλεγχο των εσωτερικών και εξωτερικών τοίχων για οποιοδήποτε μήνυμα που θα παραβίαζε την αρχή της ουδετερότητας.
Οι παραπάνω αξιολογήσεις διενεργούνταν ανά τρίμηνο από ειδικά εκπαιδευμένο προσωπικό, καλύπτοντας σχεδόν 1.000 εγκαταστάσεις της UNRWA και στις πέντε περιοχές λειτουργίας της: Λίβανο, Ιορδανία, Συρία, Δυτική Όχθη –συμπεριλαμβανομένης της Ανατολικής Ιερουσαλήμ– και τη Γάζα (έως την έναρξη του πολέμου). Ωστόσο, οι δυσκολίες πρόσβασης κατά τη διάρκεια ενεργών συγκρούσεων, όπως οι εντολές υποχρεωτικού εκτοπισμού, έχουν επηρεάσει σοβαρά τη δυνατότητα της Υπηρεσίας να συνεχίσει αυτούς τους ελέγχους, ιδίως στη Γάζα.
Ο Ισχυρισμός: Τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται στα σχολεία της UNRWA εξυμνούν τρομοκράτες και καλλιεργούν μίσος κατά του Ισραήλ.
Τα Γεγονότα: Η UNRWA χρησιμοποιεί τα σχολικά εγχειρίδια των χωρών υποδοχής, σύμφωνα με τις βέλτιστες πρακτικές του ΟΗΕ για την παροχή ποιοτικής εκπαίδευσης σε προσφυγικά περιβάλλοντα. Όλα τα εγχειρίδια εξετάζονται προσεκτικά από την Υπηρεσία, ώστε να εντοπίζονται σημεία που δεν ευθυγραμμίζονται με τις αξίες του ΟΗΕ και τα πρότυπα της UNESCO για τη διδασκαλία. Η UNRWA δεν ανέχεται καμία μορφή ρητορικής μίσους ή υποκίνησης διακρίσεων ή βίας. Ανεξάρτητοι αναλυτές και διεθνείς εμπειρογνώμονες έχουν επιβεβαιώσει την ποιότητα και το περιεχόμενο της εκπαιδευτικής προσφοράς της Υπηρεσίας.
Η χρήση σχολικών προγραμμάτων των χωρών υποδοχής αποτελεί καθιερωμένη πρακτική του ΟΗΕ σε προσφυγικά περιβάλλοντα, καθώς διευκολύνει τη συνέχεια της φοίτησης των μαθητών σε εθνικά εκπαιδευτικά συστήματα. Η πλειονότητα των σχολείων της UNRWA σταματά στη γ’ γυμνασίου, με τους περισσότερους μαθητές να συνεχίζουν τη φοίτησή τους σε τοπικά σχολεία και κατόπιν σε πανεπιστήμια.
Η UNRWA είναι από τους ελάχιστους οργανισμούς στην περιοχή που υλοποιεί πρόγραμμα για τα ανθρώπινα δικαιώματα, την επίλυση συγκρούσεων και την ανεκτικότητα.
Οι εκπαιδευτικοί της UNRWA εκπαιδεύονται ώστε να διαχειρίζονται ενδεχόμενο αμφιλεγόμενο περιεχόμενο μέσα στην τάξη, με βάση οδηγίες που έχει εκπονήσει η ίδια η Υπηρεσία. Οφείλουν να ακολουθούν τις οδηγίες αυτές και υπόκεινται σε έλεγχο. Όσον αφορά τα εγχειρίδια της Παλαιστινιακής Αρχής, η UNRWA αναφέρεται συστηματικά στις επίσημες θέσεις του ΟΗΕ σχετικά με ζητήματα όπως η κατοχή, τα σύνορα, το τείχος και η Ιερουσαλήμ. Η UNRWA δεν έχει ούτε αρμοδιότητα ούτε εντολή να συμφιλιώσει τις ισραηλινές και παλαιστινιακές αφηγήσεις.
Επιπλέον, Ομάδα Συμβούλων Εκπαιδευτικής Πολιτικής, αποτελούμενη από διεθνώς αναγνωρισμένους ειδικούς από θεσμούς όπως η UNESCO και η Παγκόσμια Τράπεζα, παρέχει τακτική υποστήριξη στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα της UNRWA. Όσον αφορά τα σχολικά εγχειρίδια της Παλαιστινιακής Αρχής, η θέση της Υπηρεσίας συμβαδίζει με τα συμπεράσματα της μελέτης του Ινστιτούτου Georg Eckert, που ανατέθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Άλλες ανεξάρτητες αξιολογήσεις, όπως η μελέτη της Παγκόσμιας Τράπεζας και της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες το 2021, επιβεβαίωσαν ότι τα μαθησιακά αποτελέσματα της UNRWA είναι από τα καλύτερα στην περιοχή και με το χαμηλότερο κόστος ανά μαθητή.
Ο Ισχυρισμός: Έκθεση του Γραφείου Ελέγχου Κυβερνητικής Λειτουργίας των ΗΠΑ (GAO) το 2019 φέρεται να ανέφερε ότι η UNRWA δεν έχει εφαρμόσει επαρκώς μέτρα για την αντιμετώπιση προβληματικού περιεχομένου στα σχολικά εγχειρίδια.
Τα Γεγονότα: Η έκθεση του 2019 επαναβεβαίωσε τη διαρκή προσήλωση της UNRWA στις αξίες των Ηνωμένων Εθνών. Όπου κρίθηκε ότι απαιτείται βελτίωση στην εφαρμογή, η Υπηρεσία έλαβε τα απαραίτητα μέτρα – μπορείτε να διαβάσετε τη σχετική δήλωσή μας εδώ.
Η UNRWA διενεργεί τακτικούς ελέγχους σε όλα τα εγχειρίδια και εκπαιδευτικά υλικά που χρησιμοποιούνται στα σχολεία της, διασφαλίζοντας τη συμβατότητά τους με τις αξίες του ΟΗΕ και τα πρότυπα της UNESCO, ενισχύοντας την ανεκτικότητα και την κατανόηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Ο Ισχυρισμός: Αντί να συμβάλλει στη λύση, η UNRWA διαιωνίζει το προσφυγικό ζήτημα, μεταξύ άλλων υπενθυμίζοντας στους Παλαιστίνιους πρόσφυγες την ιστορία τους και λέγοντάς τους ότι το σπίτι τους βρίσκεται στο Ισραήλ.
Η Αλήθεια: Όταν η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών ίδρυσε την UNRWA με το ψήφισμα 302 το 1949, δεν της ανέθεσε την επίλυση της ισραηλινοπαλαιστινιακής σύγκρουσης ούτε του ζητήματος των Παλαιστινίων προσφύγων, ούτε και την εξεύρεση μόνιμων λύσεων για τους ίδιους.
Η UNRWA συστάθηκε ως προσωρινός οργανισμός με στόχο την παροχή «άμεσης ανακούφισης και προγραμμάτων κοινωφελούς εργασίας» για τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες.
Η εντολή της UNRWA είναι ανθρωπιστική και αναπτυξιακή, η οποία ανανεώνεται κάθε τρία χρόνια από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, για την παροχή βοήθειας και προστασίας στους Παλαιστίνιους Πρόσφυγες μέχρι να βρεθεί μια δίκαιη και μόνιμη λύση στη δύσκολη θέση τους. Η UNRWA παρέχει βασικές δημόσιες υπηρεσίες, ιδίως εκπαίδευση και υγειονομική περίθαλψη.
Η UNRWA εξακολουθεί να υφίσταται 75 χρόνια μετά, λόγω της αποτυχίας της διεθνούς κοινότητας να επιλύσει ένα πολιτικό πρόβλημα.
Οι Παλαιστίνιοι πρόσφυγες δεν αποτελούν εξαίρεση. Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, οι πρόσφυγες και οι απόγονοί τους διατηρούν την ιδιότητα του πρόσφυγα μέχρι να υπάρξει βιώσιμη λύση για την κατάσταση που τους κατέστησε πρόσφυγες. Όπως επισημαίνει ο ΟΗΕ, η αρχή αυτή ισχύει για όλους τους πρόσφυγες και τόσο η UNRWA, όσο και η UNHCR αναγνωρίζουν τους απογόνους ως πρόσφυγες βάσει αυτού του πλαισίου.
Το ψήφισμα 194 της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, το οποίο αναφέρεται στο δικαίωμα επιστροφής, προηγείται και διαφέρει από το ψήφισμα 302 που ίδρυσε την UNRWA. Η UNRWA δεν διαθέτει εντολή για την εφαρμογή βιώσιμων λύσεων, όπως η επιστροφή ή η επανεγκατάσταση των Παλαιστινίων προσφύγων.
Ο Ισχυρισμός: Άλλες υπηρεσίες του ΟΗΕ παρέχουν ανθρωπιστική βοήθεια σε κρίσεις παγκοσμίως και θα ήταν καλύτερα τοποθετημένες να αναλάβουν το έργο της UNRWA.
Η Αλήθεια: Η UNRWA διαχειρίζεται άμεσα κρίσιμες υπηρεσίες δημόσιου χαρακτήρα (όπως σχολεία και κέντρα υγείας) στα πέντε πεδία λειτουργίας της, απασχολώντας περισσότερους από 30.000 εργαζομένους, οι περισσότεροι εκ των οποίων είναι Παλαιστίνιοι πρόσφυγες. Η υφιστάμενη υποδομή της UNRWA και η αποδεδειγμένη οικονομική της αποδοτικότητα δεν έχουν αντίστοιχο εντός του συστήματος του ΟΗΕ. Αυτό οφείλεται, μεταξύ άλλων, στο ότι η πλειοψηφία του προσωπικού ανήκει στην κατηγορία Area Staff με μισθούς συνδεδεμένους με τις εθνικές δημόσιες υπηρεσίες, που σε πολλές περιπτώσεις κυμαίνονται από 40% έως 70% χαμηλότερα σε σχέση με άλλους τοπικά προσλαμβανόμενους υπαλλήλους του ΟΗΕ.
Επιπλέον, η UNRWA ανταποκρίνεται σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, όπως σήμερα στη Γάζα, χρησιμοποιώντας το προσωπικό, τα δίκτυα και τις γνώσεις της, καθώς και τη μακρόχρονη εμπειρία της που αποκτήθηκε κατά τη διάρκεια πολλαπλών συγκρούσεων και κρίσεων. Η UNRWA έχει κερδίσει με τα χρόνια την εμπιστοσύνη και την αποδοχή των κοινοτήτων. Με πάνω από 2 εκατομμύρια ανθρώπους να έχουν απόλυτη ανάγκη από ανθρωπιστική βοήθεια που σώζει ζωές στη Γάζα, καμία άλλη υπηρεσία δεν είναι σε θέση να ανταποκριθεί στην κλίμακα που απαιτείται σήμερα.
Ο Ισχυρισμός: Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) έχει την εντολή να μετεγκαθιστά πρόσφυγες και να επιλύει προσφυγικά ζητήματα. Θα μπορούσε να αναλάβει το έργο της UNRWA.
Η Αλήθεια: Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ίδρυσε τη UNRWA το 1949 και την UNHCR το 1950, αναθέτοντάς τους διαφορετικές αποστολές για την προστασία και υποστήριξη προσφύγων. Οι εν λόγω εντολές κατοχυρώνονται στη με αριθμό 302 απόφαση της Γενικής Συνέλευσης του 1949, με την οποία συστάθηκε η UNRWA, που έκτοτε ανανεώνεται τακτικά, στο Καταστατικό της UNHCR, επίσης εγκεκριμένο από τη Γενική Συνέλευση, και στη Σύμβαση του 1951 για το Καθεστώς των Προσφύγων, που αποτελεί δεσμευτική διεθνή συνθήκη. Ούτε η UNRWA ούτε η UNHCR μπορούν να τροποποιήσουν μονομερώς τις εντολές τους.
Οι δύο οργανισμοί επιτελούν διαφορετικές λειτουργίες. Η UNRWA προσφέρει άμεσα υπηρεσίες, ιδίως στους τομείς της εκπαίδευσης και της υγείας. Δεν διαθέτει εντολή για τη διαχείριση μακροπρόθεσμων λύσεων, όπως η επιστροφή ή η μετεγκατάσταση, αρμοδιότητα που ανήκει στην UNHCR.
Ο Ισχυρισμός: Τα χρήματα των δωρητών θα αξιοποιούνταν καλύτερα αν κατευθύνονταν προς τις κυβερνήσεις της περιοχής ώστε να υποστηρίξουν οι ίδιες τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες, αντί να δίνονται μέσω της UNRWA.
Η Αλήθεια: Στο πλαίσιο των τακτικών αξιολογήσεων της εντολής της, τα κράτη μέλη του ΟΗΕ συνεχίζουν να αναθέτουν στην UNRWA την παροχή στήριξης στους Παλαιστίνιους πρόσφυγες στα πέντε πεδία λειτουργίας της: Λίβανος, Ιορδανία, Συρία, Δυτική Όχθη (περιλαμβανομένης της Ανατολικής Ιερουσαλήμ) και Γάζα. Η UNRWA παρέχει βασικές δημόσιες υπηρεσίες όπως σχολεία και κέντρα υγείας με περισσότερους από 30.000 εργαζόμενους, στην πλειονότητά τους Παλαιστίνιους, των οποίων η μισθοδοσία βασίζεται στις κλίμακες των εθνικών δημοσίων υπαλλήλων στις αντίστοιχες χώρες.
Ο Ισχυρισμός: Η UNRWA δεν λαμβάνει σοβαρά τις αναφορές εις βάρος της.
Η Αλήθεια: Η UNRWA εφαρμόζει πολιτική μηδενικής ανοχής απέναντι στην ρητορική μίσους, τις διακρίσεις, την υποκίνηση βίας και σε οποιαδήποτε πράξη μπορεί να ερμηνευθεί ως μεροληψία σε συνθήκες σύγκρουσης. Η προσήλωση στις αξίες του ΟΗΕ και η διαφύλαξη των ανθρωπιστικών αρχών, ιδίως της ουδετερότητας, θεμελιώδη πυλώνα των αξιών της UNRWA και είναι ζωτικής σημασίας για τις επιχειρήσεις της Υπηρεσίας. Η UNRWA εξετάζει σε τακτική βάση όλους τους ισχυρισμούς που λαμβάνει σχετικά με την παραβίαση των αξιών και των ανθρωπιστικών αρχών του ΟΗΕ. Όποτε είναι απαραίτητο, δρομολογεί έρευνες για αξιόπιστους ισχυρισμούς και, όταν οι ισχυρισμοί αποδεικνύονται, εφαρμόζει πειθαρχικά μέτρα έως και την απόλυση.
Ο Ισχυρισμός: Τον Ιούλιο 2024, η Κυβέρνηση του Ισραήλ παρέδωσε στη UNRWA κατάλογο 100 ατόμων, υποτιθέμενων μελών του ένοπλου σκέλους παλαιστινιακών οργανώσεων όπως η Χαμάς και η Ισλαμική Τζιχάντ, ισχυριζόμενη πως ο ΟΗΕ παραμένει σιωπηλός και ότι η UNRWA δεν έπραξε τίποτα.
Η Αλήθεια: Οι ισχυρισμοί δεν ισοδυναμούν με αποδεικτικά στοιχεία. Ο Γενικός Επίτροπος της UNRWA απάντησε στην επιστολή μέσα σε λίγες ημέρες από τη λήψη της, ζητώντας πρόσθετες πληροφορίες και αποδείξεις που να τεκμηριώνουν τις καταγγελίες. Μέχρι σήμερα, δεν έχει υπάρξει καμία ανταπόκριση από την Κυβέρνηση του Ισραήλ. Η σχετική αλληλογραφία μπορεί να διατεθεί κατόπιν αιτήματος.
Οι παραπάνω ατεκμηρίωτες κατηγορίες εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται συστηματικά για την υπονόμευση της UNRWA και του έργου της, ως μέρος ευρύτερης εκστρατείας παραπληροφόρησης.
Εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες, η UNRWA κοινοποιεί στην Κυβέρνηση του Ισραήλ καταλόγους του προσωπικού της που εργάζεται στα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη (Δυτική Όχθη, Ανατολική Ιερουσαλήμ και Λωρίδα της Γάζας). Η UNRWA δεν έλαβε οποιαδήποτε αντίδραση στο περιεχόμενο των καταλόγων αυτών.
Ο Ισχυρισμός: Η UNRWA έχει «αίμα στα χέρια της». Στις 7 Οκτωβρίου 2023, εργαζόμενος της UNRWA φέρεται να απήγαγε όμηρο από το νότιο Ισραήλ προς τη Γάζα. Μέχρι σήμερα δεν έχει υπάρξει συγγνώμη, εξήγηση ή καταδίκη εκ μέρους του ΟΗΕ για τη συμμετοχή υπαλλήλων του στις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου, συμπεριλαμβανομένων απαγωγών.
Η Αλήθεια: Ποτέ δεν προσκομίστηκαν αποδείξεις που να τεκμηριώνουν τόσο φρικιαστικές ενέργειες εκ μέρους οποιουδήποτε υπαλλήλου της UNRWA. Βλ. τα ευρήματα της έρευνας του Γραφείου Εσωτερικής Εποπτείας (OIOS) αναφορικά με την υποτιθέμενη εμπλοκή υπαλλήλων της UNRWA στις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου.
Ο Ισχυρισμός: Αν η διεθνής κοινότητα νοιαζόταν πραγματικά για τον λαό της Γάζας, θα υποστήριζε την αντικατάσταση της UNRWA με άλλους φορείς.
Η Αλήθεια: Πάνω από 660.000 παιδιά στη Γάζα έχουν μείνει εκτός σχολείου για δεύτερη συνεχή χρονιά. Πριν από τον πόλεμο, η UNRWA παρείχε εκπαίδευση σχεδόν στους μισούς. Ποιο θα είναι το μέλλον αυτών των παιδιών; Όσο περισσότερο παραμένουν εκτός σχολικής ζωής, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος να αποτελέσουν μια «χαμένη γενιά».
Η εκπαιδευτική καθυστέρηση δυσχεραίνει την επανένταξή τους και τα καθιστά ευάλωτα σε εκμετάλλευση, συμπεριλαμβανομένης της παιδικής εργασίας, των πρόωρων γάμων και της στρατολόγησης από ένοπλες ομάδες. Αυτό αποτελεί μια ωρολογιακή βόμβα στην «πίσω αυλή» του Ισραήλ. Η επιστροφή των παιδιών στο σχολείο αποτελεί κοινό όφελος, ακόμη και για την ασφάλεια και σταθερότητα του Ισραήλ. Καμία άλλη υπηρεσία δεν έχει τη δυνατότητα να προσφέρει εκπαίδευση τέτοιας κλίμακας στη Γάζα πέρα από τη UNRWA.
Ο Ισχυρισμός: Όμηροι κρατήθηκαν σε καταφύγια της UNRWA κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Η Αλήθεια: Οι ισχυρισμοί περί κράτησης ομήρων σε εγκαταστάσεις της UNRWA, ακόμη και σε περιπτώσεις που αυτές είχαν ήδη εκκενωθεί, είναι εξαιρετικά σοβαροί. Η UNRWA δεν διαθέτει κανένα στοιχείο που να της επιτρέπει να εξακριβώσει τα γεγονότα, πέρα από όσα κυκλοφορούν στα μέσα ενημέρωσης και σε ανοιχτές πηγές. Όσοι κατέχουν επιπλέον πληροφορίες σχετικά με τους ισχυρισμούς αυτούς καλούνται να τις διαβιβάσουν επίσημα στην UNRWA ή σε άλλους αρμόδιους φορείς του ΟΗΕ. Η Υπηρεσία εξακολουθεί να ζητά ανεξάρτητες έρευνες για κάθε καταγγελία περί κακής χρήσης των εγκαταστάσεών της από ένοπλες παλαιστινιακές ομάδες, συμπεριλαμβανομένης της Χαμάς, καθώς και για κάθε άλλο ισχυρισμό που διατυπώνεται εναντίον της.
Ο Ισχυρισμός: Η UNRWA αρνείται να διανείμει ανθρωπιστική βοήθεια ώστε να ασκήσει πίεση στο Ισραήλ από τη στιγμή που ξεκίνησε η λειτουργία του GHF στη Γάζα (28 Μαΐου 2025).
Η Αλήθεια: Από τις 2 Μαρτίου 2025, οι ισραηλινές αρχές έχουν αποκλείσει την είσοδο κάθε μορφής βοήθειας, συμπεριλαμβανομένων τροφίμων και ιατροφαρμακευτικού υλικού, στη Λωρίδα της Γάζας. Λόγω αυτού του αποκλεισμού, τα αποθέματα της UNRWA εξαντλήθηκαν πλήρως μέχρι τα τέλη Απριλίου.
Παρά τις δυσχέρειες, η Υπηρεσία συνεχίζει να διανέμει τα εναπομείναντα αποθέματα, κυρίως φάρμακα και είδη υγιεινής. Ωστόσο, οι προμήθειες αυτές εξαντλούνται ραγδαία.