Καθώς ο πόλεμος μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ συνεχίζεται, το βασικό ερώτημα σχετικά με το πώς θα διαχειρίζεται στο μέλλον η ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ παραμένει αναπάντητο — αν και ο ΟΗΕ έχει επαναλάβει ότι η επιβολή τελών για την ασφαλή διέλευση αντίκειται στο διεθνές δίκαιο.

Με λίγα λόγια:

• Η ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ παραμένει σχεδόν πλήρως σταματημένη.
• Περίπου 6.000 ναυτικοί παραμένουν εγκλωβισμένοι σε 500 πλοία.
• Τα τέλη για ασφαλή διέλευση είναι παράνομα βάσει του διεθνούς δικαίου.
• Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας αυξάνουν την αξία του παγκόσμιου εμπορίου.

Σε ενημέρωσή του, ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός του ΟΗΕ (IMO) δήλωσε στο UN News ότι «πολύ λίγα πλοία, αν όχι κανένα», διασχίζουν στην πραγματικότητα τη στενή θαλάσσια οδό, μετά τις νέες επιθέσεις εναντίον πλοίων που σημειώθηκαν από την επανέναρξη των εχθροπραξιών στις 12-13 Ιουλίου.

Ο Γενικός Γραμματέας του IMO, Αρσένιο Ντομίνγκες, εξέφρασε βαθιά ανησυχία για τους 6.000 ναυτικούς που εξακολουθούν να είναι εγκλωβισμένοι σε περίπου 500 πλοία αγκυροβολημένα στον Περσικό Κόλπο, πίσω από τα Στενά.

«Πρέπει να θυμόμαστε ότι πρόκειται για αθώους ανθρώπους, οι οποίοι είναι εκπαιδευμένοι να κάνουν τη δουλειά τους. Δεν είναι εκπαιδευμένοι για μάχη και τα πλοία δεν είναι εξοπλισμένα ώστε να προστατευτούν από πυραύλους και drones», δήλωσε.

Οι ναυτικοί διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στο παγκόσμιο εμπόριο και χωρίς αυτούς «η ναυτιλία δεν θα λειτουργεί», τόνισε ο επικεφαλής του IMO. «Χωρίς αυτούς, το 90% των αγαθών που μεταφέρονται με πλοία δεν θα μπορούν να φτάσουν στους τελικούς τους προορισμούς και όλοι μας θα επηρεαστούμε».

Ο κ. Ντομίνγκες προειδοποίησε επίσης ότι η ναυτιλία έχει «φτάσει στα όριά της» τα τελευταία χρόνια, αναφέροντας ως παραδείγματα τη διαταραχή στη Μαύρη Θάλασσα λόγω της πλήρους κλίμακας επίθεσης της Ρωσίας στην Ουκρανία, καθώς και την αβεβαιότητα στην Ερυθρά Θάλασσα, όπου οι αντάρτες Χούθι στην Υεμένη έχουν δηλώσει ότι επιτέθηκαν σε δύο πετρελαιοφόρα της Σαουδικής Αραβίας και έκλεισαν τα Στενά Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, εμποδίζοντας ουσιαστικά τη ναυσιπλοΐα προς και από τη Διώρυγα του Σουέζ.

«Έχουμε φτάσει στα όριά μας», υπογράμμισε. «Γιατί ένα πράγμα που δεν μπορούμε να αντικαταστήσουμε είναι αυτά τα απαραίτητα φορτία και τα βασικά αγαθά που είτε προέρχονται από περιοχές όπου διεξάγονται συγκρούσεις είτε απαιτούνται από τις κοινότητες στις χώρες που βρίσκονται σε πόλεμο».

Παγκόσμια ενεργειακή αρτηρία

Σε περίοδο ειρήνης, τα Στενά του Ορμούζ μεταφέρουν περίπου το 20% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου από την περιοχή του Κόλπου.

Ο κ. Ντομίνγκες του IMO τόνισε ότι η ναυτιλία δεν θα πρέπει να επιχειρήσει να διασχίσει τη στενή θαλάσσια οδό έως ότου επιλυθεί η σύγκρουση.

«Έχει σημειωθεί πολύ μικρή πρόοδος σχετικά με τη μελλοντική διαχείριση των Στενών, διότι η πραγματικότητα είναι ότι χρειαζόμαστε αποκλιμάκωση προκειμένου να συνεχιστούν οι διαπραγματεύσεις», δήλωσε.

Η ασφάλεια των ναυτικών αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα

Η πρώτη προτεραιότητα του οργανισμού του ΟΗΕ παραμένει η εξασφάλιση της απομάκρυνσης όλων των ναυτικών που έχουν εγκλωβιστεί στα Στενά από τότε που ξέσπασε ο πόλεμος στις 28 Φεβρουαρίου, όταν το Ισραήλ και οι ΗΠΑ ξεκίνησαν βομβαρδισμούς κατά του Ιράν.

Μόλις όλοι οι ναυτικοί είναι ασφαλείς, «πρέπει να αρχίσουμε να λαμβάνουμε εγγυήσεις ότι η περιοχή έχει απαλλαγεί από θαλάσσιες νάρκες, ότι τα Στενά είναι ασφαλή για τη διέλευση πλοίων και στη συνέχεια, βήμα προς βήμα, να ξεκινήσουμε ξανά τις επιχειρήσεις και να διασφαλίσουμε ότι επιστρέφουμε στα επίπεδα των περίπου 135 πλοίων που διέρχονταν καθημερινά. Έτσι λειτουργούσαν τα Στενά», τόνισε ο κ. Ντομίνγκες.

«Μόλις έχουμε αυτές τις εγγυήσεις, φυσικά θα συνεχίσουμε τη συνεργασία μας για να εξετάσουμε ποια θα είναι η μελλοντική διαχείριση των Στενών του Ορμούζ, όλα σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο», πρόσθεσε.

Οι συνομιλίες συνεχίζονται

Ερωτηθείς σχετικά με την πιθανότητα εξασφάλισης αυτών των εγγυήσεων, ο Γενικός Γραμματέας του IMO σημείωσε ότι έχουν γίνει κάποια «βήματα» και από τις δύο πλευρές, οι οποίες «συνομιλούν μετά από πολλά χρόνια χωρίς επαφές».

Επιπλέον, το Μνημόνιο Κατανόησης που υπέγραψαν το Ιράν και οι ΗΠΑ τον περασμένο μήνα για τον τερματισμό του πολέμου παραμένει σε ισχύ και «αποτελεί τη βάση για μελλοντικές διαπραγματεύσεις [και] περαιτέρω διευκρινίσεις» σχετικά με το σχέδιο 14 σημείων, ανέφερε ο κ. Ντομίνγκες.

Χωρίς να κατονομάσει χώρες, ο επικεφαλής του IMO δήλωσε επίσης ότι πολλές άλλες χώρες συμμετέχουν αυτή τη στιγμή σε διμερείς διαπραγματεύσεις, παράλληλα με τις ευρύτερες προσπάθειες του ΟΗΕ για τον τερματισμό του πολέμου.

«Ελπίζουμε ότι αυτό θα μας επιτρέψει να επαναφέρουμε την κατάσταση εκεί που ήταν πριν από μερικές εβδομάδες και να συνεχίσουμε να σημειώνουμε πρόοδο», δήλωσε.

Ελευθερία των θαλασσών

Ο κ. Ντομίνγκες σημείωσε ότι «δεν υπάρχει κανένας μηχανισμός στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου» που να επιτρέπει σε χώρες να χρεώνουν εμπορικά πλοία που επιθυμούν να διασχίσουν τα Στενά.

Αντίθετα, αναφέρθηκε σε μια συμφωνία του 2007 που διέπει τα Στενά της Μαλάκκας και της Σιγκαπούρης ως ένα επιτυχημένο εναλλακτικό μοντέλο.

«Δεν υπάρχει επιβολή χρεώσεων. Δεν είναι ένας μηχανισμός που εισάγει οποιεσδήποτε χρεώσεις ή τέλη. Και αυτό είναι κάτι που πρέπει να είναι απολύτως ξεκάθαρο».

Οι άμαχοι δεν αποτελούν στόχο

Σε σχετικές εξελίξεις, ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες για τα ανθρώπινα δικαιώματα καταδίκασαν την Πέμπτη την επανέναρξη των εχθροπραξιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, η οποία έχει επηρεάσει τα κράτη του Κόλπου και έχει θέσει αμάχους σε θανάσιμο κίνδυνο.

Σε κοινή τους δήλωση, οι 10 ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες που διορίζονται από το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων τόνισαν αναφορές για επιθέσεις σε μη στρατιωτικές υποδομές στο Ιράν, συμπεριλαμβανομένων λιμανιών στα νότια της χώρας και διακοπών ρεύματος στη νότια πόλη Τσαμπαχάρ.

«Βλήματα» έπεσαν επίσης κοντά στον πυρηνικό σταθμό του Μπουσέρ στο Ιράν, ενώ έχουν αναφερθεί ζημιές σε σιδηροδρομικές γραμμές, συμπεριλαμβανομένης της γέφυρας Αγκ Τεκέ Καν. Παράλληλα, χτυπήθηκε μονάδα αφαλάτωσης, αφήνοντας, σύμφωνα με πληροφορίες, 10.000 ανθρώπους χωρίς νερό, ανέφεραν.

«Οι τοπικές αρχές και τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης έχουν επίσης αναφέρει επιθέσεις στο αεροδρόμιο Σεμνάν, σε σιλό σιτηρών, σε εργοστάσιο εμφιαλωμένου νερού και σε περιοχές κοντά σε παιδιατρικό νοσοκομείο καρκίνου στο Αχβάζ, γεγονός που ανάγκασε στην εκκένωση ασθενών», ανέφεραν οι ειδικοί.

Σύμφωνα με τις ιρανικές αρχές, 50 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί και περισσότεροι από 500 έχουν τραυματιστεί από την επανέναρξη των εχθροπραξιών.

«Μεταξύ αυτών που έχασαν τη ζωή τους περιλαμβάνονται ψαράδες, εργαζόμενοι σε νυχτερινές βάρδιες που βρέθηκαν μέσα στις επιθέσεις και κάτοικοι ανεπίσημων οικισμών — άνθρωποι που ήδη ζούσαν στο περιθώριο και στερούνταν για μεγάλο διάστημα βασικές υπηρεσίες», ανέφεραν, υπογραμμίζοντας ότι ο λαός του Ιράν «βρίσκεται για ακόμη μία φορά παγιδευμένος ανάμεσα στις νέες αμερικανικές επιθέσεις και την εσωτερική καταστολή της κυβέρνησής του».

Οι ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες δεν είναι προσωπικό του ΟΗΕ ούτε αμείβονται για το έργο τους.

Η παγκόσμια αύξηση του εμπορίου συνδέεται με την κρίση στο Ορμούζ

Στα οικονομικά νέα, η τελευταία εικόνα του διεθνούς εμπορίου δείχνει ότι ο πόλεμος συνέβαλε στην αύξηση των πωλήσεων αγαθών στα 13,7 τρισεκατομμύρια δολάρια το πρώτο εξάμηνο του 2026, σημειώνοντας αύξηση 12,5% σε σύγκριση με την ίδια περίοδο το 2025.

Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας —και όχι η αύξηση των ποσοτήτων— που συνδέονται άμεσα με τον πόλεμο ΗΠΑ-Ιράν ευθύνονται για τη μεγάλη άνοδο, σύμφωνα με τον Οργανισμό Εμπορίου και Ανάπτυξης του ΟΗΕ (UNCTAD).

Σε συνδυασμό με την αύξηση κατά 10,5% στο εμπόριο υπηρεσιών την ίδια περίοδο, ο οργανισμός ανέφερε ότι περίπου 2 τρισεκατομμύρια δολάρια προστέθηκαν στη συνολική αξία του παγκόσμιου εμπορίου, το οποίο βρίσκεται σε πορεία για να σημειώσει ιστορικά υψηλά επίπεδα μέχρι το τέλος του έτους.