Γενικό Πλαίσιο
Τον Δεκέμβριο του 2015, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ανακήρυξε την 5η Νοεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα Ενημέρωσης για το Τσουνάμι, καλώντας κράτη, διεθνείς οργανισμούς και την κοινωνία των πολιτών να συμβάλουν στην ενίσχυση της γνώσης σχετικά με τους κινδύνους που ελλοχεύουν και να μοιραστούν καινοτόμες πρακτικές πρόληψης και μετριασμού.
Η πρωτοβουλία είχε ως γενέτειρα την Ιαπωνία, χώρα η οποία, σημαδεμένη από επαναλαμβανόμενες και επώδυνες εμπειρίες, κατόρθωσε με την πάροδο των δεκαετιών να αναπτύξει αξιοσημείωτη τεχνογνωσία στον έγκαιρο εντοπισμό των τσουνάμι, την εκπαίδευση των πολιτών και την ανασυγκρότηση μετά από καταστροφές, με τρόπο που να μειώνει τις μελλοντικές επιπτώσεις. Ο Οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών για τη Μείωση του Κινδύνου Καταστροφών (UNDRR) συντονίζει τον εορτασμό της ημέρας σε συνεργασία με τους υπόλοιπους φορείς του ΟΗΕ.
Αν και τα τσουνάμι εκδηλώνονται σπανίως, η φονικότητά τους μπορεί να είναι σχεδόν βιβλική. Την τελευταία εκατονταετία, έχουν καταγραφεί 58 σχετικά φαινόμενα, τα οποία στοίχισαν τη ζωή σε πάνω από 260.000 ανθρώπους, με κατά μέσο όρο περίπου 4.600 θύματα ανά τσουνάμι, ξεπερνώντας κάθε άλλη φυσική καταστροφή σε όρους απωλειών ανθρώπινης ζωής. Η τραγωδία του Ινδικού Ωκεανού το 2004 υπήρξε η πλέον φονική του είδους.
Μόλις τρεις εβδομάδες μετά, η διεθνής κοινότητα συγκεντρώθηκε στην Κόμπε, στην περιοχή Χιόγκο της Ιαπωνίας, εγκαινιάζοντας ένα νέο κεφάλαιο στη διαχείριση φυσικών κινδύνων. Εκεί, εγκρίθηκε το Δεκαετές Πλαίσιο Δράσης της Χιόγκο, η πρώτη καθολική συμφωνία για τη μείωση του κινδύνου καταστροφών, και τέθηκε σε λειτουργία το Σύστημα Προειδοποίησης και Μετριασμού Τσουνάμι στον Ινδικό Ωκεανό, εξοπλισμένο με σεισμογραφικούς σταθμούς, αισθητήρες στάθμης θαλάσσης και ένα δίκτυο ειδοποιήσεων προς εθνικά κέντρα πληροφόρησης.
Ωστόσο, η ραγδαία αστικοποίηση και η αυξανόμενη τουριστική δραστηριότητα σε ευάλωτες, παράκτιες περιοχές, θέτουν ολοένα περισσότερους ανθρώπους στο στόχαστρο των ωκεάνιων αυτών απειλών. Η μείωση του κινδύνου δεν αποτελεί πλέον επιλογή, αλλά προϋπόθεση για την επίτευξη των στόχων του Πλαισίου Σεντάι (2015-2030), της διεθνούς συμφωνίας που διαδέχθηκε το Πλαίσιο της Χιόγκο και εστιάζει στη ριζική μείωση των θυμάτων από καταστροφές.
Τι Είναι το Τσουνάμι;
Ο όρος «τσουνάμι» προέρχεται από τις ιαπωνικές λέξεις «τσου» (λιμάνι) και «νάμι» (κύμα). Πρόκειται για μια σειρά γιγαντιαίων κυμάτων που προκαλούνται από υποθαλάσσιες διαταραχές, κατά κύριο λόγο σεισμούς με εστία στον ή κοντά στον βυθό των ωκεανών.
Ηφαιστειακές εκρήξεις, υποθαλάσσιες κατολισθήσεις ή ακόμα και η πτώση μετεωρίτη μπορούν επίσης να πυροδοτήσουν τσουνάμι. Προέρχονται από τον κάθετο εκτοπισμό του πυθμένα της θάλασσας και τη συνακόλουθη απότομη μετατόπιση της υδάτινης μάζας.
Τα κύματα ενός τσουνάμι συχνά μοιάζουν με τοίχους νερού που εισβάλλουν στην ακτή και παραμένουν επικίνδυνα επί ώρες, με κάθε κύμα να ακολουθεί σε διαστήματα 5 έως 60 λεπτών.
Το πρώτο κύμα δεν είναι απαραίτητα το ισχυρότερο αλλά, συχνά, τα πιο καταστροφικά είναι το δεύτερο, το τρίτο ή ακόμα και εκείνα που ακολουθούν πολύ αργότερα. Όταν το νερό κατακλύσει την ξηρά, στη συνέχεια υποχωρεί απότομα, εκθέτοντας τον βυθό, προτού επιστρέψει με ορμή, παρασύροντας μαζί του ό,τι απέμεινε από τις προηγούμενες προσκρούσεις.
Κύρια Μηνύματα
-
Το τσουνάμι στον Ινδικό Ωκεανό το 2004 αποτέλεσε την πρώτη μεγάλη παγκόσμια καταστροφή του 21ου αιώνα και παραμένει μια από τις πιο θανατηφόρες στην πρόσφατη ιστορία της ανθρωπότητας.
-
Η παγκόσμια απάντηση οδήγησε στη σύσταση ενός συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης, το οποίο σήμερα ωφελεί 27 χώρες στην ευρύτερη λεκάνη του Ινδικού Ωκεανού.
-
Πάνω από 700 εκατομμύρια άνθρωποι που κατοικούν σε χαμηλού υψομέτρου παράκτιες περιοχές ή σε μικρά νησιωτικά κράτη διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο από ακραίες μεταβολές της στάθμης της θάλασσας, συμπεριλαμβανομένων των τσουνάμι (ΠΟΥ, 2019).
-
Η αποτελεσματικότητα ενός συστήματος προειδοποίησης εξαρτάται ουσιαστικά από το επίπεδο ενημέρωσης και ετοιμότητας των πληθυσμών που διατρέχουν τον κίνδυνο. Όλοι οι πολίτες, χωρίς εξαιρέσεις, πρέπει να έχουν πρόσβαση στη γνώση, την πληροφόρηση και τις διαδρομές εκκένωσης (UNESCO, 2022).
-
Απευθύνουμε έκκληση προς τις κυβερνήσεις και τους εταίρους για άμεση δράση: η ενίσχυση της επίγνωσης και η εφαρμογή πολιτικών πρόληψης και ανθεκτικής δόμησης δεν είναι πολυτέλεια, αλλά ζήτημα επιβίωσης.