Διαμορφώνοντας ένα φωτεινότερο μέλλον για τον Παγκόσμιο Νότο
Στις μέρες μας, η επιστήμη, η τεχνολογία και η καινοτομία καθίστανται ολοένα και πιο καθοριστικές σε κάθε πτυχή της ανθρώπινης δραστηριότητας.
Καθώς η επιστήμη και η τεχνολογία εξελίσσονται με επιταχυνόμενους ρυθμούς, ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες αξιοποιούν αυτή τη συγκυρία για να υπερκεράσουν παραδοσιακά στάδια ανάπτυξης. Ωστόσο, για πολλές άλλες, το ταχέως μεταβαλλόμενο τοπίο συνεπάγεται σοβαρές προκλήσεις, ιδίως στον Παγκόσμιο Νότο, όπου τα ζητήματα διακυβέρνησης και η δυσκολία να καινοτομήσουν και να προσαρμοστούν αποτελεσματικά παραμένουν κυρίαρχα. Η κατάσταση επιδεινώνεται περαιτέρω από το διαρκές τεχνολογικό χάσμα ανάμεσα σε βιομηχανικά ανεπτυγμένες και αναπτυσσόμενες χώρες, ένα χάσμα που εδράζεται στις ανισότητες τεχνολογικής ικανότητας και στην έλλειψη κατάλληλων μηχανισμών διάχυσης της τεχνολογίας σε μεγάλη κλίμακα.
Η Διεθνής Ημέρα Επιστήμης, Τεχνολογίας και Καινοτομίας για τον Νότο συνιστά ένα ουσιώδες βήμα προς την επαναβεβαίωση της συλλογικής μας δέσμευσης να μην μείνει κανείς πίσω. Υπογραμμίζει ότι η προώθηση της επιστήμης, της τεχνολογίας και της καινοτομίας δεν είναι μόνο αναγκαία για την επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης, αλλά και θεμελιώδης για την οικοδόμηση ενός δικαιότερου, συμμετοχικού και συμπεριληπτικού κόσμου.
Ιστορικό Πλαίσιο
Για τα περισσότερα αναπτυσσόμενα κράτη, η επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης αποτελεί πλέον έναν ολοένα δυσκολότερο στόχο, σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου κυριαρχούν η οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική πόλωση, καθώς και η γενικευμένη αδιαφορία ως προς την εφαρμογή των πολυμερώς συμφωνημένων Στόχων. Η αυξανόμενη απόκλιση μεταξύ πολιτικής ρητορικής και πραγματικότητας στις διεθνείς διασκέψεις περιπλέκει ακόμη περισσότερο το εγχείρημα.
Κατά τη Σύνοδο Κορυφής για την Επιστήμη, την Τεχνολογία και την Καινοτομία, η οποία πραγματοποιήθηκε στην Αβάνα στις 15 και 16 Σεπτεμβρίου 2023, οι ηγέτες της Ομάδας των 77 (G77) και της Κίνας συμφώνησαν στην ανακήρυξη της 16ης Σεπτεμβρίου ως Διεθνούς Ημέρας Επιστήμης, Τεχνολογίας και Καινοτομίας για τον Νότο. Η Διακήρυξη της Αβάνας με θέμα τις τρέχουσες αναπτυξιακές προκλήσεις αναδεικνύει τον θεμελιώδη ρόλο της επιστήμης, της τεχνολογίας και της καινοτομίας στην αντιμετώπισή τους μέσω της ενίσχυσης της συνεργασίας, της δίκαιης πρόσβασης στην τεχνολογία και της υπεύθυνης αξιοποίησης επιστημονικών επιτευγμάτων.
Στις 9 Ιανουαρίου 2024, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών υιοθέτησε το ψήφισμα A/RES/78/259, με το οποίο η 16η Σεπτεμβρίου ανακηρύσσεται επισήμως ως η Διεθνής Ημέρα Επιστήμης, Τεχνολογίας και Καινοτομίας για τον Νότο. Το ψήφισμα υπογραμμίζει τη σημασία αξιοποίησης των επιστημονικών και τεχνολογικών επιτευγμάτων για τη βιώσιμη ανάπτυξη, σε πλήρη ευθυγράμμιση με την τη Διακήρυξη της Αντίς Αμπέμπα και τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης.
Το ίδιο ψήφισμα καλεί τα κράτη-μέλη του ΟΗΕ, τους εξειδικευμένους οργανισμούς, τους διεθνείς θεσμούς, την ακαδημαϊκή κοινότητα, την κοινωνία των πολιτών, τον ιδιωτικό τομέα και λοιπούς ενδιαφερόμενους φορείς να τιμήσουν τη συγκεκριμένη ημέρα. Προτρέπει, μεταξύ άλλων, την ανάληψη πρωτοβουλιών και έργων συνεργασίας στους τομείς της επιστήμης, της τεχνολογίας και της καινοτομίας που συμβάλλουν στην ανάπτυξη των αναπτυσσόμενων χωρών στους αντίστοιχους τομείς.
Το ήξερες;
-
Η επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης έως το 2030 προϋποθέτει εκτεταμένες επενδύσεις σε έρευνα και ανάπτυξη (R&D) για την αντιμετώπιση σύνθετων παγκόσμιων προκλήσεων όπως η φτώχεια, οι ανισότητες, η κλιματική αλλαγή και οι πανδημίες.
-
Παρά το γεγονός ότι οι παγκόσμιες δαπάνες για την έρευνα ανήλθαν στα 2,5 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2022, η συντριπτική πλειονότητα της χρηματοδότησης παραμένει συγκεντρωμένη σε ανεπτυγμένες χώρες και στην Κίνα.
-
Οι χώρες υψηλού εισοδήματος αντιστοιχούν στο 77% των παγκόσμιων δαπανών για έρευνα, ενώ οι χώρες χαμηλού εισοδήματος καλύπτουν μόλις 0,3%. Στην πράξη, η συγκέντρωση της έρευνας είναι ακόμη πιο έντονη σε λίγα μόνο κράτη.
-
Το 2022, οι χώρες υψηλού εισοδήματος διέθεταν 59 φορές περισσότερους ερευνητές στον τομέα της υγείας από τις χώρες χαμηλού εισοδήματος, ενώ μόλις 0,2% των επιχορηγήσεων για έρευνα υγείας κατευθύνθηκε προς τις τελευταίες. Επιπλέον, λιγότερο από 0,5% των προϊόντων υγείας αφορούσε τις τροπικές ασθένειες που χαρακτηρίζονται ως παραμελημένες από τον ΠΟΥ.