Het Internationale onafhankelijke expertenmechanisme van de VN voor raciale rechtvaardigheid en gelijkheid in rechtshandhaving roept België op om concrete stappen te ondernemen om de erfenis van het Belgische koloniale verleden aan te pakken en het wijdverspreide systemische racisme dat vandaag nog steeds in het land voorkomt te bestrijden.
Die oproep kwam op de laatste dag van een tiendaags bezoek, dat op 2 juni begon. Experts Tracie Keesee en Victor Rodriguez bezochten Brussel, Namen, Charleroi, Antwerpen en Mechelen.
“Leden van de gemeenschap vertelden ons dat ze als mensen behandeld willen worden, dat er niets is veranderd is of aan het veranderen is, dat afleidingsmanoeuvres en politieke complexiteit worden aangewend als excuses die echte verandering in de weg zouden staan,” zei Keesee. “Ze legden ook uit wat voor geweldig werk ze doen binnen hun gemeenschappen en dat ze met de autoriteiten willen samenwerken om een betekenisvolle verandering teweeg te brengen.”
De experts erkenden verschillende goede praktijken; bijvoorbeeld het bestaan van een gespecialiseerde politiewaakhond die onafhankelijk is van de uitvoerende macht en een gecentraliseerde interne controle-instantie voor de politie, en de subsidies voor middenveldorganisaties die zich inzetten tegen racisme. “Die praktijken kunnen als model dienen voor andere staten,” zei Rodriguez.
De deskundigen kwamen echter tot de conclusie dat Afrikanen en mensen van Afrikaanse afkomst, en andere mensen die als “vreemdelingen” worden beschouwd – onder hen ook Belgische staatsburgers en personen die in België geboren zijn – te maken krijgen met systemisch racisme, rassendiscriminatie, vreemdelingenhaat en hieraan verbonden onverdraagzaamheid.
“Systemisch racisme dringt door in alle sectoren van de samenleving, ook in de rechtshandhaving en het strafrechtelijk systeem,” zei Keesee. “Het is de erfenis van slavernij en kolonialisme, waarvan de langdurige gevolgen vandaag nog altijd voelbaar zijn. België moet concrete stappen blijven zetten richting rechtvaardig herstel door de erfenis van de Belgische geschiedenis onder ogen te zien, in nauwe samenwerking met de getroffen gemeenschappen.”
Het Mechanisme hoorde getuigenissen van etnische profilering en van buitensporig geweld door de politie tegen Afrikanen en mensen van Afrikaanse afkomst, onder hen ook kinderen. “Ze zijn een duidelijke illustratie van systemisch racisme tegen die gemeenschappen, wat het vertrouwen in rechtshandhaving ernstig schaadt,” zei Rodriguez.
Het Mechanisme was ook getuige van heel goede politiepraktijken in gemeenschappen, die moeten worden uitgebreid en gesteund. “We bezochten politiezones die uitstekende praktijken hebben om de politie dichter bij de bevolking te brengen en vice versa”, zei Keesee, zoals programma’s die kwetsbare jongeren aanmoedigen om bij de politie te werken, “wat in België nog onvoldoende gebeurt”.
De experts benadrukten dat het uitdagende en stresserende werk van politieagenten een directe invloed kan hebben op hun mentale gezondheid en welzijn, en zo hun werk met de gemeenschappen kan beïnvloeden. “Steun onder collega’s en middelen voor mentale gezondheidszorg moeten direct beschikbaar zijn om agenten te begeleiden,” zei Keesee.
Het Mechanisme kaartte ook de overbevolking in gevangenissen aan: Afrikanen, mensen van Afrikaanse afkomst en mensen van buitenlandse afkomst zitten vaker vast. Er werd gewezen op het gebruik van gevangenissen voor administratieve migratiedetentie en als detentiefaciliteit voor geestelijke gezondheidszorg.
De deskundigen bedankten de Belgische regering voor de uitnodiging en voor de vlotte samenwerking bij de organisatie van het bezoek. Zij bedankten ook alle instellingen en belanghebbenden die hen hebben ontmoet en waardevolle informatie hebben verstrekt.
Tijdens hun bezoek hebben de leden van het Mechanisme een groot aantal overheidsinstanties ontmoet, waaronder politiediensten, federale en regionale ministeries en autoriteiten, stadsbesturen en andere gespecialiseerde organen, waaronder de Vaste Commissie van de Lokale Politie, het Comité P en de Algemene Inspectie van de federale en lokale politie.
De experts ontmoetten ook mensenrechteninstellingen, waaronder Unia, het Vlaams Mensenrechteninstituut en het Federaal Instituut voor de Rechten van de Mens, en bezochten het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika in Tervuren en het museum van de Kazerne Dossin in Mechelen. Ze bezochten ook het immigratiedetentiecentrum “Caricole”, de gevangenis van Namen en de lokale politiezones PolBru en BruWest in Brussel.
Het Mechanisme deelde zijn voorlopige observaties en aanbevelingen met de Belgische regering. De volledige bevindingen van het bezoek zullen worden voorgelegd aan de Mensenrechtenraad van de VN tijdens de 60e zitting in september/oktober 2025.
NUTTIGE LINKS