Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ προειδοποίησε ότι ο κόσμος σήμερα αποτυγχάνει να προστατεύσει τους αμάχους από εγκλήματα μαζικών φρικαλεοτήτων, απευθύνοντας έκκληση για μια ανανεωμένη παγκόσμια δέσμευση στην Ευθύνη Προστασίας – μια αρχή που υιοθετήθηκε πριν από δύο δεκαετίες και που παραμένει, όπως είπε, «ηθική επιταγή» και «ανεκπλήρωτη υπόσχεση».
Απευθυνόμενος στη Γενική Συνέλευση, ο Αντόνιο Γκουτέρες τόνισε ότι ο κόσμος βιώνει περισσότερες ένοπλες συγκρούσεις από κάθε άλλη φορά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
«Πολύ συχνά, οι πρώιμες προειδοποιήσεις αγνοούνται και οι μαρτυρίες για εγκλήματα από κρατικούς και μη κρατικούς δρώντες αντιμετωπίζονται με άρνηση, αδιαφορία ή καταστολή», δήλωσε στα κράτη μέλη την Τετάρτη.
«Οι αντιδράσεις είναι συχνά ανεπαρκείς, καθυστερημένες, ασυνεπείς ή υπονομεύονται από διακριτή μεταχείριση. Οι άμαχοι πληρώνουν το υψηλότερο τίμημα».
Η δέσμευση
Η παρέμβαση του Γενικού Γραμματέα σηματοδότησε την επέτειο των είκοσι ετών από την Παγκόσμια Διάσκεψη Κορυφής του 2005, όπου οι παγκόσμιοι ηγέτες προχώρησαν σε μια άνευ προηγουμένου δέσμευση να προστατεύουν τους πληθυσμούς από εγκλήματα γενοκτονίας, εγκλήματα πολέμου, εθνοκάθαρσης και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.
Η λεγόμενη Ευθύνη Προστασίας (Responsibility to Protect – R2P) κατοχύρωσε την αρχή ότι η κυριαρχία δεν φέρει μόνο δικαιώματα, αλλά και ευθύνες – πρώτα απ’ όλα, την υποχρέωση κάθε κράτους να προστατεύει τον λαό του.
Όταν οι εθνικές αρχές αποτυγχάνουν εμφανώς, η διεθνής κοινότητα έχει την υποχρέωση να ενεργήσει – συλλογικά, έγκαιρα και αποφασιστικά – σύμφωνα με τον Χάρτη του ΟΗΕ.
Ανεκπλήρωτη υπόσχεση
«Είκοσι χρόνια μετά, η Ευθύνη Προστασίας παραμένει επείγουσα ανάγκη, ηθική επιταγή και ανεκπλήρωτη υπόσχεση», είπε.
Ανέφερε την έξαρση της βίας με βάση την ταυτότητα, την εντεινόμενη ατιμωρησία και τη χρήση νέων τεχνολογιών ως επιδεινούμενες απειλές για τους πληθυσμούς ανά τον κόσμο.
«Καμία κοινωνία δεν είναι απρόσβλητη απέναντι στον κίνδυνο εγκλημάτων φρικαλεότητας», προειδοποίησε ο κ. Γκουτέρες.
Αχτίδα ελπίδας
Ο Γενικός Γραμματέας παρουσίασε επίσης την τελευταία του έκθεση για την Ευθύνη Προστασίας, καταγράφοντας την πρόοδο και τις προκλήσεις δύο δεκαετιών. Η έκθεση στηρίζεται σε παγκόσμια έρευνα που δείχνει ότι η αρχή εξακολουθεί να χαίρει ευρείας υποστήριξης – όχι μόνο από τα κράτη μέλη, αλλά και από τις ίδιες τις κοινότητες που πλήττονται από τη βία.
«Οι κοινότητες βλέπουν την Ευθύνη ως αχτίδα ελπίδας», είπε, «αλλά ζητούν και αποτελεσματική εφαρμογή σε όλα τα επίπεδα».
Ο Γενικός Γραμματέας υπογράμμισε ότι η πρόληψη πρέπει να ξεκινά σε εθνικό επίπεδο: με συμμετοχική ηγεσία, προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και σεβασμό του κράτους δικαίου. Και ότι χρειάζεται παγκόσμια στήριξη μέσα από πολυμερή συνεργασία και υπεύθυνη διπλωματία.
«Καμία κοινωνία δεν είναι άτρωτη απέναντι στον κίνδυνο εγκλημάτων φρικαλεότητας», επανέλαβε.
«[Η πρόληψη] πρέπει να υποστηρίζεται παγκοσμίως – μέσα από πολυμερή συνεργασία, υπεύθυνη διπλωματία και έγκαιρη, αποφασιστική δράση για την αποτελεσματική προστασία των πληθυσμών».
Αναδρομή: Η Παγκόσμια Διάσκεψη Κορυφής του 2005 και η γέννηση της R2P
Η Ευθύνη Προστασίας υιοθετήθηκε ομόφωνα στην Παγκόσμια Διάσκεψη Κορυφής του 2005 – τη μεγαλύτερη συγκέντρωση αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων στην ιστορία μέχρι τότε. Η Διάσκεψη δημιούργησε επίσης την Επιτροπή Οικοδόμησης της Ειρήνης για τη υποστήριξη της μεταπολεμικής ανάκαμψης και το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η αρχή της R2P στηρίζεται σε τρεις πυλώνες: την ευθύνη του κράτους να προστατεύει τον πληθυσμό του· τον ρόλο της διεθνούς κοινότητας στη στήριξη των κρατών· και το καθήκον ανάληψης συλλογικής δράσης όταν τα κράτη αδυνατούν εμφανώς να προστατεύσουν τον πληθυσμό τους.
Έκτοτε, η Ευθύνη Προστασίας έχει διαμορφώσει διεθνείς αντιδράσεις σε εγκλήματα φρικαλεότητας, καθοδηγήσει επιχειρήσεις του ΟΗΕ και εμπνεύσει προληπτικές πρωτοβουλίες σε εθνικό, περιφερειακό και πολυμερές επίπεδο.
Κρατήστε την υπόσχεση
Ωστόσο, το χάσμα ανάμεσα στην αρχή και την πράξη παραμένει κεντρικό ζήτημα, το οποίο ο Γενικός Γραμματέας καλεί τη διεθνή κοινότητα να αντιμετωπίσει.
«Ας τηρήσουμε την υπόσχεση», είπε ο κ. Γκουτέρες. «Ας προχωρήσουμε με αποφασιστικότητα, ενότητα και το θάρρος να δράσουμε».