Vertegenwoordigers van het maatschappelijke middenveld, diplomaten en beleidsmakers riepen tijdens een evenement in Brussel op tot hervormingen van het VN-systeem, intensievere internationale samenwerking en een hernieuwd engagement voor universele waarden in een tijdperk van overlappende globale crises – ook wel “polycrises” genoemd. Die oproep deden ze tijdens het panelgesprek “Internationale samenwerking in tijden van polycrises: hoe passen we ons aan de uitdagingen van vandaag aan?”, georganiseerd door het Regionaal Informatiecentrum van de Verenigde Naties en het Belgisch Ministerie van Buitenlandse Zaken op 10 juni 2025.
Vertegenwoordigers van België en de VN benadrukten dat de huidige crises, van klimaatverandering en geopolitieke conflicten tot economische instabiliteit en democratische terugval, steeds meer met elkaar verbonden zijn en niet afzonderlijk of door één enkel land kunnen worden aangepakt.
Klimaatcrisis als crisesvermenigvuldiger
“We moeten standhouden en op koers blijven,” zei Annemarie Van der Avort, Directrice Milieu en Klimaat bij de FOD Buitenlandse Zaken, in haar openingswoord, en benadrukte daarmee het belang van samenwerking rond thema’s zoals klimaatverandering en oceaanbescherming. “Langetermijnbedreigingen kunnen we alleen met multilaterale samenwerking aanpakken.”
De klimaatverandering werd genoemd als een crisisvermenigvuldiger die armoede, migratie en politieke instabiliteit versterkt. De VN-Oceaanconferentie van afgelopen week geldt als een voorbeeld van hoe multilaterale samenwerking kan leiden tot concrete actie.
Toenemende fragiliteit, dalende financiering
Een ander belangrijk thema was de wisselwerking tussen fragiliteit en armoede. Cijfers die experts tijdens het evenement deelden, geven aan dat tegen 2040 naar schatting 92% van de mensen in extreme armoede in fragiele staten of conflictgebieden zal leven. “Toch daalt de financiering voor zowel humanitaire hulp als langetermijnontwikkeling, vooral in landen die strategisch minder interessant zijn voor donorregeringen,” waarschuwde Wim Schalenbourg, Coördinator Fragiliteit en Nexus bij de FOD Buitenlandse Zaken.
“We moeten afstappen van reactieve defensie- en veiligheidsinvesteringen, en de structurele oorzaken van fragiliteit en conflict aanpakken,” vervolgde Schalenbourg. “Bovendien moeten we de trend omkeren waarbij fragiele gebieden minder ontwikkelingshulp krijgen.”
Die boodschap is des te relevanter in de context van de geplande besparing van 25% op de Belgische buitenlandse hulp in de komende vijf jaar.
Vertrouwen: hoeksteen van multilateralisme
Sprekers waren het erover eens dat het huidige VN-systeem hervormd moet worden om sneller en doeltreffender in te spelen op wereldwijde uitdagingen.
Rory Keane, Hoofd van het VN-Verbindingsbureau voor vrede en veiligheid in Brussel, wees op de belangrijke rol die de EU en haar lidstaten, waaronder België, daarbij kunnen spelen, zoals voorgesteld in het Pact voor de Toekomst. Tijdens het Belgische voorzitterschap van de VN-Veiligheidsraad in 2019-2020 werd al gewerkt aan een gezamenlijke EU-positie over verschillende dossiers, met de nadruk op multilaterale oplossingen voor crises.
Naast institutionele hervorming en financiering, haalden de experts één fundamenteel punt herhaaldelijk aan: de nood om het vertrouwen te herstellen.
“Hoe goed de structuren op papier ook werken, ze functioneren niet zonder vertrouwen. We moeten dat vertrouwen van onderaf opnieuw opbouwen,” zei M. Keane. “Multilateralisme draait uiteindelijk om vertrouwen. Hervorming is noodzakelijk, maar vertrouwen is dat ook.”
Hij trok een historische vergelijking met de vroege jaren van de Europese Unie, toen landen na de Tweede Wereldoorlog begonnen samen te werken via concrete economische afspraken, zoals de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal. Het idee is dat kleine, praktische initiatieven de basis kunnen vormen voor intensievere samenwerking, zeker wanneer er weinig politieke speelruimte is.
Een recent VN-voorbeeld van zo een praktische, effectieve aanpak is het Zwarte Zee-graaninitiatief dat heeft bijgedragen om de wereldwijde voedselzekerheid te verbeteren.
Een weg vooruit: het Pact voor de Toekomst
Het evenement werd afgesloten met een consensus: meer pragmatische initiatieven identificeren, die stevig verankerd zijn in universele waarden zoals mensenrechten, gelijkheid, de rechtsstaat en een op regels gebaseerde internationale orde, zoals vastgelegd in het VN-Handvest en de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens.
Te midden van toenemend autoritarisme, klimaatrampen en humanitaire crises riepen de sprekers Europese leiders, waaronder België, op om die universele waarden te verdedigen en te versterken. Een succesvolle multilaterale toekomst is een gedeelde verantwoordelijkheid, voor zowel de VN als haar lidstaten.
Het Pact voor de Toekomst, dat in september 2024 door de VN-lidstaten werd goedgekeurd, biedt volgens M. Keane “de beste weg om uit de polycrises te geraken.” Het Pact roept op tot structurele hervormingen, digitale samenwerking, een versnelling van de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen, zet vrede en veiligheid en de bemiddelende rol van de VN bovenaan de agenda, en geeft jongeren een stem. Daarnaast zorgt het voor grotere betrokkenheid van verschillende belanghebbenden, zoals het maatschappelijke middenveld en lokale overheden.