Το Διεθνές Δικαστήριο είναι το κύριο δικαστικό όργανο των Ηνωμένων Εθνών και θεματοφύλακας του διεθνούς δικαίου. Εδρεύει στο Παλάτι της Ειρήνης στη Χάγη της Ολλανδίας και είναι το μοναδικό από τα έξι κύρια όργανα του ΟΗΕ που βρίσκεται εκτός Νέας Υόρκης. Ιδρύθηκε το 1945 από τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και ξεκίνησε τη λειτουργία του το 1946.
Το Δικαστήριο έχει διπλή αρμοδιότητα: αφενός επιλύει νομικές διαφορές μεταξύ κρατών που του έχουν υποβληθεί με τη συναίνεσή τους, αφετέρου, εκδίδει γνωμοδοτήσεις για νομικά ζητήματα κατόπιν αιτήματος εξουσιοδοτημένων οργάνων ή οργανισμών των Ηνωμένων Εθνών, όπως η Γενική Συνέλευση ή το Συμβούλιο Ασφαλείας:
-
Δεσμευτικές αποφάσεις (judgments): Όταν δύο κράτη συμφωνούν να φέρουν μια διαφορά ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου, η τελική του απόφαση είναι νομικά δεσμευτική μόνο για τα μέρη της υπόθεσης και μόνο για τη συγκεκριμένη υπόθεση. Αυτό σημαίνει ότι τα κράτη υποχρεούνται να συμμορφωθούν με την απόφαση βάσει του άρθρου 94 του Καταστατικού του ΟΗΕ. Εάν κάποιο κράτος δεν συμμορφωθεί, το άλλο μπορεί να προσφύγει στο Συμβούλιο Ασφαλείας, το οποίο δύναται να λάβει μέτρα για την επιβολή της απόφασης.
-
Μη δεσμευτικές γνωμοδοτήσεις (advisory opinions): Εκδίδονται κατόπιν αιτήματος εξουσιοδοτημένων οργάνων του ΟΗΕ (όπως η Γενική Συνέλευση ή το Συμβούλιο Ασφαλείας) ή ειδικευμένων οργανισμών. Παρότι δεν έχουν υποχρεωτική ισχύ, φέρουν σημαντικό νομικό και ηθικό κύρος. Συχνά χρησιμοποιούνται ως εργαλεία για την καθοδήγηση της διεθνούς κοινότητας ή την ενίσχυση επιχειρηματολογίας σε διεθνή φόρα.
Το Δικαστήριο απαρτίζεται από 15 δικαστές διαφορετικών εθνικοτήτων, οι οποίοι εκλέγονται από τη Γενική Συνέλευση και το Συμβούλιο Ασφαλείας για εννεαετή θητεία, με δυνατότητα επανεκλογής. Η σύνθεση του Δικαστηρίου διασφαλίζει την αντιπροσώπευση των κυριοτέρων νομικών συστημάτων του κόσμου και την ανεξαρτησία των δικαστών από τις κυβερνήσεις των χωρών τους.
Οι διαδικασίες ενώπιον του Δικαστηρίου είναι εγγράφως και δημοσίως διατυπωμένες, επιτρέποντας στα ενδιαφερόμενα μέρη να παρουσιάσουν τις θέσεις τους μέσω γραπτών και προφορικών επιχειρημάτων. Οι γλώσσες εργασίας του Δικαστηρίου είναι τα αγγλικά και τα γαλλικά.
Αν και η δικαιοδοσία του ICJ περιορίζεται σε διακρατικές υποθέσεις (δεν εξετάζει δηλαδή ατομικές προσφυγές ή ποινικά αδικήματα), ο ρόλος του παραμένει κρίσιμος στη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας μέσω της ειρηνικής επίλυσης διαφορών. Με αποφάσεις που αγγίζουν ζητήματα εδαφικής κυριαρχίας, θαλάσσιων ζωνών, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και κρατικής ευθύνης, το Διεθνές Δικαστήριο συμβάλλει ουσιωδώς στη διαμόρφωση της διεθνούς νομολογίας.