Ιστορικό
Η ετήσια καθιέρωση της Διεθνής Ημέρα για τα Άτομα με Αναπηρία θεσπίστηκε το 1992 από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών μέσω του ψηφίσματος 47/3. Στόχος της είναι η προαγωγή των δικαιωμάτων και της ευημερίας των ατόμων με αναπηρία σε κάθε πτυχή της κοινωνίας και της οικονομίας, καθώς και η ενίσχυση της ευαισθητοποίησης σχετικά με την κατάστασή τους σε πολιτικό, κοινωνικό, οικονομικό και πολιτισμικό επίπεδο.
Αξιοποιώντας την πολυετή εμπειρία του ΟΗΕ στον τομέα, η Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες, η οποία εγκρίθηκε το 2006, εδραίωσε περαιτέρω τα δικαιώματα και την ευημερία των ατόμων με αναπηρία στο πλαίσιο της εφαρμογής της Ατζέντας 2030 για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη, καθώς και άλλων διεθνών αναπτυξιακών πλαισίων, όπως το Πλαίσιο Σεντάι για τη Μείωση του Κινδύνου Καταστροφών, ο Χάρτης για την Ένταξη των Ατόμων με Αναπηρία στην Ανθρωπιστική Δράση, η Νέα Αστική Ατζέντα και η Ατζέντα της Αντίς Αμπέμπα για τη Χρηματοδότηση της Ανάπτυξης.
Τι σημαίνει «αναπηρία»
Αναπηρία νοείται ως κατάσταση ή λειτουργία η οποία κρίνεται σημαντικά μειονεκτική σε σύγκριση με τα συνήθη πρότυπα ενός ατόμου εντός της κοινωνικής του ομάδας. Ο όρος χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει την ατομική λειτουργικότητα, περιλαμβάνοντας σωματικές, αισθητηριακές, γνωστικές και διανοητικές βλάβες, ψυχικές ασθένειες, καθώς και διάφορες μορφές χρόνιων παθήσεων. Αυτή η χρήση έχει χαρακτηριστεί από ορισμένα άτομα με αναπηρία ως αντανάκλαση του ιατρικού μοντέλου της αναπηρίας.
Τα άτομα με αναπηρία – η «μεγαλύτερη μειονότητα του κόσμου» – συνεχίζουν να υφίστανται σοβαρές ανισότητες στους τομείς της υγείας, της εκπαίδευσης, της απασχόλησης και του βιοτικού επιπέδου. Οι ανισότητες αυτές δεν είναι αποτέλεσμα των ίδιων των αναπηριών, αλλά των εμποδίων που δημιουργεί η κοινωνία: της έλλειψης προσβάσιμων υπηρεσιών, την απουσία ανεπαρκών πολιτικών και των επίμονων διακρίσεων που βασίζονται σε προκαταλήψεις και κοινωνικά στερεότυπα. Η άρση των προαναφερθέντων εμποδίων και η πλήρης ένταξη των ατόμων με αναπηρία είναι ζήτημα θεμελιωδών δικαιωμάτων και κοινωνικής δικαιοσύνης.
Επιπλέον, τα άτομα με αναπηρία διατρέχουν πολύ υψηλότερο κίνδυνο να υποστούν βία:
- Τα παιδιά με αναπηρία είναι σχεδόν τέσσερις φορές πιο πιθανό να πέσουν θύματα βίας σε σύγκριση με συνομηλίκους τους χωρίς αναπηρία.
- Οι ενήλικες με κάποια μορφή αναπηρίας είναι 1,5 φορά πιο πιθανό να γίνουν θύματα βίας.
- Οι ενήλικες με ψυχικές παθήσεις διατρέχουν σχεδόν τετραπλάσιο κίνδυνο να υποστούν βία.
Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο αυτό περιλαμβάνουν το κοινωνικό στιγματισμό, τις διακρίσεις, την άγνοια γύρω από τις αναπηρίες, καθώς και την έλλειψη κοινωνικής στήριξης προς τους φροντιστές τους.
Ένταξη και Ανάπτυξη
Τα εμπειρικά δεδομένα καταδεικνύουν ότι όταν αρθούν τα εμπόδια συμμετοχής και τα άτομα με αναπηρία ενδυναμωθούν ώστε να συμμετέχουν πλήρως στην κοινωνική ζωή, τα οφέλη επεκτείνονται σε ολόκληρη την κοινωνία. Τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία δεν πλήττουν μόνο τους ίδιους, αλλά αποτελούν ανασταλτικό παράγοντα για την πρόοδο του συνόλου της κοινωνίας. Η προσβασιμότητα, επομένως, δεν είναι πολυτέλεια αλλά απαραίτητη προϋπόθεση για την επίτευξη καθολικής ανάπτυξης.
Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες αναγνωρίζει ότι η ύπαρξη εμποδίων αποτελεί κεντρικό συστατικό της έννοιας της αναπηρίας. Σύμφωνα με τη Σύμβαση, η αναπηρία αποτελεί δυναμική έννοια, που «προκύπτει από την αλληλεπίδραση μεταξύ των ατόμων με βλάβες και των στάσεων και περιβαλλοντικών εμποδίων που παρεμποδίζουν την πλήρη και αποτελεσματική συμμετοχή τους στην κοινωνία, επί ίσοις όροις με τους άλλους».
Η προσβασιμότητα και η ένταξη αποτελούν θεμελιώδη δικαιώματα κατοχυρωμένα από τη Σύμβαση και συνιστούν όχι μόνο τελικούς στόχους, αλλά και προϋποθέσεις για την απόλαυση όλων των υπόλοιπων δικαιωμάτων. Το Άρθρο 9 της Σύμβασης ζητά από τα Συμβαλλόμενα Κράτη να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα ώστε να διασφαλίσουν ότι τα άτομα με αναπηρία μπορούν να ζουν αυτόνομα και να συμμετέχουν πλήρως σε όλες τις πτυχές της ζωής και της ανάπτυξης, καθώς και να εντοπίζουν και να εξαλείφουν τα εμπόδια στην προσβασιμότητα.
Γνωρίζατε ότι…
- Εκτιμάται ότι 1,3 δισεκατομμύρια άνθρωποι βιώνουν σημαντικές μορφές αναπηρίας, δηλαδή το 16% του παγκόσμιου πληθυσμού, ή 1 στους 6 από εμάς;
- Ορισμένα άτομα με αναπηρία πεθαίνουν έως και 20 χρόνια νωρίτερα από τα άτομα χωρίς αναπηρία;
- Έχουν διπλάσιο κίνδυνο να εκδηλώσουν προβλήματα υγείας, όπως κατάθλιψη, άσθμα, σακχαρώδη διαβήτη, εγκεφαλικά επεισόδια, παχυσαρκία ή κακή στοματική υγεία;
- Οι ανισότητες στον τομέα της υγείας προκύπτουν από άδικες συνθήκες, όπως στιγματισμός, διακρίσεις, φτώχεια, αποκλεισμός από την εκπαίδευση και την εργασία, καθώς και εμπόδια στο ίδιο το σύστημα υγείας;
Αριθμοί & Στοιχεία
- 8 δισεκατομμύρια: παγκόσμιος πληθυσμός
- Πάνω από 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι ζουν με κάποια μορφή αναπηρίας
- Περισσότερα από 100 εκατομμύρια παιδιά με αναπηρία
- Τα παιδιά με αναπηρία έχουν 4 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να βιώσουν βία
-
Το 50% των ατόμων με αναπηρία δεν έχει οικονομική δυνατότητα πρόσβασης σε ιατρική περίθαλψη
-
185 χώρες έχουν κυρώσει τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες
- 7 στόχοι των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs) αναφέρονται ρητά στα άτομα με αναπηρία.