Ιστορικό
Ο Διεθνή Οργανισμό Εργασίας (ΔΟΕ) καθιέρωσε την Παγκόσμια Ημέρα κατά της Παιδικής Εργασίας το 2002, προκειμένου να εστιάσει την προσοχή στην παγκόσμια έκταση της παιδικής εργασίας και τις δράσεις και προσπάθειες που απαιτούνται για την εξάλειψή της. Κάθε χρόνο στις 12 Ιουνίου, η Παγκόσμια Ημέρα φέρνει κοντά κυβερνήσεις, οργανώσεις εργοδοτών και εργαζομένων, την κοινωνία των πολιτών, καθώς και εκατομμύρια ανθρώπους ανά τον κόσμο, για να αναδείξει την κατάσταση των παιδιών που εργάζονται και τι μπορεί να γίνει για να βοηθηθούν.
Οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης, που υιοθετήθηκαν από τους παγκόσμιους ηγέτες το 2015, περιλαμβάνουν μια ανανεωμένη παγκόσμια δέσμευση για τον τερματισμό της παιδικής εργασίας. Συγκεκριμένα, ο Στόχος 8.7 καλεί τη διεθνή κοινότητα για την
«ανάληψη άμεσων και αποτελεσματικών μέτρων για την εξάλειψη της αναγκαστικής εργασίας, τον τερματισμό της σύγχρονης δουλείας και της εμπορίας ανθρώπων, τη διασφάλιση της απαγόρευσης και εξάλειψης των χειρότερων μορφών παιδικής εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της στρατολόγησης και της χρησιμοποίησης παιδιών-στρατιωτών, και τον τερματισμό, έως το 2025, όλων των μορφών παιδικής εργασίας».
Το ζήτημα της παιδικής εργασίας
Σήμερα, σε ολόκληρο τον κόσμο, περίπου 218 εκατομμύρια παιδιά εργάζονται, πολλά από αυτά σε πλήρη απασχόληση. Δεν πηγαίνουν σχολείο και έχουν ελάχιστο ή καθόλου χρόνο για παιχνίδι. Πολλά από αυτά δεν λαμβάνουν επαρκή διατροφή ή φροντίδα. Τους στερείται το δικαίωμα να είναι παιδιά. Πάνω από τα μισά εκτίθενται στις χειρότερες μορφές παιδικής εργασίας, όπως η εργασία σε επικίνδυνα περιβάλλοντα, η δουλεία ή άλλες μορφές καταναγκαστικής εργασίας, παράνομες δραστηριότητες όπως διακίνηση ναρκωτικών και πορνεία, καθώς και η εμπλοκή σε ένοπλες συγκρούσεις.
Καθοδηγούμενο από τις αρχές που κατοχυρώνονται στη Σύμβαση Αρ. 138 του ΔΟΕ για την Ελάχιστη Ηλικία και στη Σύμβαση Αρ. 182 για τις Χειρότερες Μορφές Παιδικής Εργασίας, το Πρόγραμμα του ΔΟΕ για την Εξάλειψη της Παιδικής Εργασίας (IPEC) εργάζεται για την αποτελεσματική κατάργηση της παιδικής εργασίας.
Τι είναι η παιδική εργασία;
Δεν πρέπει κάθε εργασία που εκτελείται από παιδιά να ταξινομείται ως παιδική εργασία που χρήζει εξάλειψης. Η συμμετοχή παιδιών ή εφήβων σε εργασίες που δεν επηρεάζουν την υγεία και την προσωπική τους ανάπτυξη, ούτε παρεμβαίνουν στη σχολική τους φοίτηση, θεωρείται γενικά θετική. Αυτό περιλαμβάνει δραστηριότητες όπως βοήθεια στους γονείς στο σπίτι, συνδρομή στην οικογενειακή επιχείρηση ή απόκτηση χαρτζιλικιού εκτός σχολικού ωραρίου και κατά τις διακοπές. Αυτού του είδους οι δραστηριότητες συμβάλλουν στην ανάπτυξη των παιδιών και την ευημερία των οικογενειών τους, τους παρέχουν δεξιότητες και εμπειρίες και τους προετοιμάζουν ώστε να γίνουν παραγωγικά μέλη της κοινωνίας ως ενήλικες.
Παιδική εργασία θεωρείται η εργασία που εκτελείται εις βάρος και με κίνδυνο για το παιδί, κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου και της εθνικής νομοθεσίας. Είτε τα παιδιά στερούνται την εκπαίδευση είτε επωμίζονται το διπλό βάρος σχολείου και εργασίας. Η παιδική εργασία που πρέπει να εξαλειφθεί αποτελεί υποσύνολο της συνολικής απασχόλησης παιδιών.
Περιλαμβάνει:
-
Όλες τις «ανεπιφύλακτα» χειρότερες μορφές παιδικής εργασίας, όπως η δουλεία ή πρακτικές παρόμοιες με τη δουλεία, η εκμετάλλευση παιδιών για πορνεία ή παράνομες δραστηριότητες·
-
Εργασία από παιδιά κάτω της ελάχιστης νόμιμης ηλικίας για το συγκεκριμένο είδος εργασίας, όπως ορίζεται από την εθνική νομοθεσία σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα.
Οι χειρότερες μορφές παιδικής εργασίας περιλαμβάνουν την υποδούλωση παιδιών, τον χωρισμό τους από τις οικογένειές τους, την έκθεσή τους σε σοβαρούς κινδύνους και ασθένειες ή την εγκατάλειψή τους στους δρόμους μεγάλων πόλεων – συχνά από πολύ νεαρή ηλικία. Το κατά πόσο ορισμένες μορφές «εργασίας» συνιστούν «παιδική εργασία» εξαρτάται από την ηλικία του παιδιού, το είδος και τις ώρες εργασίας, τις συνθήκες υπό τις οποίες εκτελείται και τους στόχους που επιδιώκουν τα επιμέρους κράτη. Η απάντηση ποικίλει ανά χώρα και τομέα.
Έκταση της παιδικής εργασίας
Από το 2000, επί σχεδόν δύο δεκαετίες, ο κόσμος σημείωνε σταθερή πρόοδο στη μείωση της παιδικής εργασίας. Όμως τα τελευταία χρόνια, συγκρούσεις, κρίσεις και η πανδημία COVID-19 βύθισαν περισσότερες οικογένειες στη φτώχεια, αναγκάζοντας εκατομμύρια παιδιά να στραφούν στην εργασία. Η οικονομική ανάπτυξη δεν ήταν επαρκής, ούτε αρκετά συμπεριληπτική, ώστε να μειώσει τις πιέσεις που αισθάνονται πάρα πολλές οικογένειες και κοινότητες και οι οποίες τις οδηγούν στην παιδική εργασία. Σήμερα, 160 εκατομμύρια παιδιά εξακολουθούν να εργάζονται, ήτοι σχεδόν ένα στα δέκα παιδιά παγκοσμίως.
Η Αφρική καταγράφει τα υψηλότερα ποσοστά παιδικής εργασίας τόσο ως προς το ποσοστό (ένα στα πέντε παιδιά) όσο και ως προς τον απόλυτο αριθμό (72 εκατομμύρια παιδιά). Η Ασία και ο Ειρηνικός ακολουθούν, με το 7% όλων των παιδιών, δηλαδή 62 εκατομμύρια, να εργάζονται.
Οι περιοχές της Αφρικής και της Ασίας-Ειρηνικού συγκεντρώνουν σχεδόν εννέα στα δέκα παιδιά που εργάζονται παγκοσμίως. Ο υπόλοιπος παιδικός πληθυσμός σε εργασία κατανέμεται στη Βόρεια και Νότια Αμερική (11 εκατομμύρια), την Ευρώπη και Κεντρική Ασία (6 εκατομμύρια), και τα Αραβικά Κράτη (1 εκατομμύριο). Ως προς τη συχνότητα εμφάνισης, το 5% των παιδιών εργάζεται στη Β. και Ν. Αμερική, το 4% στην Ευρώπη και Κεντρική Ασία και το 3% στα Αραβικά Κράτη.
Αν και το ποσοστό παιδιών που εργάζονται είναι υψηλότερο στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, ο απόλυτος αριθμός είναι μεγαλύτερος στις χώρες μεσαίου εισοδήματος. Το 9% των παιδιών στις χώρες χαμηλότερου-μεσαίου εισοδήματος και το 7% στις χώρες ανώτερου-μεσαίου εισοδήματος εργάζονται. Τα στοιχεία δείχνουν ότι 84 εκατομμύρια παιδιά που εργάζονται –δηλαδή το 56% του συνολικού αριθμού– ζουν σε χώρες μεσαίου εισοδήματος, και ακόμη 2 εκατομμύρια σε χώρες υψηλού εισοδήματος.
Εργασιακά πρότυπα
Ένας από τους κύριους στόχους που τέθηκαν για τον Διεθνή Οργανισμό Εργασίας (ΔΟΕ) από την ίδρυσή του το 1919 ήταν η κατάργηση της παιδικής εργασίας. Ιστορικά, το βασικό εργαλείο του ΔΟΕ για την επίτευξη του στόχου υπήρξε η υιοθέτηση και παρακολούθηση εργασιακών προτύπων που ενσωματώνουν την έννοια της ελάχιστης ηλικίας για την έναρξη απασχόλησης ή εργασίας. Από το 1919, η αρχή ότι η ελάχιστη ηλικία πρέπει να συνδέεται με την υποχρεωτική εκπαίδευση αποτελεί μέρος της παράδοσης του ΔΟΕ στη θέσπιση προτύπων στον τομέα αυτό. Η Σύμβαση Αρ. 138 προβλέπει ότι η ελάχιστη ηλικία για απασχόληση δεν πρέπει να είναι κατώτερη από την ηλικία ολοκλήρωσης της υποχρεωτικής εκπαίδευσης.
Η υιοθέτηση της Σύμβασης Αρ. 182 από τον ΔΟΕ το 1999 εδραίωσε την παγκόσμια συναίνεση για την εξάλειψη της παιδικής εργασίας. Προσέφερε thn απαραίτητη εστίαση, χωρίς να εγκαταλείψει τον γενικό στόχο της πλήρους κατάργησης της παιδικής εργασίας όπως εκφράζεται στη Σύμβαση Αρ. 138. Επιπλέον, η έννοια των χειρότερων μορφών παιδικής εργασίας βοηθά στην ιεράρχηση των προτεραιοτήτων και μπορεί να αποτελέσει σημείο εισόδου για την αντιμετώπιση του ευρύτερου προβλήματος. Συμβάλλει επίσης στην επισήμανση των επιπτώσεων της εργασίας στα παιδιά, όπως και της φύσης της ίδιας της εργασίας.
Η παιδική εργασία που απαγορεύεται από το διεθνές δίκαιο διακρίνεται σε τρεις κατηγορίες:
-
Οι άνευ όρων χειρότερες μορφές παιδικής εργασίας, οι οποίες ορίζονται διεθνώς ως δουλεία, εμπορία, ενεχυρίαση και άλλες μορφές καταναγκαστικής εργασίας, καταναγκαστική στρατολόγηση παιδιών για συμμετοχή σε ένοπλες συγκρούσεις, πορνεία και πορνογραφία, καθώς και παράνομες δραστηριότητες·
-
Εργασία που εκτελείται από παιδί κάτω της ελάχιστης νόμιμης ηλικίας για το συγκεκριμένο είδος εργασίας (όπως ορίζεται από την εθνική νομοθεσία, σύμφωνα με τα διεθνώς αποδεκτά πρότυπα), και η οποία είναι πιθανό να παρεμποδίσει την εκπαίδευση και την πλήρη ανάπτυξη του παιδιού·
-
Εργασία που θέτει σε κίνδυνο τη σωματική, ψυχική ή ηθική ευημερία του παιδιού, είτε λόγω της φύσης της είτε λόγω των συνθηκών υπό τις οποίες εκτελείται, γνωστή και ως «επικίνδυνη εργασία».