De wereld beschikt over meer middelen dan ooit om klimaatverandering aan te pakken, en toch zijn ze voor miljoenen mensen nog altijd onbereikbaar. Terwijl technologieën voor schone energie zich sneller dan ooit ontwikkelen, is de uitdaging voor de landen op de VN-Klimaattop (COP31) niet alleen oplossingen vinden, maar vooral in ze betaalbaar maken voor iedereen.
Catastrofale overstromingen, dodelijke hittegolven en langdurige droogtes hebben 2026 getekend, een jaar dat voor wetenschappers bevestigde dat de wereld afstevent op een overschrijding van de grens van 1,5 °C, vastgelegd in het Akkoord van Parijs.
In die context, en met een krachtige El Niño die naar verwachting de klimaatimpact nog zal vergroten, komen vertegenwoordigers van meer dan 190 landen van 9 tot en met 20 november bijeen in Antalya, Türikye. Daar vindt COP31 plaats, de jaarlijkse VN-Klimaatconferentie.
Fossiele brandstoffen zijn nog altijd de belangrijkste oorzaak van broeikasgassen, toch ontwikkelen technologieën die nodig zijn om ervan af te stappen zich in een buitengewoon snel tempo. Zonne-energie, elektrische voertuigen en batterijopslag worden steeds toegankelijker.
Maar veel landen kunnen er nog altijd geen gebruik van te maken. Hoe komt dat?
In aanloop naar de klimaattop sprak UN News met Selwin Hart, Speciaal Adviseur van de Verenigde Naties voor klimaatactie en een rechtvaardige transitie, over wat er op het spel staat, wat vooruitgang tegenhoudt en wat een nieuwe ronde van klimaatdiplomatie realistisch gezien kan opleveren.
Wat is COP31 en waarom is de top belangrijk?
COP staat voor Conference of the Parties (Conferentie van de Partijen). In dit geval gaat het om de landen die partij zijn bij het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (UNFCCC). Tijdens die jaarlijkse bijeenkomsten kunnen regeringen vooruitgang evalueren en onderhandelen over manieren om een uitdaging aan te pakken die geen enkel land alleen kan oplossen.
De onderhandelingen leidden in 2015 tot het baanbrekende Akkoord van Parijs. Daarin verbonden landen zich ertoe de wereldwijde opwarming ruim onder 2 °C te houden en inspanningen te leveren om de temperatuurstijging te beperken tot 1,5 °C boven het pre-industriële niveau.
De klimaattoppen gaan inmiddels veel verder dan alleen onderhandelingen tussen regeringen. Ook bedrijven, wetenschappers, inheemse volkeren, jongeren en maatschappelijke organisaties nemen steeds vaker deel. Dat weerspiegelt de omvang van de uitdaging.
“Er is nu een duidelijk besef dat het alle hens aan dek is om de klimaatcrisis aan te pakken”, legt Hart uit.
Ministerie van Justitie, Communicatie en Buitenlandse Zaken, regering van Tuvalu. Tijdens een vooraf opgenomen videoboodschap voor de VN-klimaatconferentie COP26 hield politicus Simon Kofe uit Tuvalu een toespraak terwijl hij tot aan zijn knieën in het water stond. Daarmee liet hij op een krachtige manier zien hoe klimaatverandering zijn land treft.
Wat kan een COP daadwerkelijk bereiken?
Een COP wordt vaak beoordeeld op basis van het akkoord dat aan het einde van de conferentie wordt bereikt. Soms na dagen van moeizame gesprekken en last-minute compromissen. Maar dat is volgens Hart slechts een deel van het verhaal.
Hij onderscheidt drie manieren waarop die conferenties een verschil kunnen maken:
- Onderhandelde akkoorden: Landen zoeken naar consensus over onderwerpen zoals klimaatfinanciering, emissiereducties en klimaatadaptatie. Geopolitieke verdeeldheid maakt ambitieuze resultaten vaak moeilijk.
- De Actieagenda: Overheden, ontwikkelingsbanken, bedrijven en maatschappelijke organisaties werken samen aan praktische oplossingen, van meer hernieuwbare energie en gemoderniseerde elektriciteitsnetwerken tot minder methaanuitstoot.
- Nationale toezeggingen: Landen gebruiken klimaatconferenties om nationale acties aan te kondigen. Dat kan gaan om nieuwe klimaatplannen, toezeggingen om af te stappen van fossiele brandstoffen en bijdragen aan klimaatfondsen.
“Soms bestaat de verwachting dat klimaattoppen altijd zullen leiden tot één groot akkoord dat de klimaatcrisis oplost. Dat is niet realistisch”, zegt Hart.
Dit jaar is Türkiye gastland en voorzitter van de conferentie, en leidt Australië de onderhandelingen, in nauwe samenwerking met de eilandstaten in de Stille Oceaan.
De top legt bijzondere nadruk op de uitvoering van gemaakte afspraken. Türkiye promoot initiatieven rond schone energie, voedselzekerheid, klimaatbestendige steden, groenere industrieën, oceanen en afvalvermindering.
“Ik voer persoonlijk campagne om de naam ‘Actieagenda’ te veranderen in ‘Uitvoeringsagenda'”, zegt de topklimaatadviseur, om de aandacht te verschuiven van beloften naar praktische oplossingen.
– De petrochemische sector is verantwoordelijk voor een aanzienlijk deel van de wereldwijde industriële uitstoot.
Wat ligt er in Antalya op tafel?
Achter het diplomatieke taalgebruik gaan beslissingen schuil die gevolgen kunnen hebben voor het leven van miljoenen mensen. Verschillende belangrijke kwesties zijn nog niet opgelost:
- Klimaatfinanciering: Ontwikkelingslanden willen dat rijkere landen hun financiële verplichtingen uit het Akkoord van Parijs nakomen. Er blijven meningsverschillen bestaan over wie verantwoordelijk is voor de financiering, toegang tot financiële middelen en hoe internationale geldstromen kunnen worden ingezet voor klimaatactie.
- Een rechtvaardige transitie: Vorig jaar kwamen landen overeen een mechanisme op te zetten dat de overgang naar schonere economieën moet ondersteunen. Maar hoe dat moet, ligt nog op tafel.
- Klimaatadaptatie: Onderhandelaars werken verder aan het opmeten van de vooruitgang, ontwikkelingslanden dringen aan op meer financiële steun.
- Minder uitstoot: Overheden blijven verdeeld over hoe de uitstoot terug te dringen en bestaande toezeggingen na te komen.
COP31 zal ook het tweede wereldwijde evaluatieproces opstarten. Dat is het formele proces van het Akkoord van Parijs om gezamenlijke vooruitgang richting de langetermijndoelstellingen te evalueren.
Maar hebben we de strijd tegen de opwarming van de aarde niet al verloren?
Wetenschappers waarschuwen dat de wereld op weg is om tijdelijk de opwarmingsgrens van 1,5 °C uit het Akkoord van Parijs te overschrijden, wat we overshoot noemen. Hoe hoog de temperaturen zullen stijgen en voor hoelang, hangt nog steeds af van de keuzes die overheden, bedrijven en samenlevingen vandaag maken.
“Overshoot betekent niet dat we de strijd opgeven. Het zou juist moeten leiden tot een veel grotere urgentie”, zegt Hart. Hij pleit voor een snellere vermindering van de uitstoot en meer investeringen in de bescherming van kwetsbare gemeenschappen.
Ondanks die waarschuwing ziet hij ook redenen voor optimisme.
“Het goede nieuws in deze verschrikkelijke situatie van overshoot is dat de wereld nog nooit zo goed uitgerust is geweest om deze uitdaging aan te pakken”, zegt hij. Daarbij verwijst hij naar de snelle groei van elektrische voertuigen, zonne-energie en batterijopslag.
Wat geeft ons hoop?
Elektrische voertuigen produceren geen rechtstreekse uitlaatgassen, wat de lokale luchtkwaliteit verbetert.
Tien jaar geleden zag de transitie naar schone energie er helemaal anders uit. Technologische mogelijkheden ontwikkelen zich vandaag in een opmerkelijk tempo.
- Elektrische voertuigen: Tien jaar geleden was minder dan één op de honderd nieuw verkochte auto’s wereldwijd elektrisch. In 2025 was dat al één op de vier. Naar verwachting zal dat aandeel in 2026 oplopen tot 28 procent.
- Zonne-energie: In 2025 voegde de wereld meer dan 600 gigawatt aan zonne-energiecapaciteit toe. Dat is meer dan driekwart van de nieuwe capaciteit aan hernieuwbare energie.
- Batterijopslag: De wereldwijde opslagcapaciteit van batterijen is inmiddels elf keer zo groot als in 2021. Alleen al in 2025 kwam er wereldwijd 108 gigawatt aan batterijopslagcapaciteit bij, 40 procent meer dan het jaar voordien. Die systemen zorgen ervoor dat elektriciteit van zonnepanelen en windturbines kunnen worden opgeslagen voor later gebruik.
Als de oplossingen bestaan, wat houdt ons dan tegen?
De investeringen in schone energie zijn sterk toegenomen, maar de voordelen zijn allesbehalve gelijk verdeeld.
Opkomende en ontwikkelende economieën buiten China, waar bijna twee derde van de wereldbevolking woont, ontvingen in 2025 slechts 18 procent van de wereldwijde investeringen in schone energie.
Afrika illustreert die uitdaging. Ondanks het enorme potentieel voor hernieuwbare energie trekt het continent slechts een klein deel van de wereldwijde investeringen aan, terwijl ongeveer 600 miljoen mensen er nog altijd geen toegang tot elektriciteit hebben.
Volgens Hart vormen kapitaalinvesteringen een van de grootste obstakels. De financiering van projecten rond hernieuwbare energie in ontwikkelingslanden kan meerdere keren duurder zijn dan in rijkere landen, zelfs wanneer exact dezelfde technologie wordt gebruikt.
“Onze opdracht in dit tweede decennium van het Akkoord van Parijs is om die obstakels voor de uitvoering en de obstakels voor snellere actie in die economieën weg te nemen”, legt hij uit.
Voor landen die al kampen met een zware schuldenlast is de uitdaging bijzonder groot, overheden hebben beperkte middelen om te investeren in gezondheidszorg, onderwijs en klimaatbescherming.
“We hebben financieringsoplossingen nodig die de schuldenlast niet verder verhogen“, benadrukt Hart.
COP31 zal de klimaatcrisis niet in twee weken oplossen. Maar de klimaattop kan wel helpen om een aantal obstakels weg te nemen die staan tussen de beschikbare oplossingen en de mensen die ze nodig hebben.
Voor de miljoenen mensen die dagelijks leven met de gevolgen van een opwarmende planeet, is dat wat echt van belang zal zijn, lang nadat de klimaattop is afgelopen.