Τρία χρόνια ακριβώς μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ υιοθέτησε τη Δευτέρα δύο ανταγωνιστικά ψηφίσματα για την επίλυση της σύγκρουσης: ένα που προτάθηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες και ένα από την Ουκρανία – ένδειξη στρατηγικών διαφορών εντός της διατλαντικής συμμαχίας όσον αφορά τον δρόμο προς την ειρήνη.
Το ψήφισμα που κατατέθηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες, το οποίο δεν ανέφερε την επιθετικότητα της Ρωσίας, εγκρίθηκε μόνο αφού τα κράτη-μέλη ψήφισαν υπέρ της προσθήκης τροπολογιών με πρωτοβουλία της ΕΕ, γεγονός που οδήγησε τις ΗΠΑ στο να απόσχουν από τη δική τους πρόταση και να καταψηφίσουν το ουκρανικό κείμενο.
Ωστόσο, το αρχικό κείμενο του αμερικανικού ψηφίσματος εγκρίθηκε λίγες ώρες αργότερα στο Συμβούλιο Ασφαλείας – το πρώτο από την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής της Ρωσίας στις 24 Φεβρουαρίου 2022.
Μέχρι τις διπλωματικές συζητήσεις υψηλού διακυβεύματος της Δευτέρας, το Συμβούλιο Ασφαλείας – το οποίο είναι υπεύθυνο για τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας – αδυνατούσε να έρθει σε συμφωνία, κυρίως λόγω του δικαιώματος αρνησικυρίας (βέτο) της Ρωσίας ως μόνιμου μέλους.
Τα δύο προσχέδια ψηφισμάτων που τέθηκαν ενώπιον των κρατών-μελών του ΟΗΕ το πρωί καλούσαν για ειρήνη και τερματισμό της σύγκρουσης – αλλά διέφεραν θεμελιωδώς.
Πορεία προς την ειρήνη;
Το ψήφισμα με τίτλο «Προώθηση μιας συνολικής, δίκαιης και διαρκούς ειρήνης στην Ουκρανία», που προτάθηκε από την Ουκρανία και έλαβε τη στήριξη πολλών ευρωπαϊκών χωρών, ήταν ένα τρισέλιδο κείμενο που περιλάμβανε διατυπώσεις όπως: «Η πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσικής Ομοσπονδίας στην Ουκρανία συνεχίζεται για τρία χρόνια και εξακολουθεί να έχει καταστροφικές και μακροχρόνιες συνέπειες, όχι μόνο για την Ουκρανία, αλλά και για άλλες περιοχές και τη διεθνή σταθερότητα.»
Το ψήφισμα καλούσε επίσης για δέσμευση υπέρ «της κυριαρχίας, της ανεξαρτησίας, της ενότητας και της εδαφικής ακεραιότητας της Ουκρανίας εντός των διεθνώς αναγνωρισμένων συνόρων της» και για την ανάγκη διασφάλισης λογοδοσίας για εγκλήματα που διαπράχθηκαν σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, μέσω «δίκαιων και ανεξάρτητων ερευνών και διώξεων σε εθνικό και διεθνές επίπεδο».
Από την άλλη, οι Ηνωμένες Πολιτείες κατέθεσαν τη δική τους εκδοχή με τίτλο «Πορεία προς την Ειρήνη», ένα σύντομο κείμενο που περιοριζόταν στην έκφραση της θλίψης για την απώλεια ζωών κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης Ρωσίας-Ουκρανίας, την επανεπιβεβαίωση ότι ο βασικός σκοπός του ΟΗΕ είναι η διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας και η ειρηνική διευθέτηση διαφορών, την έκκληση για ταχεία λήξη της σύγκρουσης και διαρκή ειρήνη μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας.
Η Ρωσία και η Ευρωπαϊκή Ένωση κατέθεσαν τροπολογίες. Η Ρωσία πρότεινε να προστεθεί η φράση «συμπεριλαμβανομένης της αντιμετώπισης των βαθύτερων αιτιών της» στην παράγραφο για τον τερματισμό της σύγκρουσης.
Η ΕΕ πρότεινε να προστεθούν συγκεκριμένα αποσπάσματα από το ουκρανικό ψήφισμα, αναφερόμενη στην «πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσικής Ομοσπονδίας» (αντί του όρου «σύγκρουση Ρωσίας-Ουκρανίας»), στην «εδαφική ακεραιότητα» της Ουκρανίας και στην ανάγκη μιας ειρηνευτικής διαδικασίας σύμφωνα με τον Χάρτη του ΟΗΕ.
Αλλαγή στάσης
Κατά την ψηφοφορία, η εκδοχή της Ουκρανίας εγκρίθηκε με 93 ψήφους υπέρ και 18 κατά. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ψήφισαν κατά, μαζί με τη Ρωσία, σηματοδοτώντας μια σημαντική μετατόπιση της στάσης τους απέναντι στη σύγκρουση εν συγκρίσει με προηγούμενες ψηφοφορίες.
Οι ΗΠΑ είχαν υποστηρίξει ένα παρόμοιο ψήφισμα που κατατέθηκε τον Φεβρουάριο του 2023, το οποίο είχε λάβει 141 ψήφους υπέρ.
65 χώρες απείχαν, μεταξύ των οποίων και η Νότια Αφρική. Η εκπρόσωπός της, Πρέσβης Μάθου Τζοϊνί, δήλωσε ότι το κείμενο «δεν προχωρά αρκετά όσον αφορά τη συμπερίληψη και τη δημιουργία θετικής δυναμικής προς μια ειρηνική διαπραγμάτευση».
Η εκδοχή των ΗΠΑ εγκρίθηκε επίσης (93 υπέρ, 8 κατά και 73 αποχές), όμως τα κράτη-μέλη ψήφισαν να προστεθούν οι τροποποιήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με 60 ψήφους υπέρ, 18 κατά και 81 αποχές.
Οι ΗΠΑ ψήφισαν κατά των τροποποιήσεων και απείχαν από τη δική τους απόφαση. (Η Γενική Συνέλευση απέρριψε την τροπολογία της Ρωσίας με 31 ψήφους υπέρ, 71 κατά και 59 αποχές).
Η Αναπληρώτρια Υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας, Μαριάνα Μπέτσα, δήλωσε ενώπιον της Συνέλευσης ότι ο τρόπος με τον οποίο θα αντιμετωπιστεί η ρωσική επιθετικότητα «θα καθορίσει το μέλλον της Ουκρανίας… της Ευρώπης και το κοινό μας μέλλον».
Αργότερα, περιστοιχισμένη από τους συνυποστηρικτές του ουκρανικού ψηφίσματος, έκανε δηλώσεις στα μέσα ενημέρωσης έξω από την αίθουσα του Συμβουλίου Ασφαλείας. Τόνισε ότι η Γενική Συνέλευση απαίτησε «έναν άμεσο τερματισμό αυτού του πολέμου επιθετικότητας και μια δίκαιη, διαρκή και συνολική ειρήνη στην Ουκρανία, σύμφωνα με τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών».
Η επαναβεβαίωση της υποστήριξης του διεθνούς δικαίου και των αρχών της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας από τη Γενική Συνέλευση ήταν, όπως είπε, εξαιρετικά σημαντική, προειδοποιώντας ότι μια ειρηνευτική συμφωνία που «κινδυνεύει να επιβραβεύσει την επιθετικότητα αυξάνει τον κίνδυνο» και δημιουργεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο για το μέλλον.
Ανατροπή στο Συμβούλιο Ασφαλείας
Το απόγευμα, η προσοχή στράφηκε στο Συμβούλιο Ασφαλείας, όπου επρόκειτο να διεξαχθεί ψηφοφορία για το ψήφισμα των Ηνωμένων Πολιτειών.
Όπως και προηγουμένως, έγιναν προσπάθειες να προστεθούν τροπολογίες με την υποστήριξη αρκετών δυτικοευρωπαϊκών χωρών, οι οποίες ανέφεραν τη «γενικευμένη εισβολή» της Ρωσίας και την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας – καθώς και προτάσεις από τη Ρωσία που ζητούσαν να αναγνωριστούν οι «βαθιά ριζωμένες αιτίες» της σύγκρουσης και η ανάγκη για διαρκή ειρήνη τόσο στην Ουκρανία όσο και τη Ρωσία.
Όμως, οι τροπολογίες απορρίφθηκαν και η απόφαση εγκρίθηκε χωρίς αλλαγές από το 15μελές Συμβούλιο (10 ψήφοι υπέρ, 0 κατά και 5 αποχές).
Μετά την ψηφοφορία, η Αμερικανίδα Πρέσβης Ντόροθι Σέι δήλωσε ότι η Ουάσινγκτον εκτιμά ειλικρινά τη στήριξη των μελών του Συμβουλίου, τονίζοντας ότι αυτή η απόφαση «μας βάζει στον δρόμο προς την ειρήνη».
Υπονόμευση των διεθνών θεμελίων
Μετά από μια σύντομη διακοπή, η Ρόζμαρι Ντι Κάρλο, επικεφαλής της Υπηρεσίας Πολιτικών Υποθέσεων και Ειρηνευτικών Επιχειρήσεων του ΟΗΕ, ενημέρωσε τα 15 μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας για την τρέχουσα κατάσταση στην Ουκρανία.
Τόνισε ότι η ρωσική εισβολή «υπονόμευσε τα ίδια τα θεμέλια της διεθνούς τάξης», υπενθυμίζοντας στους αντιπροσώπους ότι από τις 24 Φεβρουαρίου 2022, τουλάχιστον 12.654 Ουκρανοί πολίτες, μεταξύ αυτών 673 παιδιά, έχουν σκοτωθεί.
Αναφερόμενη στο ψήφισμα που εγκρίθηκε νωρίτερα στο Συμβούλιο Ασφαλείας, η Ντι Κάρλο επέμεινε ότι η ειρήνη στην Ουκρανία πρέπει να είναι «δίκαιη, βιώσιμη και συνολική, σύμφωνα με τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, το διεθνές δίκαιο και τις αποφάσεις της Γενικής Συνέλευσης», συμπεριλαμβανομένων όσων υιοθετήθηκαν το πρωί της Δευτέρας κατά την έκτακτη ειδική σύνοδο της Συνέλευσης.