Στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, την Τρίτη, επιζώντες της γενοκτονίας της Σρεμπρένιτσα ενώθηκαν με ανώτερους αξιωματούχους για να τιμήσουν τη συμπλήρωση 30 ετών από τη μαζική σφαγή χιλιάδων Βόσνιων Μουσουλμάνων, το χειρότερο έγκλημα που διαπράχθηκε σε ευρωπαϊκό έδαφος μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι συμμετέχοντες υπογράμμισαν την ανάγκη να αντιμετωπιστεί η άρνηση των εγκλημάτων, να στηριχθούν οι επιζώντες και να προαχθεί η διαρκής ειρήνη.
«Επέζησα μιας γενοκτονίας», δήλωσε η Μουνίρα Σουμπάσιτς, της οποίας ο μικρότερος – και πιο αγαπημένος – γιος, μαζί με 21 ακόμα μέλη της οικογένειάς της, δολοφονήθηκαν στη σφαγή της Σρεμπρένιτσα τον Ιούλιο του 1995.
«Και ο κόσμος και η Ευρώπη απλώς παρακολουθούσαν σιωπηλά».
Πρόεδρος σήμερα του συλλόγου «Μητέρες της Σρεμπρένιτσα και της Ζέπα», η κ. Σουμπάσιτς μίλησε στη διάρκεια ειδικής τελετής μνήμης, απευθύνοντας έκκληση στους παγκόσμιους ηγέτες να μην ξεχάσουν το παρελθόν και να αποδώσουν δικαιοσύνη στα θύματα και τους επιζώντες.
«Όταν σκοτώνεις το παιδί μιας μάνας, σκοτώνεις ένα κομμάτι της», είπε.
Η μεγαλύτερη φρικαλεότητα στην Ευρώπη από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
Η γενοκτονία του 1995, που διαπράχθηκε από τον στρατό των Σέρβων της Βοσνίας, οδήγησε στον φόνο τουλάχιστον 8.372 ανδρών και αγοριών, τον βίαιο εκτοπισμό χιλιάδων και την καταστροφή ολόκληρων κοινοτήτων στη Σρεμπρένιτσα, μια πόλη που είχε χαρακτηριστεί «ασφαλής περιοχή» από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Μια μικρή, ελαφρώς εξοπλισμένη μονάδα Ολλανδών κυανόκρανων υπό τη σημαία των Ηνωμένων Εθνών δεν κατάφερε να ανακόψει την προέλαση των Σερβοβόσνιων δυνάμεων, που κατέλαβαν τη Σρεμπρένιτσα.
Η σφαγή αναγνωρίστηκε επίσημα ως γενοκτονία τόσο από το Διεθνές Δικαστήριο (ICJ) όσο και από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ICTY).
Πέρυσι, η Γενική Συνέλευση καθιέρωσε την 11η Ιουλίου ως Διεθνή Ημέρα Συλλογισμού και Μνήμης της Γενοκτονίας της Σρεμπρένιτσα το 1995.
Να θυμόμαστε και να τιμούμε τα θύματα
Εκ μέρους του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών Αντόνιο Γκουτέρες, ο Διευθυντής του Γραφείου του, Κόρτνεϊ Ράτραϊ, απέτισε φόρο τιμής στους ανθρώπους που χάθηκαν και στη γενναιότητα των οικογενειών τους.
«Σήμερα θυμόμαστε και τιμούμε τα θύματα. Αποτίουμε φόρο τιμής στη δύναμη, την αξιοπρέπεια και την ανθεκτικότητα των επιζώντων», δήλωσε.
Ο κ. Γκουτέρες, στο μήνυμά του, υπογράμμισε ότι η διεθνής κοινότητα πρέπει να συνεχίσει να αντιστέκεται στο μίσος, τη διχόνοια και την άρνηση.
«Μόνο αναγνωρίζοντας τον πόνο όλων των θυμάτων μπορούμε να χτίσουμε αμοιβαία κατανόηση, εμπιστοσύνη και διαρκή ειρήνη», ανέφερε. «Οφείλουμε να διασφαλίσουμε ότι οι φωνές των επιζώντων της Σρεμπρένιτσα θα συνεχίσουν να ακούγονται – απέναντι στην άρνηση, τη διαστρέβλωση και την αναθεώρηση της ιστορίας.»
Οι κίνδυνοι της λήθης
Αξιωματούχοι του ΟΗΕ εξέφρασαν ανησυχία για τις συνεχιζόμενες προσπάθειες άρνησης της γενοκτονίας και εξύμνησης καταδικασθέντων για εγκλήματα πολέμου. Προειδοποίησαν ότι τέτοιες αφηγήσεις μπορούν να τροφοδοτήσουν τον διχασμό και να παρεμποδίσουν τη συμφιλίωση.
«Η εκπαίδευση παραμένει η ισχυρότερη άμυνα απέναντι στη διάβρωση της συλλογικής μνήμης», δήλωσε ο Πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης, Φιλεμόν Γιανγκ. «Δεν αρκεί να θυμόμαστε την ιστορία, αλλά πρέπει να μαθαίνουμε από αυτήν, ώστε τραγωδίες όπως η Σρεμπρένιτσα να μην επαναληφθούν ποτέ ξανά».
Η ανάγκη να μάθουμε από το παρελθόν είναι ιδιαίτερα επιτακτική σήμερα, καθώς, όπως σημείωσε ο Γενικός Γραμματέας, τα ίδια «επικίνδυνα ρεύματα» που οδήγησαν στη γενοκτονία της Σρεμπρένιτσα κάνουν ξανά την εμφάνισή τους στον κόσμο.
«Μετά τη Σρεμπρένιτσα, ο κόσμος είπε – για άλλη μία φορά – “Ποτέ ξανά.” Κι όμως, η ρητορική μίσους αυξάνεται και πάλι, τροφοδοτώντας διακρίσεις, εξτρεμισμό και βία», δήλωσε ο κ. Γκουτέρες.
Μια οικογένεια διασκορπισμένη
Η Μιρέλα Οσμάνοβιτς, νέα επαγγελματίας που εργάζεται στο Κέντρο Μνήμης της Σρεμπρένιτσα, γεννήθηκε μετά τη γενοκτονία αλλά ζει με τις επιπτώσεις της. Δύο από τα αδέλφια της σκοτώθηκαν. Μέρος των λειψάνων τους βρέθηκε, όμως πολλά τμήματα των σωμάτων τους παραμένουν αγνοούμενα. Η απουσία τους, όπως είπε, βαραίνει την οικογένειά της καθημερινά.
«Οι γονείς μου απαγόρευσαν στον εαυτό τους κάθε χαρά, όσο τα παιδιά τους, τα αδέλφια μου, βρίσκονται κάπου θαμμένα, ανολοκλήρωτα, διασκορπισμένα σε μαζικούς τάφους, σαν κάθε χαμόγελο να ήταν προδοσία, σαν η ευτυχία να σήμαινε λήθη».
Ο πόνος αυτής της απώλειας παραμένει παρών, ακόμη κι όταν ο κόσμος υποσχέθηκε πως η Σρεμπρένιτσα δεν θα επαναληφθεί ποτέ ξανά.
«Μας έδωσαν λόγια, ψηφίσματα, δηλώσεις, επίσημες υποσχέσεις του ‘ποτέ ξανά’», είπε. «Κι όμως, 30 χρόνια μετά, ακόμα αναρωτιόμαστε τι σημαίνει πραγματικά το ‘ποτέ ξανά’.»
Μια νέα γενιά που ακόμα ρωτά
Η κ. Οσμάνοβιτς μιλά συχνά με νέους από όλο τον κόσμο που την ρωτούν τι ακολουθεί μετά τη βία.
«Τι συμβαίνει όταν τα πρωτοσέλιδα ξεθωριάζουν, όταν οι τάφοι εντοπίζονται και τα γεγονότα γίνονται αδιάσειστα; Έρχεται η δικαιοσύνη;»
Η απάντησή της είναι πως η δικαιοσύνη δεν έρχεται όσο συχνά θα έπρεπε.
«Η δικαιοσύνη, αν έρθει αργά ή μόνο στα χαρτιά, δεν μπορεί να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη. Και η ειρήνη χωρίς αξιοπρέπεια δεν είναι ειρήνη».