Het Internationaal Gerechtshof, het belangrijkste gerechtelijke orgaan van de VN, heeft donderdag uitspraak gedaan in de zaak Gambia tegen Myanmar over de toepassing van het Genocideverdrag, en oordeelde dat Myanmar verantwoordelijk is voor het misdrijf tegen de etnische groep van de Rohingya in dat land; dit is de eerste uitspraak van deze aard tegen een staat.
Aan het einde van een drie uur durende uitspraak van het Internationaal Gerechtshof (ICJ) in Den Haag verklaarde de Japanse voorzitter Yuji Iwasawa bovendien dat Myanmar had nagelaten genocide te voorkomen en te bestraffen, nadat hij uitvoerig had beschreven hoe het leger van Myanmar “extreem geweld” had gepleegd tegen voornamelijk islamitische Rohingya-gemeenschappen in de deelstaat Rakhine.
VN-Secretaris-Generaal António Guterres noemde het vonnis een “krachtige erkenning van de Rohingya-slachtoffers van genocide. Het is een blijk van internationale gerechtigheid en een herbevestiging dat straffeloosheid voor dergelijke gruwelijke daden niet mag blijven bestaan.”
De VN-Secretaris-Generaal benadrukte een einde van de straffeloosheid in Myanmar en de waarborg van verantwoordingsplicht essentieel blijven voor nationale verzoening, en voegde eraan toe dat het vonnis “binnen de Verenigde Naties zorgvuldig zal worden bestudeerd. Het internationaal recht, met inbegrip van het Genocideverdrag, moet door iedereen worden nageleefd.”
In de uitspraak wordt vastgesteld dat de veiligheidstroepen van Myanmar “en andere staatsorganen” doelbewust specifiek verboden handelingen hebben gepleegd die onder artikel II van het Genocideverdrag vallen.
Het gaat hierbij om artikel II, a) – het doden van leden van een groep, artikel II, b) – het toebrengen van ernstig lichamelijk of geestelijk letsel aan leden van de groep, en artikel II, d) – het opleggen van maatregelen die bedoeld zijn om geboorten binnen de groep te voorkomen.
De uitspraak van het Internationaal Gerechtshof is gebaseerd op grondig onderzoek van schokkend bewijsmateriaal en getuigenverklaringen van overlevenden, en rapporten van internationale onderzoekers waarin werd beschreven hoe Rohingya-dorpen en -bruggen in brand waren gestoken en met bulldozers waren platgewalst, en hoe mannen en jongens werden geëxecuteerd en meisjes en vrouwen werden verkracht tijdens militaire zuiveringsoperaties in het noorden van Rakhine in 2017.
Bij de militaire zuiveringsoperaties werden ook baby’s gedood, wat “de conclusie ondersteunt dat de veiligheidstroepen van Myanmar handelden met de bedoeling geboorten binnen die groep te voorkomen”, zei rechter Iwasawa.
Bij het uitspreken van het vonnis beschreef de voorzitter van het Internationaal Gerechtshof hoe de overwegend islamitische Rohingya, die in de deelstaat Rakhine in het westen van Myanmar wonen, het doelwit waren geweest van opeenvolgende zuiveringsoperaties door het leger van de staat, na decennia van geweld tussen verschillende bevolkingsgroepen.
De zuiveringsoperaties van 2017 leidden tot wijdverspreide internationale veroordeling toen ongeveer 700.000 Rohingya uit het noorden van de deelstaat Rakhine over de grens naar Bangladesh vluchtten.
Volgens het hof zijn tijdens de zuiveringsoperaties naar schatting 10.000 Rohingya om het leven gekomen, steunend op bewijsmateriaal.
De zaak bij het Internationaal Gerechtshof (ICJ) werd in november 2019 door Gambia aanhangig gemaakt en is uitgegroeid tot een van de meest gevolgde procedures bij ’s werelds hoogste rechtbank.
Getuigenverklaringen van overlevenden
De vluchtenlingenstroom en de massamoorden, verkrachtingen en ander seksueel geweld kwamen in de rechtbank aan bod via getuigenverklaringen van drie getuigen uit de dorpen Min Gyi, Chut Pyin en Maung Nu in de deelstaat Rakhine.
Myanmar had ook een getuige opgeroepen die verslag uitbracht van een aanval waarbij Rohingya-opstandelingen van het Arakan Rohingya Salvation Army (ARSA) naar verluidt ongeveer 100 burgers zouden hebben gedood.
Het hof hoorde ook dat bijna 400 dorpen – ongeveer 40 procent van de bijna 1.000 dorpen in de drie townships in het noorden van de staat Rakhine – tijdens en na de zuiveringsoperaties van 2017 gedeeltelijk of volledig werden verwoest.
“Na de verwoesting volgden vaak bulldozers en grootschalige terreinontginning… op de ontgonnen terreinen vonden dan snelle constructiewerken plaats, zoals veiligheidsinstallaties, nieuwe dorpen en huizen, en andere civiele infrastructuur“, legde rechter Iwasawa uit.
Wat volgt
Als gevolg van de schendingen van het Genocideverdrag heeft het Hof Myanmar opgedragen: een einde te maken aan alle lopende schendingen door wetgeving vast te stellen waarmee volledig uitvoering wordt gegeven aan zijn verplichtingen volgens het Verdrag; onmiddellijke en doeltreffende maatregelen te nemen om alle personen te onderzoeken tegen wie een redelijk vermoeden bestaat dat zij handelingen hebben gepleegd die in strijd zijn met het Verdrag, en hen, indien gerechtvaardigd, te vervolgen en te bestraffen.
Bovendien legt de uitspraak Myanmar op om toezeggingen en garanties te geven dat dergelijke schendingen zich niet zullen herhalen en te voorkomen dat gelijkaardige schendingen zich in de toekomst voordoen; om herstelmaatregelen te nemen in het belang van de Rohingya, zoals de mogelijkheid tot een veilige, vrijwillige en waardige terugkeer naar hun woonplaats en de hereniging van Rohingya-gezinnen die als gevolg van de onrechtmatige handelingen Myanmar ontheemd zijn geraakt, of dat nu in Myanmar of in het buitenland is; en de Rohingya-gemeenschap schadeloos te stellen voor de veroorzaakte schade.
Tot slot heeft het Hof besloten dat het bedrag en de manier van schadevergoeding in een latere fase van de procedure moet worden vastgesteld, en dat Myanmar daarvoor binnen twee jaar na het huidige vonnis verslag aan het Hof moet uitbrengen over de genomen herstelmaatregelen en over het bedrag en de manier waarop.
Het vonnis is definitief, bindend voor de partijen in de zaak en niet vatbaar voor beroep.
Eerdere genocidezaken
Bosnië en Herzegovina tegen Servië en Montenegro (ingediend in 1993; uitspraak in 2007): Het Hof oordeelde dat Servië zelf geen genocide had gepleegd, maar stelde vast dat het de Genocideverdrag had geschonden door de genocide in Srebrenica in 1995 niet te voorkomen en door de daders niet te straffen of uit te leveren.
Kroatië tegen Servië (ingediend in 1999; uitspraak in 2015): Het Hof wees zowel de hoofdvordering van Kroatië als de tegenvordering van Servië af, omdat het oordeelde dat geen van beide staten het specifieke genocidale opzet had aangetoond, dat krachtens het Verdrag vereist is, tijdens de Kroatische Onafhankelijkheidsoorlog.