Τα πλοία στο λιμάνι της Νίκαιας ήχησαν τις κόρνες τους την Παρασκευή, δημιουργώντας ένα θριαμβευτικό τόνο σε μια σπάνια στιγμή παγκόσμιας ενότητας, καθώς έπεφτε η αυλαία της Τρίτης Διάσκεψης του ΟΗΕ για τους Ωκεανούς. Λίγο νωρίτερα, περισσότερες από 170 χώρες είχαν υιοθετήσει ομόφωνα μια φιλόδοξη πολιτική διακήρυξη, δεσμευόμενες για άμεση δράση προς την προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.
«Κλείνουμε αυτή την ιστορική εβδομάδα όχι απλώς με ελπίδα, αλλά με συγκεκριμένες δεσμεύσεις, σαφή προσανατολισμό και αδιαμφισβήτητη δυναμική», δήλωσε στους δημοσιογράφους ο Λι Τζουνχούα, Υφυπουργός Οικονομικών και Κοινωνικών Υποθέσεων του ΟΗΕ και Γενικός Γραμματέας της Διάσκεψης.
Η πενθήμερη διοργάνωση, την οποία φιλοξένησαν από κοινού η Γαλλία και η Κόστα Ρίκα, συγκέντρωσε περισσότερους από 15.000 συμμετέχοντες – ανάμεσά τους πάνω από 60 αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων – στις ακτές της Μεσογείου.
Με περισσότερες από 450 παράλληλες εκδηλώσεις και σχεδόν 100.000 επισκέπτες, η Διάσκεψη, γνωστή ως UNOC3, συνέχισε τη δυναμική των προηγούμενων συνόδων στη Νέα Υόρκη (2017) και τη Λισαβόνα (2022). Κατέληξε σε μια κοινή έκκληση για διεύρυνση των θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών, περιορισμό της ρύπανσης, ρύθμιση των ανοικτών θαλασσών και χρηματοδοτική ενίσχυση των ευάλωτων παράκτιων και νησιωτικών κρατών.
Φιλόδοξες δεσμεύσεις
Το τελικό αποτέλεσμα της Διάσκεψης, γνωστό ως Σχέδιο Δράσης της Νίκαιας για τους Ωκεανούς, είναι ένα διμερές πλαίσιο που περιλαμβάνει την πολιτική διακήρυξη και περισσότερες από 800 εθελοντικές δεσμεύσεις από κυβερνήσεις, επιστήμονες, υπηρεσίες του ΟΗΕ και την κοινωνία των πολιτών από την προηγούμενη σύνοδο έως σήμερα.
«Αυτές κυμαίνονται από τη νεανική κινητοποίηση υπέρ των ωκεανών και την ενίσχυση της γνώσης για τα βαθιά θαλάσσια οικοσυστήματα, έως την ανάπτυξη ικανοτήτων στην επιστήμη και την καινοτομία, καθώς και δεσμεύσεις για επικύρωση διεθνών συνθηκών», ανέφερε ο κ. Λι.
Οι ανακοινωθείσες δεσμεύσεις αντικατοπτρίζουν το εύρος της κρίσης των ωκεανών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε επενδύσεις ύψους 1 δισ. ευρώ για τη διατήρηση των θαλασσών, την επιστημονική έρευνα και την αειφόρο αλιεία, ενώ η Γαλλική Πολυνησία δεσμεύθηκε να δημιουργήσει τη μεγαλύτερη θαλάσσια προστατευόμενη περιοχή στον κόσμο, καλύπτοντας το σύνολο της αποκλειστικής οικονομικής της ζώνης – περίπου πέντε εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα.
Η Γερμανία παρουσίασε πρόγραμμα ύψους 100 εκατ. ευρώ για την απομάκρυνση βλημάτων από τον βυθό της Βαλτικής και της Βόρειας Θάλασσας. Η Νέα Ζηλανδία δεσμεύθηκε να διαθέσει 52 εκατ. δολάρια για την ενίσχυση της θαλάσσιας διακυβέρνησης στον Ειρηνικό, ενώ η Ισπανία ανακοίνωσε τη δημιουργία πέντε νέων θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών.
Συμμαχία 37 χωρών υπό την ηγεσία του Παναμά και του Καναδά εγκαινίασε τον Συνασπισμό Υψηλών Φιλοδοξιών για έναν Ήσυχο Ωκεανό, με στόχο την αντιμετώπιση της ηχορύπανσης στον υποθαλάσσιο χώρο. Παράλληλα, η Ινδονησία και η Παγκόσμια Τράπεζα παρουσίασαν το «Ομόλογο Κοραλλιογενών Υφάλων», που θα χρηματοδοτήσει δράσεις προστασίας των υφάλων στη χώρα.
«Τα κύματα της αλλαγής έχουν ήδη σχηματιστεί», δήλωσε ο κ. Λι. «Είναι πλέον συλλογική μας ευθύνη να τα ενισχύσουμε – για τους ανθρώπους μας, τον πλανήτη και τις μελλοντικές γενιές».
Διπλωματικό προσκήνιο
Η Διάσκεψη ξεκίνησε τη Δευτέρα με αυστηρές προειδοποιήσεις. «Δεν αντιμετωπίζουμε τους ωκεανούς όπως τους αρμόζει – ως παγκόσμιο κοινό αγαθό», δήλωσε ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, πλαισιωμένος από τους Προέδρους της Γαλλίας και της Κόστα Ρίκα, Εμανουέλ Μακρόν και Ροδρίγο Τσάβες Ρόμπλες, οι οποίοι απηύθυναν έκκληση για μια ανανεωμένη πολυμερή προσέγγιση βασισμένη στην επιστήμη.
Την Παρασκευή, ο ειδικός απεσταλμένος της Γαλλίας για τη Διάσκεψη, Ολιβιέ Πουαβρ ντ’Αρβόρ, υπενθύμισε το διακύβευμα: «Θέλαμε στη Νίκαια… να δώσουμε μια ευκαιρία στη μετασχηματιστική αλλαγή. Πιστεύω πως προχωρήσαμε, αλλά δεν υπάρχει πια δρόμος επιστροφής».
Ένας από τους βασικούς στόχους της συνόδου ήταν η επιτάχυνση της προόδου ως προς τη Συνθήκη για τις Ανοιχτές Θάλασσες – γνωστή ως Συμφωνία BBNJ – που υιοθετήθηκε το 2023 για την προστασία της θαλάσσιας ζωής σε διεθνή ύδατα. Για την έναρξη ισχύος της απαιτούνται 60 επικυρώσεις· την εβδομάδα αυτή προστέθηκαν 19, ανεβάζοντας το συνολικό αριθμό σε 50 μέχρι την Παρασκευή.
«Πρόκειται για μια σημαντική νίκη», δήλωσε ο κ. Πουαβρ ντ’Αρβόρ. «Είναι εξαιρετικά δύσκολο να εργαζόμαστε για τους ωκεανούς όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες συμμετέχουν ελάχιστα».
Ο Γάλλος απεσταλμένος αναφερόταν στην απουσία υψηλόβαθμης αμερικανικής αντιπροσωπείας, καθώς και στο πρόσφατο εκτελεστικό διάταγμα του Προέδρου Τραμπ που προωθεί την εξόρυξη σε βαθιά ύδατα. «Το βάθος των ωκεανών δεν πωλείται», δήλωσε, επαναλαμβάνοντας σχόλιο του Προέδρου Μακρόν.
Ωστόσο, ο κ. Πουαβρ ντ’Αρβόρ τόνισε την ευρεία συναίνεση που επιτεύχθηκε: «Μια χώρα ίσως έλειπε», είπε. «Αλλά το 92% των “συνιδιοκτητών” ήταν παρόν στη Νίκαια.»
Από την πλευρά του, ο Υπουργός Εξωτερικών της Κόστα Ρίκα, Αρνάλντο Αντρέ-Τινόκο, κάλεσε τις χώρες να επιταχύνουν τη χρηματοδότηση για την προστασία των ωκεανών. «Κάθε δέσμευση πρέπει να συνοδεύεται από λογοδοσία», υπογράμμισε στην καταληκτική συνεδρίαση.
Δυναμική – και δοκιμασία
Για τον Πίτερ Τόμσον, Ειδικό Απεσταλμένο του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για τους Ωκεανούς, η Νίκαια αποτέλεσε σημείο καμπής. «Δεν έχει τόση σημασία τι συμβαίνει στη Διάσκεψη, αλλά τι θα συμβεί μετά», είπε στο UN News, ανακαλώντας τις πρώτες μέρες υπεράσπισης του Στόχου Βιώσιμης Ανάπτυξης 14 (SDG14) για τη θαλάσσια ζωή.
«Από την έρημο στην οποία βρισκόμασταν το 2015… έως τη σημερινή πρωτοφανή εμπλοκή».
Η προσοχή ήδη στρέφεται στην Τέταρτη Διάσκεψη του ΟΗΕ για τους Ωκεανούς, η οποία προγραμματίζεται για το 2028, με συνδιοργανωτές τη Χιλή και τη Νότια Κορέα.
«Θα δούμε ξανά μια μεγάλη άνοδο από αυτό το σημείο και έπειτα», προέβλεψε ο κ. Τόμσον. Εξέφρασε την ελπίδα ότι έως τότε θα έχουν επικυρωθεί και τεθεί σε εφαρμογή κρίσιμες διεθνείς συμφωνίες – μεταξύ αυτών η συμφωνία BBNJ, η Συμφωνία του ΠΟΕ για τις επιδοτήσεις στην αλιεία και η υπό διαπραγμάτευση Παγκόσμια Συνθήκη για τα Πλαστικά.
Η σύνοδος του 2028 θα συμπέσει και με τον απολογισμό του Στόχου 14, καθώς πλησιάζει το 2030.
«Τι θα κάνουμε όταν “ωριμάσει” ο Στόχος 14 το 2030;» αναρωτήθηκε. «Προφανώς, απαιτείται μεγαλύτερη φιλοδοξία. Πρέπει να είναι ισχυρότερος». Υπενθύμισε ότι, ενώ ο αρχικός στόχος ήταν η προστασία του 10% των ωκεανών έως το 2020 – στόχος που δεν επετεύχθη – πλέον η νέα βάση είναι το 30% μέχρι το 2030.
Φορώντας περιδέραιο από κοχύλια, δώρο των Νήσων Μάρσαλ, ο καταγόμενος από τα Φίτζι κ. Τόμσον επαίνεσε τα μικρά νησιωτικά κράτη και τις ατόλλες για τις φιλόδοξες πολιτικές προστασίας τους.
«Αν μπορούν τα μικρά κράτη να εφαρμόσουν τέτοια μεγάλα μέτρα, γιατί να μην ακολουθήσουν και τα μεγάλα;» αναρωτήθηκε.
Δεν παρέλειψε επίσης να επαινέσει τους 2.000 επιστήμονες που συμμετείχαν στο One Ocean Science Congress πριν από την έναρξη της συνόδου. «Έτσι πρέπει να λειτουργούμε», κατέληξε.
Ένδειξη ενότητας
Παρά τον πανηγυρικό τόνο, κάποιες εντάσεις παρέμειναν. Τα Μικρά Νησιωτικά Αναπτυσσόμενα Κράτη ζήτησαν ισχυρότερες αναφορές στη διακήρυξη για τις απώλειες και τις ζημιές – τις καταστροφές που προκαλεί η κλιματική αλλαγή και οι οποίες υπερβαίνουν τις δυνατότητες προσαρμογής των ανθρώπων. «Δεν μπορεί να υπάρξει διακήρυξη για τους ωκεανούς χωρίς τα Μικρά Νησιωτικά Αναπτυσσόμενα Κράτη», προειδοποίησε νωρίτερα ένας αντιπρόσωπος.
Άλλοι, συμπεριλαμβανομένου του Προέδρου Τσάβες της Κόστα Ρίκα, κάλεσαν για μορατόριουμ στην εξόρυξη βαθέων υδάτων στα διεθνή ύδατα έως ότου η επιστήμη μπορέσει να αξιολογήσει τους κινδύνους – πρόταση που τελικά δεν περιλήφθηκε στο τελικό κείμενο.
Ωστόσο, η πολιτική διακήρυξη που υιοθετήθηκε στη Νίκαια, με τίτλο «Ο ωκεανός μας, το μέλλον μας: ενωμένοι για επείγουσα δράση», επαναβεβαιώνει τον στόχο προστασίας του 30% της ξηράς και των ωκεανών έως το 2030, υποστηρίζοντας ταυτόχρονα διεθνή πλαίσια όπως τη Συμφωνία για τη Βιοποικιλότητα Κουνμίνγκ-Μόντρεαλ (2022) και τους στόχους του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού του ΟΗΕ (IMO) για το κλίμα.
«Η πραγματική δοκιμασία», σημείωσε ο κ. Λι, «δεν είναι όσα ειπώθηκαν εδώ στη Νίκαια – αλλά όσα θα ακολουθήσουν».
Καθώς ο ήλιος βυθιζόταν πίσω από την Promenade des Anglais και η τελευταία ολομέλεια της διάσκεψης ολοκληρωνόταν, η θάλασσα – αρχέγονη, ζωτικής σημασίας και απειλούμενη – παρέμενε σιωπηλός μάρτυρας μιας εύθραυστης αλλά κοινής υπόσχεσης.