De zeespiegelstijging is geen verre dreiging meer, maar een wereldwijde crisis met ingrijpende gevolgen voor kustgemeenschappen, economieën en infrastructuur. Dat zegt de VN-Secretaris-Generaal in een nieuw rapport over stijgende zeespiegel en de aanpak ervan. In het rapport benadrukt hij dat de stijging sneller gaat dan ooit gemeten in de geschiedenis.
Volgens het rapport stijgt de gemiddelde zeespiegel door de opwarming van het zeewater en het smelten van gletsjers en ijskappen. In 2024 bereikte de jaarlijkse stijging bijna zes millimeter, het hoogste niveau dat ooit is gemeten. Momenteel wonen ongeveer 770 miljoen mensen — wat neerkomt op één op de tien mensen wereldwijd — in kustgebieden die minder dan vijf meter boven de hoogwaterlijn liggen. Zij lopen nu al aanzienlijke risico’s.
Risico’s
Het rapport benadrukt dat de gevolgen veel verder reiken dan alleen milieukwesties. De zeespiegelstijging bedreigt inkomens, voedselzekerheid, cultureel erfgoed, mensenrechten en de economische stabiliteit. De Verenigde Naties waarschuwen dat zonder dringende adaptatiemaatregelen tegen 2050 tot 1,2 miljard mensen hun huis kunnen verliezen. Verschillende gemeenschappen van de Pacifische eilanden zijn als gevolg van het geleidelijke landverlies al begonnen met herhuisvestingstrajecten.
De economische gevolgen zijn al even alarmerend. Schade aan kustinfrastructuur wordt momenteel geschat op meer dan 1,8 biljoen dollar, en de jaarlijkse wereldwijde verliezen kunnen tegen het einde van de eeuw oplopen tot tussen de 1,2 biljoen en 4 biljoen dollar als er geen adaptatiemaatregelen worden genomen. In het Caribisch gebied, waar toerisme gelinkt aan de oceaan een aanzienlijk deel van de export uitmaakt, kan bijna 40 procent van de stranden tegen 2050 verdwenen zijn. Een belangrijke regionale inkomstenbron staat onder druk.
Mensenrechten
Het rapport is maandag voorgesteld door VN-Adjunct-Secretaris-Generaal Amina J. Mohammed tijdens de 55e leidersbijeenkomst van het Pacific Islands Forum in Palau.
Het rapport belicht ook de impact van de stijgende zeespiegel op de fundamentele rechten van de getroffen bevolking. De toegang tot huisvesting, veilig drinkwater, sanitaire voorzieningen, voedsel, gezondheidszorg en onderwijs staat in veel delen van de wereld steeds meer onder druk. Inheemse volkeren en bewoners van kleine eilandstaten zijn een van de meest kwetsbare groepen. Zij krijgen niet alleen te maken met meer fysieke risico’s, maar ook ze verliezen ook cultureel erfgoed en de historische band met hun voorouderlijk land.
Het rapport heeft het over ingewikkelde juridische kwesties rond staatssoevereiniteit en maritieme grenzen. De VN stelt dat zeespiegelstijging geen invloed mag hebben op het voortbestaan van staten of op hun rechten op maritieme zones en mariene hulpbronnen zoals erkend onder het internationaal recht. De Secretaris-Generaal roept lidstaten op om meer samen te werken en een krachtige politieke verklaring aan te nemen om juridische stabiliteit en de bescherming van de getroffen bevolking te waarborgen.
Oplossingen
Om de crisis aan te pakken, formuleert het rapport 18 aanbevelingen voor de lidstaten. Zoals een snellere reductie van de uitstoot van broeikasgassen, betere systemen voor vroegtijdige waarschuwing, meer financiering voor klimaatadaptatie, een verbeterde wetenschappelijke datacollectie en steun voor kwetsbare gemeenschappen. De kernboodschap van het rapport is helder: zeespiegelstijging verandert de wereld nu al en vereist een dringende, gecoördineerde en multilaterale respons om mensen, economieën en ecosystemen in de komende decennia te beschermen.
Meer over klimaatverandering.