Een zeldzame daling van het aantal gedwongen ontheemden wereldwijd is een teken van hoop, maar nog geen keerpunt volgens het nieuwste rapport “Global Trends” van VN-Vluchtelingenorganisatie (UNHCR). Bij de presentatie van het rapport waarschuwde Barham Salih, de VN-Hoge Commissaris voor Vluchtelingen, dat er in 2025 voor het eerst in tien jaar minder mensen ontheemd raakten, maar dat het aantal mensen dat gedwongen werd hun huis te verlaten nog steeds onaanvaardbaar hoog is.
In 2025 zijn ongeveer 5,4 miljoen mensen aan geweld en vervolging ontsnapt door naar andere landen te vluchten. Maar ook de terugkeer van personen kwam in een stroomversnelling: 14,7 miljoen ontheemden keerden terug naar hun gebieden of landen van herkomst, onder hen 4,4 miljoen vluchtelingen en 10,3 miljoen binnenlandse ontheemden, met sterke stijgingen in Afghanistan, Soedan en Syrië.
Terugkeer van vluchtelingen neemt toe
De terugkeer van vluchtelingen bereikte het op één na hoogste niveau sinds het begin van de registratie 60 jaar geleden. Vaak gebeurt dit onder druk en in precaire omstandigheden, met ernstige gevolgen voor veiligheid en duurzame oplossingen.
In totaal daalde het aantal vluchtelingen in 2025 met 3 procent tot 41,6 miljoen. Een andere positieve ontwikkeling was dat bijna 46.000 staatlozen in 24 landen hun nationaliteit verkregen. Dat is een belangrijke stap voor de inspanningen om staatloosheid terug te dringen.
Ondanks die bemoedigende signalen zit ongeveer 70 procent van de vluchtelingen nog altijd vast in een langdurige ballingschap, en leven velen van hen onder de armoedegrens. Daarom drong de VN-Vluchtelingencommissaris er bij de internationale gemeenschap op aan om een nieuw initiatief te steunen dat moet helpen om de langdurige ontheemding van miljoenen mensen en hun afhankelijkheid van humanitaire hulp te stoppen.
“Voor te veel vluchtelingen begint ontheemding als een reddingslijn, maar duurt het een leven lang”, zei Salih. “Humanitaire hulp redt levens, maar is niet het einddoel en stelt vluchtelingen niet in staat om actieve rol te spleen in hun toekomst. We hebben een paradigmaverschuiving nodig die nieuwe hoop en kansen creëert voor degenen die oorlog en vervolging ontvluchten.“
Sterkere integratie van vluchtelingen in nationale systemen
De Hoge Commissaris heeft een duidelijke doelstelling voor ogen: het aantal langdurig ontheemde vluchtelingen dat afhankelijk is van humanitaire hulp in de komende tien jaar met meer dan de helft doen dalen. De doelstelling richt zich voornamelijk op lage- en middeninkomenslanden, die de meerderheid van de vluchtelingen in de wereld opvangen. Daarvoor moeten de mogelijkheden voor terugkeer, hervestiging en humanitaire visa uitgebreid worden, en een grotere zelfredzaamheid van ontheemden worden ondersteund.
Het initiatief roept op tot een sterkere integratie van vluchtelingen in nationale systemen, zoals onderwijs, gezondheidszorg, financiële diensten en arbeidsmarkten. Zo kunnen ze een inkomen kunnen genereren en bijdragen aan de lokale economie. Salih benadrukte ook dat er dringend behoefte is aan meer internationale oplossingen, zoals hervestiging van de meest kwetsbaren, gezinshereniging, werkvergunningen en studiebeurzen. Hij waarschuwde dat de kloof tussen de behoeften en het beschikbare aanbod steeds groter wordt.