Οι εκστρατείες επείγοντος εμβολιασμού έχουν συμβάλει καθοριστικά στη μείωση των θανάτων από σοβαρές επιδημίες λοιμωδών νοσημάτων κατά σχεδόν 60% από το 2000, σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε αυτή την εβδομάδα.
Η μελέτη, που διεξήχθη από τη Gavi, τη Συμμαχία για τα Εμβόλια, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Burnet της Αυστραλίας και δημοσιεύθηκε στο έγκριτο ιατρικό περιοδικό BMJ Global Health, ανέλυσε 210 επιδημίες σε 49 χώρες χαμηλού εισοδήματος κατά τη διάρκεια 23 ετών.
Διαπιστώθηκε ότι η ταχεία διάθεση εμβολίων σε περιόδους επιδημιών χολέρας, Έμπολα, ιλαράς, μηνιγγίτιδας και κίτρινου πυρετού οδήγησε, κατά μέσο όρο, σε μείωση των κρουσμάτων και των θανάτων κατά σχεδόν 60%.
Για ορισμένες ασθένειες, όπως ο κίτρινος πυρετός και ο Έμπολα, ο αντίκτυπος υπήρξε ακόμη πιο εντυπωσιακός, καθώς οι θάνατοι μειώθηκαν κατά 99% και 76% αντίστοιχα.
Τα ευρήματα αναδεικνύουν όχι μόνο την αποτελεσματικότητα των εμβολιασμών έκτακτης ανάγκης, αλλά και τη σημασία της ετοιμότητας και της ταχύτητας ανταπόκρισης απέναντι σε αναδυόμενες απειλές.
«Για πρώτη φορά, είμαστε σε θέση να ποσοτικοποιήσουμε με πληρότητα τα οφέλη –σε ανθρώπινους και οικονομικούς όρους– της χρήσης εμβολίων για την αντιμετώπιση επιδημιών μερικών εκ των πλέον θανατηφόρων λοιμωδών ασθενειών», δήλωσε η Sania Nishtar, Διευθύνουσα Σύμβουλος της Gavi.
«Η μελέτη αποδεικνύει με σαφήνεια τη δύναμη των εμβολίων ως οικονομικά αποδοτικού αντίμετρου στον αυξανόμενο κίνδυνο που συνιστούν οι επιδημίες σε παγκόσμιο επίπεδο».
Gavi: Μια συμμαχία που σώζει ζωές
Η Gavi, η Συμμαχία για τα Εμβόλια, αποτελεί μια μοναδική παγκόσμια σύμπραξη, η οποία συμβάλλει στον εμβολιασμό σχεδόν του μισού παιδικού πληθυσμού της υφηλίου κατά νόσων που απειλούν τη ζωή ή επιφέρουν χρόνια αναπηρία.
Συγκεντρώνει αναπτυσσόμενες και δωρήτριες χώρες, τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), τη UNICEF, την Παγκόσμια Τράπεζα, το Ίδρυμα Bill & Melinda Gates και άλλους σημαντικούς εταίρους, με στόχο την επέκταση της πρόσβασης στον εμβολιασμό.
Η Gavi διατηρεί επίσης παγκόσμια αποθέματα εμβολίων για βασικές ασθένειες, συντονιζόμενη με τον ΠΟΥ, τη UNICEF, τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα (MSF) και τη Διεθνή Ομοσπονδία Ερυθρού Σταυρού και Ερυθράς Ημισελήνου (IFRC).
Αποτίμηση ζωών και κόστους
Πέρα από τη μείωση των θανάτων και των ετών ζωής που χάνονται λόγω αναπηρίας, οι επείγουσες εκστρατείες εμβολιασμού στις 210 επιδημίες που μελετήθηκαν απέφεραν οικονομικά οφέλη σχεδόν 32 δισεκατομμυρίων δολαρίων – από την αποτροπή πρόωρων θανάτων και χρόνων ζωής με αναπηρία.
Κατά τους συγγραφείς της μελέτης, το ποσό αυτό ενδέχεται να είναι υποεκτιμημένο, καθώς δεν περιλαμβάνει τις ευρύτερες κοινωνικές και μακροοικονομικές επιπτώσεις μείζονων επιδημιών.
Για παράδειγμα, η επιδημία του ιού Έμπολα στη Δυτική Αφρική το 2014 –πριν από την έγκριση εμβολίου– κόστισε στην περιοχή περίπου 53 δισεκατομμύρια δολάρια. Αντιθέτως, μεταγενέστερες επιδημίες όπου εφαρμόστηκαν εμβολιασμοί έκτακτης ανάγκης παρουσίασαν 75% μείωση στους θανάτους και σαφή περιορισμό της περιφερειακής διασποράς.
Οφέλη ανά νόσημα
Η μελέτη παρουσιάζει αναλυτικά την αποτελεσματικότητα των εμβολίων ανά ασθένεια.
Στην περίπτωση της ιλαράς –ενός από τους πλέον μεταδοτικούς ιούς– τα κρούσματα μειώθηκαν κατά 59% και οι θάνατοι κατά 52%, χάρη στις εκστρατείες εμβολιασμού κατά την έξαρση της νόσου.
Ο κίτρινος πυρετός παρουσίασε τη θεαματικότερη μείωση, με σχεδόν πλήρη εξάλειψη των θανάτων – κατά 99%.
Η χολέρα και η μηνιγγίτιδα, που πλήττουν συχνά κοινότητες με ελλιπή πρόσβαση σε υγειονομική φροντίδα και υποδομές, εμφάνισαν πιο περιορισμένες αλλά εντούτοις σημαντικές μειώσεις.
Συγκεκριμένα, οι εμβολιασμοί συνέβαλαν στον περιορισμό των κρουσμάτων και των θανάτων από χολέρα κατά 28% και 36% αντίστοιχα, σε 40 επιδημίες μεταξύ 2011 και 2023. Στη δεκαετία που εξετάζεται για τη μηνιγγίτιδα, τα κρούσματα και οι θάνατοι μειώθηκαν κατά 27% και 28% αντίστοιχα.
Εμβόλια, COVID-19 και μελλοντικές απειλές
Η πανδημία της COVID-19 υπενθύμισε εμφατικά τη σημασία των εμβολίων, τα οποία εκτιμάται ότι έσωσαν 20 εκατομμύρια ζωές παγκοσμίως μόνο τον πρώτο χρόνο της διάθεσής τους, σύμφωνα με το έγκυρο περιοδικό The Lancet.
Ωστόσο, η πανδημία επέφερε και σοβαρές διαταραχές στους τακτικούς εμβολιασμούς, οδηγώντας σε ανησυχητικές υποχωρήσεις στα ποσοστά κάλυψης για ασθένειες όπως η ιλαρά και η πολιομυελίτιδα. Η μελέτη της Gavi υπογραμμίζει ότι ο εμβολιασμός έκτακτης ανάγκης πρέπει να συνοδεύεται από ισχυρά συστήματα τακτικού εμβολιασμού, ώστε να αποτραπούν μελλοντικές εξάρσεις.
Όσον αφορά το μέλλον, η στρατηγική της Gavi για την περίοδο 2026-2030 περιλαμβάνει την επέκταση των αποθεμάτων εμβολίων, την ταχύτερη διάθεση εμβολίων για ασθένειες όπως η mpox και η ηπατίτιδα Ε, καθώς και την υποστήριξη προληπτικών εκστρατειών σε περιοχές υψηλού κινδύνου.