VN-Secretaris-Generaal António Guterres spreekt het Internationaal Gerechtshof toe ter gelegenheid van zijn 80-jarig bestaan.De wereld bevindt zich op een “cruciaal keerpunt”. Landen moeten hun inzet voor het internationaal recht opnieuw bevestigen, juist nu schendingen toenemen en geopolitieke spanningen oplopen. Dat zei VN-Secretaris-Generaal António Guterres vrijdag tijdens een bijeenkomst voor het 80-jarige bestaan van het Internationaal Gerechtshof.
Het Internationaal Gerechtshof, het hoogste gerecht van de Verenigde Naties, behandelt geschillen tussen staten en verstrekt adviezen over juridische vragen op verzoek van VN-organen en gespecialiseerde instellingen. Het hof staat bekend als het “wereldgerechtshof” en is gevestigd in het Vredespaleis in Den Haag.
Vanuit de Nederlandse stad stond de Secretaris-Generaal stil bij de oprichting van het hof na de Tweede Wereldoorlog.
Fundament voor vrede
In die “donkere en moeilijke periode” kozen wereldleiders voor een andere koers: “geen toekomst waarin dwang en geweld de toon zetten”, maar een wereld gebaseerd op het Handvest van de Verenigde Naties en het internationaal recht.
Ze richtten een hof op vanuit “één overtuiging: de kracht van het recht moet altijd sterker zijn dan de wet van de sterkste”, zei António Guterres.
“Zo creëerden ze meer dan alleen het belangrijkste gerechtelijke orgaan van de Verenigde Naties. Ze legden ook het fundament voor een vreedzamere wereld.”
Vertrouwen en respect
In de afgelopen tachtig jaar hebben uitspraken en adviezen van het Internationaal Gerechtshof de moderne wereld vormgegeven. Het groeiende aantal zaken dat vandaag voor het hof komt, geldt volgens António Guterres als “een duidelijk teken van vertrouwen in zijn gezag en onafhankelijkheid”. Ook vernieuwingen in de werkwijze en een betere vertegenwoordiging van vrouwen onder de rechters wijzen op vooruitgang.
“Het hof blijft een waarborg dat soevereiniteit en gelijkheid geen loze begrippen zijn. Tegelijk herinnert het eraan dat zelfs overweldigende macht nooit in de plaats mag komen van juridische verplichtingen,” vervolgde hij.
Hij benadrukte dat de uitspraken van het hof, inclusief voorlopige maatregelen, bindend zijn. Naleving daarvan is geen keuze, maar een verplichting volgens het Handvest van de Verenigde Naties.
Uitholling van het internationaal recht
De Secretaris-Generaal waarschuwde echter dat dit op regels gebaseerde systeem onder druk staat.
“Schendingen van het internationaal recht voltrekken zich voor onze ogen. Militaire operaties treden de basisregels van conflict met voeten. Humanitaire verplichtingen worden genegeerd,” zei António Guterres.
Daarnaast worden ook de internationale rechtsregels die de Verenigde Naties beschermen geschonden, terwijl het gezag van het Internationaal Gerechtshof en andere rechtsinstellingen steeds vaker ter discussie staat.
“Die uitholling vindt niet plaats aan de randen van het internationale systeem, maar raakt de kern, ook bij staten met een unieke verantwoordelijkheid voor het behoud van internationale vrede en veiligheid,” waarschuwde hij.
“Wanneer de wet van de sterkste de kracht van het recht verdringt, slaat instabiliteit snel over. Conflicten steken grenzen over en economische schokken werken wereldwijd door.
En uiteindelijk treft dat altijd de meest kwetsbaren als eerste en het hardst.”
Maak de juiste keuze
De Secretaris-Generaal stelde dat de internationale gemeenschap vandaag voor “ons eigen moment van crisis” staat: kiezen voor een toekomst waarin het recht de richting bepaalt, of voor een wereld waarin brute macht de overhand krijgt. Volgens António Guterres is die keuze duidelijk.
“Juist omdat het internationale systeem zo onder druk staat, is de naleving van het internationaal recht belangrijker dan ooit – zeker in een tijd waarin machtsverhoudingen verschuiven,” zei hij.
Guterres riep landen op het internationaal recht te versterken, opnieuw in te zetten op vreedzame oplossingen voor conflicten, uitspraken van het Internationaal Gerechtshof te respecteren, adviezen van het hof serieus te nemen en het Handvest van de Verenigde Naties na te leven.
“In deze crisistijd is dat de enige juiste keuze,” zei hij. “We moeten de moed hebben om die keuze te maken.”