Πληθυσμιακή Έκρηξη: Ιστορικό και Προκλήσεις
Ιστορικό
Η Παγκόσμια Ημέρα Πληθυσμού, που αποσκοπεί στην επισήμανση της σημασίας των πληθυσμιακών ζητημάτων, καθιερώθηκε το 1989 από το τότε Διοικητικό Συμβούλιο του Αναπτυξιακού Προγράμματος του ΟΗΕ, ως απόρροια του διεθνούς ενδιαφέροντος που είχε προκαλέσει η Ημέρα των Πέντε Δισεκατομμυρίων, στις 11 Ιουλίου 1987.
Με το ψήφισμα 45/216 του Δεκεμβρίου 1990, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών αποφάσισε τη συνέχιση του εορτασμού της Παγκόσμιας Ημέρας Πληθυσμού, με στόχο την ενίσχυση της ευαισθητοποίησης γύρω από τα πληθυσμιακά ζητήματα και τη σύνδεσή τους με την περιβαλλοντική και την αναπτυξιακή διάσταση.
Η Ημέρα εορτάστηκε για πρώτη φορά στις 11 Ιουλίου 1990 σε περισσότερες από 90 χώρες. Έκτοτε, τα γραφεία του UNFPA και άλλοι φορείς την τιμούν κάθε χρόνο, σε συνεργασία με κυβερνήσεις και την κοινωνία των πολιτών.
Ο ΟΗΕ και τα Πληθυσμιακά Ζητήματα
Η Διεύθυνση Πληθυσμού του ΟΗΕ συνεργάζεται στενά με τα υπόλοιπα όργανα και προγράμματα του ΟΗΕ για την υλοποίηση του παγκόσμιου προγράμματος δράσης σε θέματα πληθυσμού και για την παρακολούθηση των αποφάσεων της Διεθνούς Διάσκεψης για τον Πληθυσμό και την Ανάπτυξη. Εκπρόσωποι κυβερνήσεων, αποστολές του ΟΗΕ, ερευνητές, δημοσιογράφοι και πολίτες απευθύνονται τακτικά στη Διεύθυνση Πληθυσμού για εκτιμήσεις, προβλέψεις και αναλύσεις σχετικά με τον παγκόσμιο πληθυσμό και τις τάσεις που τον διαμορφώνουν.
Στο πλαίσιο της 38ης συνόδου της, η Στατιστική Επιτροπή ζήτησε την ενίσχυση της τεχνικής υποστήριξης προς τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες για την υλοποίηση του Προγράμματος Απογραφών Πληθυσμού και Κατοικίας 2010. Παράλληλα, κάλεσε τα κράτη να προχωρήσουν στην εφαρμογή των αναθεωρημένων Αρχών και Συστάσεων για τις Απογραφές Πληθυσμού και Κατοικίας.
Το UNFPA συνεργάζεται με κυβερνήσεις, μη κυβερνητικές οργανώσεις, θρησκευτικούς φορείς και άλλους εταίρους, τόσο εντός όσο και εκτός του ΟΗΕ, για την επίτευξη της αποστολής του. Δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην υποστήριξη των τοπικών προσπαθειών και στην ενίσχυση της εθνικής κυριότητας, με σκοπό τη βελτίωση των αποτελεσμάτων και την ενίσχυση της λογοδοσίας και του συντονισμού.
Το UNFPA στηρίζει τον οικογενειακό προγραμματισμό διασφαλίζοντας την απρόσκοπτη και ποιοτική πρόσβαση σε αντισυλληπτικά μέσα, ενισχύοντας τα εθνικά συστήματα υγείας, προωθώντας κατάλληλες πολιτικές και συλλέγοντας κρίσιμα δεδομένα για την τεκμηρίωση αυτών των προσπαθειών. Παράλληλα, αναλαμβάνει πρωτοβουλίες για την προώθηση της καθολικής πρόσβασης σε υπηρεσίες αναπαραγωγικής υγείας στις αναπτυσσόμενες χώρες.
Παγκόσμιες Πληθυσμιακές Τάσεις
Χρειάστηκαν εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια για να φτάσει ο παγκόσμιος πληθυσμός το 1 δισεκατομμύριο – και μόλις 200 χρόνια για να επταπλασιαστεί. Το 2011, ο πληθυσμός του πλανήτη έφτασε τα 7 δισεκατομμύρια. Το 2022, ξεπέρασε τα 8 δισεκατομμύρια και αναμένεται να αγγίξει τα 8,5 δισ. το 2030, τα 9,7 δισ. το 2050 και τα 10,9 δισ. μέχρι το 2100.
Η ραγδαία αύξηση οφείλεται κυρίως στο υψηλότερο προσδόκιμο ζωής έως την αναπαραγωγική ηλικία, καθώς και σε σημαντικές μεταβολές στη γονιμότητα, την αστικοποίηση και τις μεταναστευτικές ροές, με βαθιές και μακροχρόνιες συνέπειες για τις επόμενες γενιές.
Κατά τις τελευταίες δεκαετίες σημειώθηκαν εντυπωσιακές μεταβολές: Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, οι γυναίκες είχαν κατά μέσο όρο 4,5 παιδιά. Μέχρι το 2015, ο παγκόσμιος δείκτης γονιμότητας είχε υποχωρήσει κάτω από τα 2,5 παιδιά ανά γυναίκα. Την ίδια ώρα, το προσδόκιμο ζωής αυξήθηκε από τα 64,6 έτη τη δεκαετία του 1990 στα 72,6 έτη το 2019.
Η παγκόσμια αστικοποίηση και οι μετακινήσεις πληθυσμών επιταχύνονται. Το 2007, για πρώτη φορά στην ιστορία, περισσότεροι άνθρωποι ζούσαν σε αστικές περιοχές απ’ ό,τι σε αγροτικές. Έως το 2050, περίπου το 66% του παγκόσμιου πληθυσμού θα ζει σε πόλεις.
Αυτές οι μεγα-τάσεις έχουν πολλαπλές επιπτώσεις, καθώς επηρεάζουν την οικονομική ανάπτυξη, την απασχόληση, την κατανομή εισοδήματος, τη φτώχεια, αλλά και την κοινωνική προστασία. Επηρεάζουν επίσης τις προσπάθειες για καθολική πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, εκπαίδευσης, στέγασης, αποχέτευσης, νερού, τροφής και ενέργειας. Για μια πιο βιώσιμη προσέγγιση, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να γνωρίζουν πόσοι άνθρωποι ζουν στον πλανήτη, πού βρίσκονται, πόσο χρονών είναι και πόσοι πρόκειται να γεννηθούν.
Το Γνωρίζατε;
-
Οι ανησυχίες για το μέλλον – όπως η κλιματική αλλαγή, η περιβαλλοντική υποβάθμιση, οι πόλεμοι και οι πανδημίες – επηρεάζουν τις αποφάσεις γονιμότητας, με σχεδόν 1 στους 5 να δηλώνει ότι οι εν λόγω προβληματισμοί τον ώθησαν ή θα τον ωθούσαν να αποκτήσει λιγότερα παιδιά απ’ όσα επιθυμεί.
-
Οικονομικοί παράγοντες, όπως το υψηλό κόστος στέγασης και παιδικής φροντίδας ή η επισφάλεια στην εργασία, αποτελούν σημαντικά εμπόδια στη δημιουργία οικογένειας. Το 39% δηλώνει ότι αντιμετωπίζει οικονομικές δυσκολίες για να αποκτήσει τον επιθυμητό αριθμό παιδιών.
-
Η μέση ηλικία τεκνοποίησης σε παγκόσμιο επίπεδο αυξάνεται συνεχώς και πλέον ανέρχεται στα 28 έτη.
-
Σχεδόν το 20% των ενηλίκων αναπαραγωγικής ηλικίας αναμένει ότι δεν θα μπορέσει να αποκτήσει τον αριθμό παιδιών που επιθυμεί.
-
Η πρόσβαση σε υπηρεσίες αναπαραγωγικής υγείας παραμένει πρόκληση, με το 18% αναφέρει δυσκολίες στην προμήθεια αντισυλληπτικών ή τη λήψη σχετικών υπηρεσιών.