Γιατί τα κρίσιμα ορυκτά βρίσκονται ξαφνικά στο επίκεντρο της παγκόσμιας πολιτικής;
Η ιστορία σε 60 δευτερόλεπτα
Κάθε ηλεκτρικό όχημα, κάθε ανεμογεννήτρια, κάθε ηλιακό πάνελ και κάθε έξυπνο κινητό τηλέφωνο εξαρτώνται από ορυκτά που εξορύσσονται από τη γη.
Καθώς οι χώρες επιταχύνουν τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια (δηλαδή στην ενέργεια που δεν προέρχεται από ορυκτά καύσιμα), η ζήτηση για ορυκτά όπως το λίθιο, το κοβάλτιο, το νικέλιο, ο χαλκός και ο γραφίτης αυξάνεται με ταχύ ρυθμό.
Για πολλές χώρες, αυτό αποτελεί μια πρωτοφανή οικονομική ευκαιρία.
Ωστόσο, σε ορισμένες περιοχές, ο ανταγωνισμός για αυτούς τους πόρους έχει οδηγήσει σε συγκρούσεις, διαφθορά, περιβαλλοντική υποβάθμιση και παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Αυτή την εβδομάδα, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ θέτει ένα θεμελιώδες ερώτημα:
Μπορούν τα ορυκτά που τροφοδοτούν την πράσινη μετάβαση να αποτελέσουν και θεμέλιο για την ειρήνη και τη βιώσιμη ανάπτυξη;
Πέντε ερωτήσεις
Τι είναι τα κρίσιμα ορυκτά;
Τα κρίσιμα ορυκτά αποτελούν βασικά συστατικά πολλών σύγχρονων τεχνολογιών, όπως:
- Μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων
- Ανεμογεννήτριες
- Ηλιακά πάνελ
- Δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας
- Έξυπνα κινητά τηλέφωνα και ηλεκτρονικές συσκευές
Χωρίς αυτά, πολλές τεχνολογίες καθαρής ενέργειας απλώς δεν θα υπήρχαν.
Πού βρίσκονται;
Μεγάλα κοιτάσματα κρίσιμων ορυκτών υπάρχουν σε ολόκληρη την Αφρική, τη Λατινική Αμερική και σε περιοχές της Ασίας.
Για πολλές χώρες παραγωγής, αποτελούν μια τεράστια ευκαιρία για:
- δημιουργία θέσεων εργασίας,
- διαφοροποίηση των οικονομιών τους,
- αύξηση των δημόσιων εσόδων.
Ωστόσο, η επιτυχία εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζονται αυτοί οι φυσικοί πόροι.
Γιατί αυξάνεται τόσο γρήγορα η ζήτηση;
Η παγκόσμια ενεργειακή μετάβαση επιταχύνεται.
- Τα ηλεκτρικά οχήματα απαιτούν περίπου έξι φορές περισσότερα ορυκτά σε σύγκριση με τα συμβατικά αυτοκίνητα.
- Τα υπεράκτια αιολικά πάρκα απαιτούν περίπου 13 φορές περισσότερους ορυκτούς πόρους από ό,τι οι μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με φυσικό αέριο.
- Η ζήτηση για πολλά κρίσιμα ορυκτά αναμένεται να τριπλασιαστεί έως το 2030.
Πολλοί αναλυτές συγκρίνουν πλέον τη στρατηγική σημασία τους με εκείνη του πετρελαίου κατά τον 20ό αιώνα.
Δεν είναι επιβλαβής για το περιβάλλον η εξόρυξη;
Η εξόρυξη είναι απαραίτητη, αλλά όταν δεν γίνεται με υπεύθυνο τρόπο, μπορεί να έχει σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Η ανεπαρκώς ρυθμιζόμενη εξορυκτική δραστηριότητα μπορεί να προκαλέσει:
- Αποψίλωση των δασών
- Ρύπανση των υδάτων
- Απώλεια βιοποικιλότητας
- Υποβάθμιση των εδαφών
- Εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου
Πολλά κοιτάσματα βρίσκονται επίσης κοντά σε κοινότητες αυτοχθόνων πληθυσμών και σε ιδιαίτερα ευαίσθητα οικοσυστήματα.
Η πρόκληση δεν είναι αν πρέπει να γίνεται εξόρυξη, αλλά πώς μπορεί να γίνεται με υπεύθυνο και βιώσιμο τρόπο.
Γιατί το Συμβούλιο Ασφαλείας συζητά αυτό το θέμα;
Οι φυσικοί πόροι συνδέονται εδώ και δεκαετίες με ένοπλες συγκρούσεις.
Το Συμβούλιο εξετάζει ανησυχίες όπως:
- Ένοπλες ομάδες ελέγχουν πολύτιμα κοιτάσματα ορυκτών.
- Η παράνομη εξόρυξη χρηματοδοτεί συγκρούσεις.
- Εγκληματικά δίκτυα αποκομίζουν κέρδη από το λαθρεμπόριο ορυκτών.
- Η αδύναμη διακυβέρνηση τροφοδοτεί την αστάθεια.
Το ευρύτερο ερώτημα είναι κατά πόσο η αυξανόμενη παγκόσμια ζήτηση για κρίσιμα ορυκτά θα εντείνει τις γεωπολιτικές εντάσεις ή, αντίθετα, θα αποτελέσει κινητήρια δύναμη για την ειρήνη και τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Το βασικό μήνυμα του ΟΗΕ
«Ένας κόσμος που τροφοδοτείται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι ένας κόσμος που διψά για κρίσιμα ορυκτά.»