Van 2 tot 13 december nemen 98 landen en 12 regionale organisaties deel aan historische openbare hoorzittingen in het Internationaal Gerechtshof (ICJ) in Den Haag. Ze zetten er hun standpunt uiteen over het verzoek van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties van 29 maart 2023 over de verplichtingen van staten op het gebied van klimaatverandering. Na die zittingen zal het Hof een advies te verlenen.
Dit is het belangrijkste verzoek om advies dat het Internationaal Gerechtshof zal behandelen sinds het advies van de Algemene Vergadering over de bezette Palestijnse gebieden.
Verschillende Europese landen, waaronder Duitsland, Frankrijk, Spanje, Nederland en het Verenigd Koninkrijk, nemen deel aan de hoorzittingen. Denemarken, Finland, IJsland, Noorwegen en Zweden zullen hun standpunt gezamenlijk presenteren.
De vragen aan het Internationaal Gerechtshof
Het advies van het Hof over de klimaatverplichtingen van staten zal niet bindend zijn. Toch zal het een moreel gezag dragen vanwege het statuut van het Hof als hoogste gerechtelijke instantie van de Verenigde Naties. Het advies, dat enkele maanden na de huidige hoorzittingen zal worden uitgebracht, zal het juridische kader voor klimaatverandering bepalen en multilaterale klimaatprocessen beïnvloeden.
De Algemene Vergadering van de VN heeft de volgende twee vragen gesteld:
- Welke verplichtingen hebben staten volgens het internationaal recht om het klimaatsysteem en andere delen van het milieu te beschermen tegen door de mens veroorzaakte broeikasgasemissies voor staten en voor huidige en toekomstige generaties?
- Wat zijn de juridische gevolgen van die verplichtingen voor staten die door hun handelen en nalaten aanzienlijke schade hebben veroorzaakt aan het klimaatsysteem en andere delen van het milieu, ten aanzien van
- andere staten, in het bijzonder kleine eilandstaten in ontwikkeling, die door hun geografische ligging en ontwikkelingsniveau benadeeld of bijzonder kwetsbaar zijn voor de negatieve gevolgen van klimaatverandering?
- volkeren en individuen van huidige en toekomstige generaties die getroffen worden door de negatieve gevolgen van klimaatverandering?
Het activisme van Vanuatu en de kleine eilandstaten
In september 2021 kondigde de eilandnatie Vanuatu in de Stille Oceaan aan dat het een vraag tot advies wilde indienen bij het Hof over klimaatverandering. Dat initiatief kwam op gang via de jongerenbeweging “Pacific Island Students Fighting Climate Change” omdat Vanuatu en andere kleine eilandstaten in ontwikkeling kwetsbaar zijn voor klimaatverandering en er meer actie nodig is om de wereldwijde klimaatcrisis aan te pakken.
Vanuatu drong er bij andere landen op aan om het initiatief te steunen en vormde een werkgroep van VN-lidstaten om het voorstel binnen de Algemene Vergadering vooruit te helpen.
Die inspanningen leidden tot de goedkeuring van resolutie A/RES/77/276 door de Algemene Vergadering op 29 maart 2023. In totaal waren 132 landen mede-indiener van de resolutie.
De resolutie bouwt verder op het VN-Handvest, het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten, het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten, het VN-Klimaatverdrag, het Akkoord van Parijs, het VN-Zeerechtverdrag en de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, om aanzienlijke schade aan het milieu te voorkomen en de plicht om het mariene milieu te beschermen en te behouden”.
De VN-Secretaris-Generaal stuurde het verzoek vervolgens op 12 april 2023 door naar het Hof.
Het belang van de procedure
De procedure is van groot belang voor de kleine eilandstaten in ontwikkeling die het initiatief namen voor het advies.
De procedure start kort nadat ontwikkelingslanden kritiek uitten op het akkoord van de VN-Klimaatconferentie (COP29), waarin 300 miljard dollar per jaar aan klimaatfinanciering werd beloofd tegen 2035. Dat akkoord werd als “beledigend” bestempeld omdat het niet de nodige middelen biedt om de complexe klimaatcrisis aan te pakken.
“We zinken letterlijk”, zei een vertegenwoordiger van een groep kleine eilandstaten na COP29. Hij benadrukte dat de overeenkomst duidelijk maakte “hoe onze kwetsbare landen in een heel andere situatie zitten dan de ontwikkelde landen”.
Aangezien kleine eilandstaten in ontwikkeling nu al de zwaarste gevolgen van de klimaatverandering dragen, zijn de hoorzittingen van levensbelang om een sterker verantwoordingskader op te zetten dat duidelijke internationale juridische verplichtingen voor klimaatactie vastlegt.
Impact van een advies
Het advies over klimaatverandering kan toekomstige juridische procedures, zoals nationale rechtszaken en diplomatieke processen, beïnvloeden. Het zal waarschijnlijk in talrijke klimaatgerelateerde rechtszaken worden aangehaald, zoals wanneer kleine eilandstaten schadevergoeding zouden eisen van ontwikkelde landen voor historische klimaatschade.
VN-Secretaris-Generaal, António Guterres, zei dat een dergelijk advies de Algemene Vergadering, de Verenigde Naties en de lidstaten zal helpen om “gedurfder en krachtiger klimaatmaatregelen te nemen die onze wereld zo hard nodig heeft”.
“Het kan ook staten leiden in hun onderlinge relaties en in hun omgang met hun burgers. “Dit is essentieel,” benadrukte hij.
Bron: Dit artikel is een bewerking van het UN News-artikel.
Nuttige links
- Onze pagina over klimaatverandering
- De hoorzittingen zijn te volgen op UN Web TV